Uzasadnienie
W dniu 9 stycznia 2024 r. I. S. (dalej "skarżąca") złożyła wniosek w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) o przyznanie świadczenia wychowawczego "800+" za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. na syna J. S..
Pismem z 24 stycznia 2024 r. organ poinformował skarżącą o przyznaniu jej przedmiotowego świadczenia na okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r. w kwocie 800 zł miesięcznie na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2023 r. poz. 810; dalej "u.p.p.w.d.").
W dniu 12 lutego 2024 r. skarżąca złożyła do organu ponownie wniosek o przyznanie jej zaległego przedmiotowego świadczenia za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r., w którym podała, że rok 2023 r. był dla niej trudny z uwagi na ciężką chorobę mamy i jej śmierć w dniu 6 sierpnia 2023 r., na skutek czego nie złożyła ww. wniosku w terminie, tj. do dnia 30 czerwca 2023 r. Skarżąca opisała przebieg choroby matki i podejmowane przez nią działania.
W dniu 5 czerwca 2024 r. skarżąca złożyła ponaglenie w związku z brakiem rozpoznania jej wniosku.
ZUS wydał w dniu 20 czerwca 2024 r. decyzję nr [...], w której odmówił skarżącej przyznania przedmiotowego świadczenia za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r.
Organ przywołał treść art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d. i wskazał, że wniosek o ustalenie prawa do ww. świadczenia należało zgłosić do 30 czerwca 2023 r. Po tym terminie prawo do ww. świadczenia wygasło.
W dniu 26 czerwca 2024 r. skarżąca złożyła odwołanie od ww. decyzji, w którym ponownie opisała swoją sytuację w 2023 r. związaną z chorobą matki, która spowodowała, że nie złożyła wniosku o przedmiotowe świadczenie w terminie. Podniosła, że mimo złożenia przez nią wniosku o przyznanie ww. świadczenia organ nie rozpoznał go w terminie, zatem według skarżącej doszło do załatwienia sprawy w sposób milczący na podstawie art. 122a § 2 k.p.a.
Prezes ZUS wydał w dniu 3 grudnia 2025 r. decyzję nr [...], w której utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia 20 czerwca 2024 r.
Organ odwoławczy podał, że terminy zgłaszania wniosku o świadczenie wychowawcze ustalają przepisy u.p.p.w.d., w tym art.18 ust. 2 i art. 21 ust. 3 u.p.p.w.d.
Organ odwoławczy wskazał, że w dniu 9 stycznia 2024 r. wpłynął wniosek skarżącej o przyznanie jej przedmiotowego świadczenia za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. W związku z tym w dniu 24 stycznia 2024 r. przyznano skarżącej ww. świadczenie za okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r. W dniu 12 lutego 2024 r. wpłynął wniosek skarżącej o wypłatę ww. świadczenia za okres 1 czerwca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r., zaś w dniu 5 czerwca 2024 r. skarżąca złożyła ponaglenie.
W dniu 20 czerwca 2024 r. ZUS wydał decyzję o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego za żądany okres. W decyzji tej organ powołał się na art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d. i wskazał, że zgłoszenie winno nastąpić do dnia 30 czerwca danego roku, po tym okresie prawo do świadczenia wygasa.
W związku z powyższym organ odwoławczy orzekł o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy.
Skarżąca złożyła skargę na ww. decyzję i wniosła o jej uchylenie i przyznanie jej przedmiotowego świadczenia.
Wskazała, że decyzję organu odwoławczego otrzymała po 18 miesiącach od złożenia odwołania i przez ten okres organ pozostawał w bezczynności. Według skarżącej, organ załatwił sprawę milcząco na podstawie art. 122a § 2 k.p.a. i przedmiotowe świadczenie winno jej być przyznane.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w szczecinie wskazał co następuje:
Spór w sprawie dotyczy odmowy przyznania skarżącej przedmiotowego świadczenia za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Stosownie do art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d., w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691), z zastrzeżeniem ust. 2 oraz z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Wskazać należy, że postępowanie administracyjne jest zorganizowanym procesem stosowania prawa (art. 6 k.p.a.), w ramach którego jednym z podstawowych obowiązków organu jest ustalenie stanu faktycznego sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) Zgodnie natomiast z zasadą dwuinstancyjności postępowania wyrażoną w art. 15 k.pa. Organ odwoławczy ponownie rozpatruje i rozstrzyga sprawę administracyjną, niezależnie od podniesionych w odwołaniu zarzutów. Zasada dwuinstancyjności jest zrealizowana, gdy rozstrzygnięcia obu organów zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez nie postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone, czyli postępowania merytorycznego w zakresie ustalenia stanu faktycznego, zebrania i oceny dowodów, przeanalizowania wszystkich argumentów i żądań strony oraz rozważań prawnych stosownych dla rozstrzygnięcia, a wszystko to powinno znaleźć dodatkowo odzwierciedlenie w uzasadnieniu aktu stosowania prawa (por. wyrok NSA z 24 czerwca 2025 r., sygn. akt II III OSK 1145/22).
W ocenie Sądu, ww. wymogom dwukrotnego zbadania i rozpatrzenia sprawy nie sprostał organ odwoławczy w kontrolowanej sprawie.
Podkreślić należy, że elementy składowe decyzji wymienione są w art. 107 k.p.a., do których należy do nich m.in. uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 k.p.a.).
W rozpoznawanej sprawie nie wystąpił przypadek opisany w art. 107 § 4 k.p.a., żeby organ mógł odstąpić do sporządzenia uzasadnienia.
Zdaniem Sądu, organ odwoławczy naruszył art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a., gdyż, nie można uznać za właściwie sporządzone uzasadnienie decyzji, które zawiera wyłącznie przytoczenie przebiegu sprawy i wskazanie treści przepisów. Organ odwoławczy musi zawrzeć w decyzji swoje rozważania, wyjaśniając stronie zasadność, przesłanek, którymi się kierował przy jej wydaniu, co wynika z art. 11 k.p.a.
Uzasadnienie decyzji winno zawierać również ustosunkowanie się do zarzutów skarżącej zawartych w odwołaniu.
Postępowanie organu winno być prowadzone w sposób budzący zaufanie strony do władzy publicznej, zaś według Sądu, procedowanie przez organ w sprawie w sposób opisany w uzasadnieniu wyroku wraz z naruszeniem przez organ przepisów związanych z terminem załatwieniem spraw, bezspornie narusza art. 8 § 1 k.p.a.
W ocenie Sądu, organ odwoławczy naruszył w sposób istotny przepisy postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, bowiem niewłaściwie sporządzone uzasadnienie zaskarżonej decyzji uniemożliwiło Sądowi właściwą kontrolę zaskarżonej decyzji.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zobowiązany jest do dokonać analizy akt sprawy i wydać rozstrzygnięcie zgodnie z przepisami, uwzględniając wskazania Sądu.
Z tych też względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.