Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 14 maja 2013 roku WSA w Poznaniu odrzucił skargę kasacyjną sporządzoną i wniesioną przez M i P B bez udziału profesjonalnego pełnomocnika.
Pismem z dnia 24 maja 2013 roku M B i P B wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie przyznania pełnomocnika z urzędu.
MiPB wskazali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, posiadają nieruchomość rolną o powierzchni... ha i utrzymują się z wynagrodzenia ze stosunku pracy P B w wysokości... zł. Wnioskodawcy posiadają do spłaty zobowiązania w wysokości około... zł, które są obsługiwane z dochodów z dzierżawy części budynków, w których kiedyś prowadzili działalność gospodarczą.
W odpowiedzi na wezwanie referendarza wnioskodawcy odpowiedzieli, że posiadają stację benzynową w B (nieczynna od 10 lipca 2010 roku, obciążona hipoteką), stację benzynową w K (nieczynna od listopada 2012 roku, obciążona hipoteką), stację kontroli pojazdów w K (oddana w dzierżawę) oraz grunt rolny o powierzchni 57,24552 ha, na którym uprawiane są zboża. Z tytułu najmu nieruchomości uzyskują przychody w wysokości... zł. Jednocześnie wnioskodawcy poinformowali, że posiadają liczne zobowiązania wobec banków i firm leasingowych z wysokimi ratami miesięcznymi.
Postanowieniem z dnia 11 lipca 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, bowiem uznał, że warunki przyznania prawa pomocy spełnione są wówczas, gdy zarówno sytuacja majątkowa, jak i sytuacja rodzinna stron postępowania, wskazuje na brak możliwości zgromadzenia środków na niezbędne koszty postępowania sądowego.
Referendarz podkreślił, że obowiązek wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających brak możliwości poniesienia kosztów sądowych obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. W interesie wnioskodawcy pozostaje bowiem przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Przedłożony w sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy nie pozwalał na ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawców. Z tego powodu skarżący zostali wezwani do uzupełnienia przedstawionych informacji dotyczących ich sytuacji. Informacje przedstawione w ramach uzupełnienia wniosku pozostają jednak niespójne i niepełne w zestawieniu z pierwotnie podanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Miesięczne dochody wnioskodawców składają się bowiem nie tylko z wynagrodzenia P B (... zł), ale również z dochodów z najmu nieruchomości (... zł).
Ponadto wnioskodawcy posiadają grunty rolne o powierzchni 57.2452ha, które zgodnie z ich deklaracją zostały przeznaczone pod uprawę zbóż. Nie wyjaśnili jednak jakie dochody uzyskują z tego tytułu, ani czy pobierają dopłaty bezpośrednie związane z prowadzonymi uprawami. Wnioskodawcy nie ujawnili więc ich rzeczywistej sytuacji majątkowej, która jest podstawą oceny ich wniosków.
Pismem z dnia 18 lipca 2013 r. M i P B złożyli sprzeciw, w którym podniesiono, że ich stan majątkowy opisany w postanowieniu referendarza odbiega od sytuacji rzeczywistej. Brak możliwości opłacenia kosztów sądowych pozbawia ich natomiast prawa do dochodzenia swoich praw przed sądem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu.
Skutkiem sprzeciwu, wniesionego przez skarżącego jest utrata mocy przez zaskarżone postanowienie i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy.
W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu).
Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, że zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy p.p.s.a określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej.
Z danych wynikających z wniosku o prawo pomocy i dodatkowych oświadczeń stron wynika, że M i PB prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, posiadają nieruchomość rolną o powierzchni 57,2452 ha i utrzymują się z wynagrodzenia ze stosunku pracy P B w wysokości... zł. Według oświadczeń wnioskodawców posiadają oni do spłaty zobowiązania w wysokości około... zł, które mają być obsługiwane z dochodów z dzierżawy części budynków, w których kiedyś prowadzili działalność gospodarczą. Posiadają oni stację benzynową w B (nieczynna od 10 lipca 2010 roku, obciążona hipoteką), stację benzynową w K (nieczynna od listopada 2012 roku, obciążona hipoteką), stację kontroli pojazdów w K (oddana w dzierżawę), a także grunt rolny o powierzchni 57,24552 ha, na którym uprawiane są zboża. Z tytułu najmu nieruchomości wnioskodawcy uzyskują przychody w wysokości 5.162,00 zł. Jednocześnie posiadają liczne zobowiązania wobec banków i firm leasingowych, z wysokimi ratami miesięcznymi. We wniesionym sprzeciwie M i P B nie podali żadnych nowych danych dotyczących ich aktualnej sytuacji majątkowej.
Według Sądu przedłożony w sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy nie pozwalał na ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawców. Wskazać bowiem należy, że miesięczne dochody wnioskodawców składają się z wynagrodzenia P B (1.600,00 zł) oraz z dochodów z najmu nieruchomości (5.162,00 zł). Ponadto wnioskodawcy posiadają grunty rolne o powierzchni 57.2452ha, które zgodnie z ich deklaracją zostały przeznaczone pod uprawę zbóż. Wnioskodawcy nie wyjaśnili jednak we wniosku o prawo pomocy, ani we wniesionym sprzeciwie, jakie dochody uzyskują z tego tytułu i czy pobierają płatności do gruntów rolnych. Tym samym wnioskodawcy nie ujawnili ich rzeczywistej sytuacji majątkowej, która jest podstawą oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Podkreślić należy w tym miejscu, że prawo pomocy nie może być co do zasady przyznawane podmiotom, które posiadają regularne dochody, gdyż pomoc Państwa może być przyznana jedynie osobom w trudnej sytuacji, które nie są w stanie bez dodatkowego wsparcia poprowadzić swoich spraw przed sądem.
Ze zgromadzonych informacji, zdaniem Sądu, nie wynika w sposób jednoznaczny, że skarżący nie są w stanie ponieść stosownych kosztów sądowych w zakresie uiszczenia kosztów pełnomocnika z wyboru. Wnioskodawcy uzyskują stałe comiesięczne dochody (z wynagrodzenia za pracę oraz z najmu posiadanych nieruchomości). Dodatkowo nie wyjaśnione zostały dochody z tytułu posiadanych gruntów rolnych i prowadzonych upraw. Nie można zatem stwierdzić, że w granicach możliwości finansowych M i P B nie pozostaje poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego.
Zauważyć ponadto trzeba, że z informacji przedstawionych w ramach uzupełnienia wniosku wynika, iż zobowiązania finansowe wnioskodawców nie przekraczają... zł, podczas gdy wcześniej (we wniosku o przyznanie prawa pomocy) skarżący wskazywali, że wynoszą one... zł. Wysokość posiadanych przez wnioskodawców zobowiązań finansowych nie została wobec tego precyzyjnie określona, a samo ich istnienie nie jest wystarczające dla przyjęcia tezy, że nie posiadają oni możliwości zgromadzenia środków finansowych na poczet prowadzonego postępowania sądowego. Konieczność realizowania zobowiązań cywilnoprawnych nie przesądza bowiem automatycznie o przyznaniu prawa pomocy. Nie ma podstaw do twierdzenia, że są to wydatki, którym należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie cytowanych powyżej przepisów, orzekł jak w sentencji postanowienia.