Uzasadnienie
S. F. (dalej określany jako Skarżący) złożył w dniu [...] sierpnia 2025 r. w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w D. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną - A. K. (dalej określany jako Małoletni).
Decyzją z dnia [...] października 2025 r. nr [...] Wójt Gminy D. orzekł o odmowie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną, powołując się na fakt umieszczenia w pieczy zastępczej u D. K. - F. i Skarżącego oraz na zakaz przyznawania w takiej sytuacji świadczenia z funduszu alimentacyjnego wynikający z art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 79 ze zm., dalej ustawa).
W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego oraz zasad ogólnych postępowania administracyjnego:
- - art. 2 pkt 4 ustawy poprzez błędną interpretację pojęcia "osoba uprawniona" i przyjęcie, że dziecko umieszczone w pieczy zastępczej nie spełnia przesłanek do uzyskania świadczenia;
- - art. 38 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej poprzez pominięcie faktu, że obowiązek dochodzenia świadczeń alimentacyjnych przez kierownika PCPR nie wyklucza uprawnienia dziecka do uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a wręcz potwierdza jego prawo jako osoby uprawnionej;
- - art. 7 i art. 77 § 1 kpa poprzez niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący stanu faktycznego i prawnego sprawy;
- - art. 8 kpa poprzez brak uwzględnienia zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej.
Skarżący wskazał, że zgodnie z art. 2 pkt 11 ustawy, osobą uprawnioną jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego, pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna.
Jego zdaniem decyzja Wójta narusza prawo, w szczególności poprzez błędną wykładnię art. 10 ust. 2 ustawy, w której Wójt przyjął, że umieszczenie w pieczy zastępczej Małoletniego automatycznie wyklucza prawo do świadczeń niezależnie od stanu faktycznego.
Jego zdaniem w uzasadnieniu ww. decyzji nie uwzględniono również faktu, że stroną w postępowaniu o przyznanie świadczeń jest dziecko (a nie rodzic zastępczy/opiekun), a więc zakaz ustawowy nie może być stosowany mechanicznie bez analizy sytuacji konkretnego uprawnionego.
Odwołujący powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w sprawie II SA/Gl 147/25, w którym sąd stwierdził, że "Osobą uprawnioną do otrzymania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zgodnie z art. 2 pkt 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jest dziecko, także wtedy, gdy przebywa w pieczy zastępczej".
W związku z powyższym Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości jako niezgodnej z prawem i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, ewentualnie orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla Małoletniego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...] grudnia 2025 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że, jak stanowi art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy, świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie przysługuje, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej. Zgodnie z zacytowanym przez SKO ugruntowanym w orzecznictwem sądowym poglądem, organy administracji nie mają żadnej możliwości przyznania, a wręcz mają ustawowy obowiązek pozbawienia lub nieprzyznania uprawnienia do świadczeń z funduszu alimentacyjnego z chwilą umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Organy administracji nie mają żadnej możliwości przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego z chwilą umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Kolegium wyjaśniło, że ratio legis ustanowienia przez ustawodawcę ww. wyłączenia przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osób pozostających w pieczy zastępczej jest uzasadnione tym, że rodzinom zastępczym wypłacanych jest szereg świadczeń, które mają zapewnić pokrycie kosztów wychowania i utrzymania dzieci w nich umieszonych. Ich cel i funkcje są zbliżone ze świadczeniami z funduszu alimentacyjnego. Przepis art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy zapobiega dublowaniu wypłacania przez państwo świadczeń mających ten sam cel.
W skardze na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego Skarżący zarzucił błędną wykładnię art. 10 ust. 2 ustawy poprzez przyjęcie, że umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej automatycznie pozbawia je prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Skarżący podniósł, że w uzasadnieniu decyzji nie uwzględniono faktu, iż stroną w postępowaniu o przyznanie świadczeń jest dziecko (a nie rodzic zastępczy/ opiekun), a więc zakaz ustawowy nie może być stosowany automatycznie bez analizy sytuacji konkretnego uprawnionego. Ustawodawca nie przewidział przepisu, który pozbawiałby dziecko statusu osoby uprawnionej wyłącznie z tego powodu, że pozostaje ono w pieczy zastępczej. Tymczasem SKO w B., zastosowało art. 10 ust. 2 w sposób mechaniczny, abstrahując od tego, że stroną postępowania jest dziecko, nie zaś rodzina zastępcza, zakaz wypłaty świadczeń ma służyć uniknięciu dublowania finansowania, lecz nie może prowadzić do pozbawienia dziecka ochrony alimentacyjnej oraz przepis ten nie przewiduje automatycznej odmowy z samego faktu przebywania w pieczy, a jego interpretacja musi pozostawać w zgodzie z prawami dziecka.
W związku z powyższym Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy D. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, ewentualnie orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dokumentacyjnego wynika, że Małoletni został skierowany do zawodowej rodziny zastępczej D. K. - F. i Skarżącego na podstawie skierowania nr [...] Starosty [...] z dnia [...] stycznia 2024 r. Ponadto Skarżący został ustanowiony opiekunem Małoletniego, co potwierdza zaświadczenie wydane przez Sąd Rejonowy w M. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] lutego 2025 r. sygn. akt III Nsm 20/25.
Oznacza to, że Małoletni pozostaje w pieczy zastępczej, której formą jest rodzina zastępcza wymieniona w art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z [...] czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 49). Ponadto z dokumentów zawartych w aktach administracyjnych wynika, że egzekucja alimentów zasądzonych na rzecz dziecka okazała się bezskuteczna. W stwierdzonych wyżej okolicznościach, w ocenie organów obydwu instancji, wnioskowane świadczenie nie może zostać przyznane z uwagi na treść art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie przysługuje, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej.
Według cytowanej przez Kolegium utrwalonej linii orzecznictwa sądów administracyjnych powyższe uregulowanie określa w sposób jednoznaczny bezwzględnie obowiązującą przesłankę negatywną, wykluczającą przyznanie prawa do przedmiotowych świadczeń, czyli obliguje organ administracyjny do odmowy przyznania prawa do ich pobierania z chwilą umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Odmienne stanowisko na tle wskazanych przepisów zajął WSA w Gliwicach m.in. w prawomocnym wyroku w sprawie II SA/Gl 147/25. Sąd w obecnym składzie w pełni akceptuje przedstawioną przez WSA w Gliwicach argumentację i w dalszej części uzasadnienia odwoła się do tez postawionych w przywołanym orzeczeniu.
Ocena dokonana przez organ uwzględnia tylko treść przepisu art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy, z pominięciem innych regulacji prawnych, które w tym zakresie mają znaczenie. Przed wszystkim bowiem należało mieć na uwadze pozostałe unormowania zamieszczone w ustawie. Jak podkreślił WSA w Gliwicach, w preambule do tej ustawy stanowi się, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem wskazanym w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, członków ich rodziny, konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należytego wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji.
Zgodnie natomiast z treścią art. 9 pkt 1 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku, gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Po myśli art. 2 pkt 11 ustawy, osobą uprawnioną jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna (por. wyrok WSA w Gliwicach w sprawie II SA/Gl 178/24).
Ponadto uwzględnić należało również przepis art. 38 ustawy o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej, według którego, kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie powiatu obowiązanego do finansowania pobytu dziecka w pieczy zastępczej, po zasięgnięciu opinii asystenta rodziny, a w przypadku gdy rodzinie dziecka nie został przydzielony asystent rodziny - po zasięgnięciu opinii podmiotu organizującego pracę z rodziną, może dochodzić na rzecz dziecka przebywającego w pieczy zastępczej świadczeń alimentacyjnych, a zgodnie z art. 38 ust. 2 tej ustawy, kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie powiatu obowiązanego do finansowania pobytu dziecka w pieczy zastępczej jest obowiązany dochodzić świadczeń alimentacyjnych, w przypadku gdy od umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej upłynął rok.
W związku z treścią cyt. wyżej regulacji prawnych wskazać należy, że w przypadku ubiegania się o świadczenia z funduszu alimentacyjnego osobą uprawnioną jest dziecko. Okoliczność ta ma kluczowe znaczenie, ponieważ w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1208 ze zm.), stosownie do postanowień art. 4 pkt 1, osobą uprawnioną do otrzymania świadczeń rodzinnych jest rodzic, a nie dziecko. Tym samym w przypadku obu wymienionych aktów normatywnych spotykamy się z innymi beneficjentami podejmowanych rozstrzygnięć. Oznacza to zarazem, że regulacji z jednej ustawy nie można przenosić na drugą ustawę.
Tym samym unormowania zamieszczone w art. 7 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można w analogiczny sposób traktować jak zamieszczonego w art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Brzmienie tych przepisów jest tożsame, jednakże w polu widzenia należy mieć to, że adresatem świadczeń normowanych wskazanymi ustawami jest inny podmiot i okoliczność ta musi być brana pod uwagę. Kolejnym zagadnieniem wymagającym uwagi są postanowienia ustawy o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej. Jak bowiem zostało to zaakcentowane mocą postanowień art. 38 tej ustawy, organizator rodzinnej pieczy zastępczej i kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie są wpierw uprawnieni, a następnie zobowiązani do podejmowania działań zmierzających do uzyskania przez dzieci przebywające w pieczy zastępczej alimentów od osób zobowiązanych. Wprowadzenie do porządku prawnego tej regulacji wynika z dbałości o środki finansowe dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej.
Zatem można uznać, że dziecko przebywające w pieczy zastępczej jest uprawnione do otrzymania alimentów od osób zobowiązanych. Niewywiązywanie się przez osobę zobowiązaną i spełnienie dodatkowych wymogów wskazanych w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, uprawnia osobę uprawnioną do ubiegania się o przyznanie świadczenia alimentacyjnego (por. wyrok WSA w Gliwicach w sprawie II SA/Gl 178/24).
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podzielił również pogląd zawarty w cyt. wyżej wyroku, że w przypadku sprzeczności między ratyfikowaną umową międzynarodową a przepisem zamieszczonym w ustawie pierwszeństwo ma ratyfikowana umowa międzynarodowa. W tym kontekście odwołać należy się do postanowień Konwencji o prawach dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 ze zm.), a w szczególności przywołanych powyżej art. 3 ust. 2, art. 18 ust. 2 i art. 27 ust. 3, przewidujących wsparcie dzieci znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej.
Dodatkowo dostrzec należy treść art. 91 ust. 3 Konstytucji RP i wynikające z tego przepisu pierwszeństwo unormowań ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską umów konstytuujących organizację międzynarodową, i to, że prawo przez nią stanowione jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami. W tym kontekście dostrzec należy postanowienia art. 20, art. 24 i art. 34 ust. 2 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (t.j. Dz. U. UE. C. z 2016 r. Nr 202, str. 389), a zatem aktu będącego częścią składową Traktatu z Lizbony zmieniającego Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, sporządzonego w Lizbonie dnia 13 grudnia 2007 r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 203, poz. 1569), przewidujące niezbędność respektowania zasady równości, jak również zapewnienia dzieciom wsparcia. Przeprowadzona powyżej analiza stanu normatywnego skłoniła skład orzekający do opowiedzenia się za stanowiskiem, że w rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają postanowienia art. 91 Konstytucji RP i uprawniają one do podjęcia rozstrzygnięcia w oparciu o postanowienia ratyfikowanej umowy międzynarodowej (Konwencji o Prawach Dziecka), jak również umowy konstytuującej organizację międzynarodową ratyfikowaną w prawem przewidziany sposób (Kartę praw podstawowych Unii Europejskiej).
W szczególności naruszona została zasada równości, ponieważ brak jest podstaw dla różnicowania sytuacji prawnej dziecka uprawnionego do alimentów, w przypadku gdy osoba zobowiązana do ich uiszczania nie wywiązuje się z ciążącego na niej obowiązku.
Tożsamy pogląd został również wyrażony w wyroku WSA w Bydgoszczy w sprawie II SA/Bd 42/26. Należy ponadto zauważyć, że analogiczny kierunek wykładni prezentowany jest w innym orzecznictwie WSA w Bydgoszczy (prawomocne wyroki w sprawach II SA/Bd 14/23 oraz II SA/Bd 650/24). Sąd ma na uwadze, że choć wyroki te zapadły w sprawach dotyczących innych zagadnień, bądź świadczeń (tj. legitymacji do złożenia wniosku o wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz kręgu uprawnionych do świadczenia wychowawczego), to zaprezentowana w nich wykładnia obowiązujących przepisów w zakresie koniecznych do spełnienia warunków uzyskania świadczeń z uwzględnieniem zasad konstytucyjnych oraz konwencyjnych ma charakter uniwersalny i znajduje odniesienie także do okoliczności rozpoznawanej sprawy.
Ze wskazanych wyżej powodów Sąd rozpoznający skargę w niniejszej sprawie nie podzielił poglądu wyrażonego wielokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego organ administracyjny jest zobligowany do odmowy przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej z uwagi na treść art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przyjmując taką ocenę prawną, nie uwzględniono bowiem postanowień umów międzynarodowych ratyfikowanych w prawem przewidziany sposób, a ponadto pominięto unormowania zawarte w ustawie o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej, o czym była mowa wyżej.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji uwzględni wskazaną wyżej wykładnię przepisów mających w niej zastosowanie i na tej podstawie wyda rozstrzygnięcie.
Wobec powyższego, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.
Cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query.