Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] stycznia 2026 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania H. S. (dalej Skarżący) od decyzji Burmistrza M. z [...] grudnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną do ukończenia 18. roku życia, na podstawie art. 10 ust. 2 pkt 1 oraz art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 438 ze zm.) - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że [...] grudnia 2025 r. Skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, na osobę uprawnioną.
Zaskarżoną decyzją działająca z upoważnienia Burmistrza M. Dyrektor Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. odmówiła przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną - O. S. (dalej jako Małoletnia), powołując się na fakt jej umieszczenia w pieczy zastępczej u L. i H. S. oraz na zakaz przyznawania w takiej sytuacji świadczenia z funduszu alimentacyjnego wynikający z art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Skarżący, zarzucając naruszenie prawa materialnego oraz zasad ogólnych postępowania administracyjnego:
- - art. 2 pkt 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez błędną interpretację pojęcia "osoba uprawniona" i przyjęcie, że dziecko umieszczone w pieczy zastępczej nie spełnia przesłanek do uzyskania świadczenia;
- - art. 38 ust. 1 i 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej poprzez pominięcie faktu, że obowiązek dochodzenia świadczeń alimentacyjnych przez kierownika PCPR nie wyklucza uprawnienia dziecka do uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a wręcz potwierdza jego prawo jako osoby uprawnionej;
- - art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący stanu faktycznego i prawnego sprawy;
- - art. 8 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu sprawy zważyło, że stosownie do treści art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie przysługuje, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej.
Powołując się na orzecznictwo sądowe, Kolegium wyjaśniło, że organy administracji nie mają żadnej możliwości przyznania, ale wręcz mają ustawowy obowiązek pozbawienia lub nieprzyznania uprawnienia do świadczeń z funduszu alimentacyjnego z chwilą umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Organy administracji nie mają żadnej możliwości przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego z chwilą umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Ratio legis ustanowienia przez ustawodawcę ww. wyłączenia przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osób pozostających w pieczy zastępczej jest uzasadnione tym, że rodzinom zastępczym wypłacanych jest szereg świadczeń, które mają zapewnić pokrycie kosztów wychowania i utrzymania dzieci w nich umieszonych. Ich cel i funkcje są zbliżone ze świadczeniami z funduszu alimentacyjnego. Przepis art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zapobiega dublowaniu wypłacania przez państwo świadczeń mających ten sam cel.
W ocenie Kolegium przepis art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest jednoznaczny i wynika z niego, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie przysługuje, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej.
Z akt niniejszej sprawy wynika, że Małoletnia została skierowana do rodziny zastępczej Państwa L. i H. S.. Ponadto, H. S. został ustanowiony jej opiekunem prawnym.
Mając na uwadze powyższe Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło odwołania i uznało, że zaskarżona decyzja Burmistrza M. jest zgodna z prawem, wobec czego postanowiło utrzymać ją w mocy.
Skargę na ww. decyzję złożył Skarżący, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, a także naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W jego ocenie zaskarżona decyzja narusza prawo, w szczególności poprzez błędną wykładnię art. 10 ust. 2 ustawy, w której Burmistrz Gminy M. uznał, że samo umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej automatycznie pozbawia je prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu decyzji nie uwzględniono faktu, że stroną w postępowania o przyznanie świadczeń jest dziecko (a nie rodzic zastępczy/opiekun), a więc zakaz ustawowy nie może być stosowany automatycznie bez analizy sytuacji konkretnego uprawnionego. Ustawodawca nie przewidział przepisu, który pozbawiałby dziecko statusu osoby uprawnionej wyłącznie z tego powodu, że pozostaje ono w pieczy zastępczej.
Zgodnie z art. 38 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, kierownik PCPR jest uprawniony (a po roku od umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej - zobowiązany) do dochodzenia alimentów na rzecz dziecka umieszczonego w pieczy. Jednak ustawodawca nie wprowadził jakiegokolwiek przepisu, który wyłączałby możliwość równoczesnego przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W zaskarżonej decyzji całkowicie pominięto istotne orzecznictwo, w szczególności wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w sprawie II SA/Gl 147/25, w którym sąd jednoznacznie stwierdził: "Osobą uprawnioną do otrzymania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zgodnie z art. 2 pkt 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jest dziecko, także wtedy, gdy przebywa w pieczy zastępczej".
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, że Małoletnia została umieszczona w pieczy zastępczej L. S. i Skarżący. Ponadto Skarżący został ustanowiony jej opiekunem prawnym. Oznacza to, że Małoletnia pozostaje w pieczy zastępczej, o jakiej mowa w art. 39 ust. 1 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 49). Ponadto z dokumentów zawartych w aktach administracyjnych wynika, że egzekucja alimentów zasądzonych na rzecz dziecka okazała się bezskuteczna. W stwierdzonych wyżej okolicznościach, w ocenie organów obydwu instancji, wnioskowane świadczenie nie może zostać przyznane z uwagi na treść art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie przysługuje, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej.
Według cytowanej przez Kolegium utrwalonej linii orzecznictwa sądów administracyjnych powyższe uregulowanie określa w sposób jednoznaczny bezwzględnie obowiązującą przesłankę negatywną, wykluczającą przyznanie prawa do przedmiotowych świadczeń, czyli obliguje organ administracyjny do odmowy przyznania prawa do ich pobierania z chwilą umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Odmienne stanowisko na tle wskazanych przepisów zajął WSA w Gliwicach m.in. w prawomocnym wyroku w sprawie II SA/Gl 147/25. Sąd w obecnym składzie w pełni akceptuje przedstawioną przez WSA w Gliwicach argumentację i w dalszej części uzasadnienia odwoła się do tez postawionych w przywołanym orzeczeniu.
Ocena dokonana przez organ uwzględnia tylko treść przepisu art. 10 ust. 2 pkt 1 cyt. ustawy, z pominięciem innych regulacji prawnych, które w tym zakresie mają znaczenie. Przed wszystkim bowiem należało mieć na uwadze pozostałe unormowania zamieszczone w ustawie. Jak podkreślił WSA w Gliwicach, w preambule do tej ustawy stanowi się, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem wskazanym w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, członków ich rodziny, konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należytego wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji.
Zgodnie natomiast z treścią art. 9 pkt 1 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku, gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Po myśli art. 2 pkt 11 ustawy, osobą uprawnioną jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna (por. wyrok WSA w Gliwicach w sprawie II SA/Gl 178/24).
Ponadto uwzględnić należało również przepis art. 38 ustawy o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej, według którego, kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie powiatu obowiązanego do finansowania pobytu dziecka w pieczy zastępczej, po zasięgnięciu opinii asystenta rodziny, a w przypadku gdy rodzinie dziecka nie został przydzielony asystent rodziny - po zasięgnięciu opinii podmiotu organizującego pracę z rodziną, może dochodzić na rzecz dziecka przebywającego w pieczy zastępczej świadczeń alimentacyjnych, a zgodnie z art. 38 ust. 2 tej ustawy, kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie powiatu obowiązanego do finansowania pobytu dziecka w pieczy zastępczej jest obowiązany dochodzić świadczeń alimentacyjnych, w przypadku gdy od umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej upłynął rok.
W związku z treścią cyt. wyżej regulacji prawnych wskazać należy, że w przypadku ubiegania się o świadczenia z funduszu alimentacyjnego osobą uprawnioną jest dziecko. Okoliczność ta ma kluczowe znaczenie, ponieważ w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1208 ze zm.), stosownie do postanowień art. 4 pkt 1, osobą uprawnioną do otrzymania świadczeń rodzinnych jest rodzic, a nie dziecko. Tym samym w przypadku obu wymienionych aktów normatywnych spotykamy się z innymi beneficjentami podejmowanych rozstrzygnięć. Oznacza to zarazem, że regulacji z jednej ustawy nie można przenosić na drugą ustawę.
Tym samym unormowania zamieszczone w art. 7 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można w analogiczny sposób traktować jak zamieszczonego w art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Brzmienie tych przepisów jest tożsame, jednakże w polu widzenia należy mieć to, że adresatem świadczeń normowanych wskazanymi ustawami jest inny podmiot i okoliczność ta musi być brana pod uwagę. Kolejnym zagadnieniem wymagającym uwagi są postanowienia ustawy o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej. Jak bowiem zostało to zaakcentowane mocą postanowień art. 38 tej ustawy, organizator rodzinnej pieczy zastępczej i kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie są wpierw uprawnieni, a następnie zobowiązani do podejmowania działań zmierzających do uzyskania przez dzieci przebywające w pieczy zastępczej alimentów od osób zobowiązanych. Wprowadzenie do porządku prawnego tej regulacji wynika z dbałości o środki finansowe dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej.
Zatem można uznać, że dziecko przebywające w pieczy zastępczej jest uprawnione do otrzymania alimentów od osób zobowiązanych. Niewywiązywanie się przez osobę zobowiązaną i spełnienie dodatkowych wymogów wskazanych w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, uprawnia osobę uprawnioną do ubiegania się o przyznanie świadczenia alimentacyjnego (por. wyrok WSA w Gliwicach w sprawie II SA/Gl 178/24).
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podzielił również pogląd zawarty w cyt. wyżej wyroku, że w przypadku sprzeczności między ratyfikowaną umową międzynarodową a przepisem zamieszczonym w ustawie pierwszeństwo ma ratyfikowana umowa międzynarodowa. W tym kontekście odwołać należy się do postanowień Konwencji o prawach dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 ze zm.), a w szczególności art. 3 ust. 2, art. 18 ust. 2 i art. 27 ust. 3, przewidujących wsparcie dzieci znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej.
Dodatkowo dostrzec należy treść art. 91 ust. 3 Konstytucji RP i wynikające z tego przepisu pierwszeństwo unormowań ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską umów konstytuujących organizację międzynarodową, i to, że prawo przez nią stanowione jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami. W tym kontekście dostrzec należy postanowienia art. 20, art. 24 i art. 34 ust. 2 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (t.j. Dz. U. UE. C. z 2016 r. Nr 202, str. 389), a zatem aktu będącego częścią składową Traktatu z Lizbony zmieniającego Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, sporządzonego w Lizbonie dnia 13 grudnia 2007 r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 203, poz. 1569), przewidujące niezbędność respektowania zasady równości, jak również zapewnienia dzieciom wsparcia. Przeprowadzona powyżej analiza stanu normatywnego skłoniła skład orzekający do opowiedzenia się za stanowiskiem, że w rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają postanowienia art. 91 Konstytucji RP i uprawniają one do podjęcia rozstrzygnięcia w oparciu o postanowienia ratyfikowanej umowy międzynarodowej (Konwencji o Prawach Dziecka), jak również umowy konstytuującej organizację międzynarodową ratyfikowaną w prawem przewidziany sposób (Kartę praw podstawowych Unii Europejskiej).
W szczególności naruszona została zasada równości, ponieważ brak jest podstaw dla różnicowania sytuacji prawnej dziecka uprawnionego do alimentów w przypadku, gdy osoba zobowiązana do ich uiszczania nie wywiązuje się z ciążącego na niej obowiązku.
Tożsamy pogląd został również wyrażony w wyrokach WSA w Bydgoszczy w sprawie II SA/Bd 42/26 i II SA/Bd 77/26. Należy ponadto zauważyć, że analogiczny kierunek wykładni prezentowany jest w innym orzecznictwie WSA w Bydgoszczy (prawomocne wyroki w sprawach II SA/Bd 14/23 oraz II SA/Bd 650/24). Sąd ma na uwadze to, że choć wyroki te zapadły w sprawach dotyczących innych zagadnień, bądź świadczeń (tj. legitymacji do złożenia wniosku o wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz kręgu uprawnionych do świadczenia wychowawczego), to zaprezentowana w nich wykładnia obowiązujących przepisów w zakresie koniecznych do spełnienia warunków uzyskania świadczeń z uwzględnieniem zasad konstytucyjnych oraz konwencyjnych ma charakter uniwersalny i znajduje odniesienie także do okoliczności rozpoznawanej sprawy.
Ze wskazanych wyżej powodów Sąd rozpoznający skargę w niniejszej sprawie nie podzielił poglądu wyrażonego wielokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego organ administracyjny jest zobligowany do odmowy przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej z uwagi na treść art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przyjmując taką ocenę prawną, nie uwzględniono bowiem postanowień umów międzynarodowych ratyfikowanych w prawem przewidziany sposób, a ponadto pominięto unormowania zawarte w ustawie o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej, o czym była mowa wyżej.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji uwzględni wskazaną wyżej wykładnię przepisów mających w niej zastosowanie i na tej podstawie wyda rozstrzygnięcie.
Wobec powyższego, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.
Cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query.