Uzasadnienie
R. P. wniósł skargę na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 16 grudnia 2015r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, który rozpoznany został postanowieniem referendarza sądowego z dnia 10 maja 2016r., w którym postanowiono o przyznaniu wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i odmówiono ustanowienia adwokata (sprzeciw od w/w postanowienia został odrzucony postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 czerwca 2016r.).
R. P. wniósł ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w którym zawarł informacje tożsame z podniesionymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy rozpoznanym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 10 maja 2016r.
Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 6 września 2016r. umorzono postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i odmówiono prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Powodem powyższego rozstrzygnięcia była bezprzedmiotowość wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów i brak wykazania pogorszenia sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Ponadto wskazano, że na obecnym etapie skargi brak jest konieczności ustanowienia pełnomocnika z urzędu w celu zapewnienia skarżącemu prawa do Sądu (w/w postanowienie zostało utrzymane w mocy postanowieniem Sądu z dnia 11 października 2016r.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 25 stycznia 2017r. oddalił w całości skargę R. P. na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 16 grudnia 2015r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.
W piśmie z dnia 27 stycznia 2017r. skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu w celu sporządzenia skargi kasacyjnej o wydanego w sprawie wyroku wskazując, że jego sytuacja opisana w druku PPF nie uległa zmianie.
Mając na uwadze fakt, iż wniosek nie został złożony na urzędowym druku, pismem z dnia 14 lutego 2017r. (doręczonym 1 marca 2017r. k. 148 akt) przesłano skarżącemu druk PPF i wezwano do jego wypełnienia i złożenia w terminie 7 dni.
W tak ustalonym stanie faktycznym skarżący w dniu 20 lutego 2017r. (data stempla pocztowego) na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że jego sytuacja majątkowa i finansowa odpowiada sytuacji przedstawionej we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 23 sierpnia 2016r. W rubryce dochód skarżący wskazał "brak, działalność zawieszona".
W kolejnym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, stanowiącym odpowiedź na wezwanie z dnia 20 lutego 2017r. i złożonym w Biurze Podawczym w dniu 6 marca 2017r., skarżący wskazał, że jego jedyny majątek stanowi nieruchomość rolna o pow. 0,18 ha. W uzasadnieniu wniosku skarżący wyjaśnił, że w listopadzie 2015r. spłonął należący do niego garaż drewniany, w którym prowadził działalność gospodarczą, która jest obecnie zawieszona. Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy starał się on w 2016r okresowo prowadzić działalność gospodarczą by zarobić na alimenty i podstawowe potrzeby.
Dalej skarżący poinformował, że jest zadłużony w ZUS na kwotę ok. 2500 zł. i obecnie szuka pracy. Określając wysokość dochodu wnioskodawca wskazał stypendium socjalne ze szkoły w wysokości 1000 zł. i sprzedaż pozostałości magazynowych po zawieszonej działalności gospodarczej w wysokości 500-600 zł. Wśród wydatków wnioskodawca wymienił alimenty (500 zł./mc), prąd (250 zł./mc), szkołę (430 zł./mc), wyżywienie (300 – 500 zł./mc) i ubrania (50 zł./mc).
Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy, pismem z dnia 8 marca 2017r. (odebranym w dniu 22 marca 2017r.) wezwano go do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych należących do wnioskodawcy, określenia rodzaju działalności gospodarczej którą prowadził, z której stany magazynowe są wyprzedawane (należało wskazać branżę oraz charakter wykonywanej pracy), przedłożenia zaświadczenia o zawieszeniu działalności gospodarczej (ewentualnie o wykreśleniu z ewidencji), określenia wysokości uzyskanych dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej z ostatnich trzech miesięcy, oświadczenia czy skarżący jest zarejestrowany w ewidencji osób bezrobotnych (jeśli tak, to należało przedłożyć stosowne zaświadczenie z właściwego powiatowego urzędu pracy ze wskazaniem ewentualnego okresu pobierania zasiłku), udokumentowania na jaką kwotę i u kogo obecnie wnioskodawca jest zadłużony (u osób prywatnych, w banku, instytucjach państwowych), należało przy tym wyjaśnić czy spłaca obecnie zadłużenie (jeśli tak to w jakiej wysokości miesięcznie), wyjaśnienia czy posiada pojazdy mechaniczne, jeśli tak, należało podać markę i rok produkcji oraz koszty związane z utrzymaniem (paliwo, ubezpieczenie, naprawy), nadesłania kserokopii zeznania podatkowego za rok 2016 r. i przedłożenia kopii wyroku określającego alimenty.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący pismem z dnia 25 marca 2017r. wyjaśnił, że nie posiada konta bankowego, lokat bankowych i kart kredytowych. Dalej wnioskodawca wyjaśnił, że działalność gospodarcza, która jest obecnie zawieszona prowadzona była w zakresie ostrzenia narządzi skrawających a stany magazynowe zostały już wyprzedane (dokument potwierdzający zawieszenie działalności gospodarczej w załączeniu). Skarżący wyjaśnił, że obecnie nie posiada dochodu z działalności gospodarczej i poszukuje zatrudnienia, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna z powodu zadłużenia w ZUS. Ponadto wnioskodawca wskazał na zadłużenie w energetyce na 120 zł. i posiadanie samochodu SEAT Inca z 1998r. Skarżący wyjaśnił, że nie złożył jeszcze zeznania rocznego za 2016r. i przedłożył wyrok zasądzający alimenty.
Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2017 r. umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego.
Skarżący pismem z dnia 25 kwietnia 2017 r. wniósł sprzeciw od ww. postanowienia, wskazując, że nie uwzględniono jego trudnej sytuacji uniemożliwiającej uiszczenie wpisu sądowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.- dalej jako "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sprzeciw wnioskodawcy nie zasługiwał na uwzględnienie.
Sąd wskazuje, że skarżący na podstawie postanowienia z dnia 10 maja 2016r. korzysta już z prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W związku z powyższym referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu słusznie umorzył postępowanie w zakresie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów na podstawie art. 249 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016r. poz. 718 dalej P.p.s.a.), zgodnie z którym, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się.
Przechodząc do złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie adwokata lub radcy prawnego należy wskazać, iż na podstawie art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest więc szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Przy czym, chodzi o trudną sytuację materialną danej osoby lub rodziny, ale uwzględniającą także odniesienia obiektywne, tzn. sytuację na rynku pracy, poziom wynagrodzeń i świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz poziom życia większości rodzin.
W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając powyższe na uwadze należy w pierwszej kolejności wskazać, że skarżący w niniejszej sprawie już występował z żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. W kwestii żądań skarżącego w tym zakresie wypowiadał się referendarz sądowy (k. 29-32 i 73 - 76 akt sąd.) i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (k. 84 - 87, akt sąd.). Z uzasadnienia postanowień referendarza sądowego jak i z postanowienia Sądu wynika, że dotychczas powodem odmowy ustanowienia pełnomocnika z urzędu był fakt, iż na etapie postępowania przed sądem I instancji brak jest konieczności ustanowienia pełnomocnika z urzędu, gdyż uregulowania zawarte w p.p.s.a. gwarantują, że niezależnie od błędnego lub nieudolnego formułowania zarzutów, czy braku zaangażowania skarżącego w postępowanie sądowoadministracyjne, strona działając bez adwokata czy też radcy prawnego nie zostanie pozbawiona możliwości obrony swoich praw.
W związku z powyższym, uwzględniając fakt, iż po wydaniu wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zmianie uległa sytuacja procesowa strony skarżącej wynikająca z konieczność złożenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika, zasadna stała się ponowna ocena sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W tym miejscu należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do tej kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. W orzecznictwie wskazuje się, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje rozpoznającego ten wniosek do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy.
Rolą rozpoznającego po raz kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy jest bowiem zbadanie, czy strona powołuje się na nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 957/14, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Rozpoznając obecnie złożony przez skarżącego wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, pomimo tego, iż jak już wcześniej wskazano, przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy przepisy prawa nie obligują do dokonania ponownej oceny sytuacji strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy w razie wątpliwości, czy wystąpiły nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowych rozstrzygnięć w przedmiocie prawa pomocy, ma prawo wezwać wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień w celu ustalenia, czy wystąpiły nowe okoliczności w sprawie, a zatem, czy wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. W tym celu pismem z dnia 8 marca 2017 r. wezwano skarżącego do złożenia dodatkowych oświadczeń i do przedłożenia odpisów dokumentów.
W ocenie Sądu referendarz sądowy słusznie uznał, że na podstawie przesłanych dokumentów i udzielonych wyjaśnień nie można jednoznacznie stwierdzić, że wnioskodawca wyjaśnił w nim wystarczająco i bez żadnych wątpliwości swoją sytuację finansową i majątkową. Udzielone przez skarżącego wyjaśnienia są również ze sobą sprzeczne. Jak wynika bowiem z wniosku złożonego w dniu 20 lutego 2017r. nie ma on żadnego dochodu a działalność gospodarcza jest zawieszona. W formularzu wniosku złożonym w biurze podawczym tut. Sądu w dniu 6 marca 2017r. podaje jednak, że utrzymuje się ze stypendium szkolnego i wyprzedaży pozostałości magazynowych po zawieszonej działalności gospodarczej. Uzyskiwanego obrotu jak i uzyskiwanego dochodu skarżący w żaden sposób jednak nie dokumentuje, pomimo że został do tego wezwany. Referendarz sądowy również słusznie uznał za niewystarczające wyjaśnienia wnioskodawcy o zawieszeniu działalności gospodarczej i okresowym jej odwieszaniu po pożarze w miejscu prowadzenia działalności gospodarczej w listopadzie 2015r.
Okoliczność, że skarżący nie korzysta z pomocy finansowej zasadnym również czyni wniosek, że posiada on możliwości finansowe, by pozwolić sobie na pozostawanie bez pracy i to od co najmniej od półtora roku (tj. od pożaru w listopadzie 2015r.). Gdyby nawet przyjąć, że z uwagi na możliwość utrzymywania się ze sprzedaży majątku związanego z działalnością gospodarczą i stypendium nie podjął zatrudnienia, a jednocześnie z uwagi na powyższe zakłada zasadność pomocy ze strony państwa przy postępowaniach sądowych, to postawa taka nie zasługuje na aprobatę w świetle konstytucyjnej zasady równości wobec prawa, jak również w świetle regulacji dotyczących prawa pomocy. Okoliczność faktycznego poszukiwania pracy i brak możliwości jej pozywania nie została bowiem w żaden sposób udokumentowana. W tym miejscu wskazać należy również, że skarżący nie udokumentował w żaden sposób istniejącego zadłużenia, pomimo, iż został do tego wezwany.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że w oparciu o udzielone informacje nie można jednoznacznie przesądzić, że wnioskodawca jest osobą, która zasługiwałaby na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dane zawarte w złożonym formularzu oraz w nadesłanych wyjaśnieniach są również mało precyzyjne, zdawkowe i nieoczywiste oraz uniemożliwiają wszechstronne i obiektywne zbadanie sytuacji wnioskodawcy.
W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.