Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł ZK wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wyjaśnił, że nie jest w stanie ponieść tych wydatków bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie, żony i studiującej córki, gdyż dochód z emerytur (łącznie wynoszący 3452,45 zł) z trudem wystarcza na zaspokojenie tylko podstawowych potrzeb. Oświadczył, że nie posiada oszczędności, gdyż przez całe życie budował dom i kształcił 6 dzieci. Wraz z rodziną mieszka w niewykończonym od 30 lat domu o pow. 110 m2, który dodatkowo wymaga remontu. Posiadają nieruchomość rolną o pow. 1,46 ha, którą uprawiają, lecz z powodu suszy przyniosła ona w ubiegłym toku stratę. Wiek i stan zdrowia jego i żony nie pozwalają na podjęcie dodatkowego zatrudnienia. Wydatkują miesięcznie: 1800-2000 zł na kształcenie córki, 125 zł za gaz, 94 zł za prąd, 67 zł za wodę, 42 zł za wywóz śmieci, 43 zł za telefon, 150 zł przeznaczają na lekarstwa i środki opatrunkowe, 500 zł na spłatę pożyczki zaciągniętej przez żonę; muszą również kupować opał i regulowali niedawno koszty procesu cywilnego na kwoty 3617 zł i 1151 zł. Z pojazdów mechanicznych posiadają traktor z 1979 r. Skarżący nie jest w stanie określić w szczegółowy sposób wydatków studiującej córki.
Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2015 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi w ½ części i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Uznał, że wnioskodawca nie spełniał przesłanek do uwzględnienia zgłoszonego żądania w całości, gdyż nie wykazał w dostateczny sposób swej sytuacji materialno-bytowej, w tym wydatków związanych z utrzymaniem córki. Ponadto, zadeklarowane wydatki (bez kosztów żywności i opału) wynoszą ok. 3000 zł, zaś dochód rodziny wynosi 3452,45 zł. Różnica (ok. 452 zł) uznana została przez referendarza za zbyt niską do pokrycia wydatków na żywność i opał, a zatem jako niewiarygodna. Zwrócono też uwagę, że rodzina dysponuje stałym dochodem, ma zapewnione potrzeby mieszkaniowe i spłaca zobowiązania prywatnoprawne, którym nie można przyznać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi.
W sprzeciwie od powyższego orzeczenia wnioskodawca zażądał jego uchylenia i zwolnienia go od kosztów sądowych w całości. Podkreślił, że w grudniu zepsuł się im piecyk gazowy i na naprawę wydali 226 zł. W styczniu awarii uległ podgrzewacz wody w kuchni i zakupili nowy za 413 zł. Do końca stycznia musi uregulować też składkę na obowiązkowe ubezpieczenie w kwocie 385 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 260 § 1 i 2 Ppsa, w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie.
Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 Ppsa). W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanek tych w dostateczny sposób nie wykazał, a zatem zaskarżone postanowienie uznać należało za prawidłowe.
Koszty postępowania na obecnym jego etapie to wpis od skargi w kwocie 500 zł. Dopiero w późniejszej fazie może zajść konieczność uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej (250 zł) i opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (100 zł). Ocena tych kwot przez pryzmat zadeklarowanych dochodów rodziny oraz przedstawionej argumentacji i dowodów na jej poparcie pozwalała na przyjęcie, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego zasadne było zwolnienie skarżącego od wpisu od skargi w 1/2 części, tj. powyżej 250 zł. Brak było natomiast podstaw do uwzględnienie żądania w całości. Występując z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy strona w pierwszej kolejności powinna bowiem poczynić starania w celu wygospodarowania niezbędnych środków na pokrycie inicjowanego postępowania, stosowanie do wynikającej z art. 199 Ppsa zasady partycypowania w kosztach sądowych, rezygnując albo ograniczając wydatki, które nie są związane z koniecznym (podstawowym) utrzymaniem siebie i rodziny.
Dopiero gdyby po podjęciu takich zabiegów nie było to możliwe, albo nie pozwoliło na zabezpieczenie odpowiednich środków, możliwe jest skuteczne zwrócenie się o przyznanie pomocy ze środków publicznych.
Sądowi znana jest deklarowana sytuacja materialna rodziny skarżącego także z innych spraw sądowych, jak chociażby prowadzonej pod sygn. II SA/Rz 447/15, i argumentacja przedstawiona na poparcie obecnego wniosku jest zbieżna z dotychczas prezentowaną. Rodzina skarżącego dysponuje stałym źródłem dochodu. Skarżący nie uprawdopodobnił zaś wysokości ponoszonych wydatków na utrzymanie studiującej córki, a te zadeklarowane wydają się być zawyżone, jeżeli wziąć pod rozwagę pozostałą kwotę do utrzymania wnioskodawców i ich gospodarstwa domowego, w tym deklarowanych spłat pożyczek. Ewentualna, choć niewykazana, spłata pożyczek nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie, jeżeli się są to wydatki na utrzymanie podstawowe. Z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego wynika jedynie, że po wpływie środków są one niezwłocznie w całości wybierane przez dysponenta rachunku. Fakt pokrycia kosztów innych postępowań np. cywilnych o sygn. I.Ca. [.] czy I.C. [.] świadczy natomiast o tym, że nie cały dochód jest przeznaczany na podstawowe utrzymanie rodziny.
Dlatego brak było podstaw do uwzględnienia wniosku w pełnym zgłoszonym zakresie. Z tego też powodu zaskarżone postanowienie referendarza sądowego należało utrzymać w mocy, o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 i § 2 Ppsa.
Prawo pomocy powinno służyć osobom bez dochodu lub o niskich dochodach, które przy wykorzystaniu wszystkich swoich możliwości i środków rzeczywiście nie są w stanie wygospodarować wolnych środków kosztem podstawowego utrzymania. Wysokość dochodu rodziny skarżącego obliguje go, w świetle art. 199 Ppsa, do poniesienia chociaż części wydatków zainicjowanego przez siebie postępowania sądowego. W świetle bowiem przedstawionych okoliczności może się to odbyć bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania rodziny. Ponadto czas trwania rzeczonego postępowania administracyjnego winien być także wykorzystany przez niego na dokonanie chociażby minimalnych oszczędności dla pokrycia ewentualnych kosztów sądowych.