Uzasadnienie
A. M. (dalej: skarżąca) złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że nie jest w stanie w dalszym ciągu ponosić kosztów wynagrodzenia radcy prawnego z wyboru, gdyż nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi, ma trudną sytuację rodzinną i wyczerpała możliwości kredytowe. Wskazała, że jej zobowiązania kredytowe wynoszą ponad 250.000zł, zalega ze spłatą kredytów na kwotę 20.000zł i osiąga niewielki dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Wskazała również, że samotnie wychowuje 10-letniego syna, który z uwagi na liczne schorzenia podlega stałemu leczeniu.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżąca podała, że jedyny jej majątek stanowi lokal służący do prowadzenia działalności gospodarczej obciążony hipotekami na rzecz banku i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Miesięczny dochód netto określiła na kwotę 1.059,20zł, w tym: z działalności gospodarczej - 451,20zł, z tytułu alimentów na dziecko – 500zł, zasiłku rodzinnego – 108zł. Zobowiązania i stałe wydatki skarżąca określiła na łączną kwotę 6.589,33zł.
Do wniosku skarżąca załączyła umowy kredytów i pożyczek zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego oraz dokumentację medyczną dotyczącą syna.
Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2016r., sygn. akt I SA/Rz 1046/15, referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Referendarz sądowy wyjaśnił, że z uwagi na to, iż skarżąca została zwolniona od kosztów sądowych, niniejszy wniosek należy traktować jako wniosek o przyznanie praw pomocy w zakresie całkowitym. Wskazał, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie art. 245 § 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Jak stanowi jednak art. 246 § 3 P.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić jedynie dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to jednak adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy.
Referendarz sądowy stwierdził, że wniosek skarżącej nie może zostać uwzględniony, gdyż w toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym korzysta ona z usług radcy prawnego D. D., ustanowionego jej pełnomocnikiem z wyboru, a więc pozostaje w nim w innym stosunku prawnym (zlecenia), o którym mowa w art. 246 § 3 P.p.s.a. Zaznaczył, że do dnia rozpoznania wniosku do Sądu nie wpłynęła informacja o cofnięciu mu pełnomocnictwa (rozwiązaniu łączącego skarżącą z pełnomocnikiem stosunku prawnego).
W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżąca podała, że wypowiedziała pełnomocnictwo udzielone radcy prawnemu D. D. i wnosi o ustanowienie radcy prawnego/adwokata. Podniosła, że sprawy toczące się przed Sądem są skomplikowane i wymagają pomocy prawnej, a skarżąca nie zna się na sprawach prawnych i administracyjnych. Wniosła o "udzielnie pomocy we wszystkich toczących się sprawach, a także sprawie egzekucyjnej prowadzonej przez Urząd Skarbowy w Rzeszowie".
W wykonaniu zarządzenia Sędziego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 22 lipca 2016r. skarżącą wezwano o:
- 1) wskazanie źródła pokrycia wydatków w kwocie 6.589 zł (miesięcznie) – wymienionych w formularzu PPF;
- 2) uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy (formularz PPF) w pkt 6 i 7, które nie zostały wypełnione, choć z dalszej części wniosku i akt sprawy wynika, że skarżąca nie pozostaje sama w gospodarstwie domowym i jest właścicielką nieruchomości;
- 3) przesłanie do Sądu aktualnych decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości będących własnością (lub w posiadaniu) skarżącej oraz składanych do urzędu skarbowego zeznań i informacji podatkowych za 2015 i 2016r.;
- 4) wskazanie jaki dochód skarżąca osiągnęła z działalności gospodarczej w 2016r. i wyjaśnienie rozbieżności pomiędzy wykazanym dochodem miesięcznym netto 451,20zł., a podatkiem od działalności 556,75zł;
- 5) wyjaśnienie w jakim celu skarżąca wynajmuje mieszkanie za kwotę 850 zł; miesięcznie, skoro jest właścicielem budynku hotelowo-gastronomicznego.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżąca wyjaśniła, że wydatki w kwocie 6.568zł spowodowane są w głównej mierze zadłużeniem kredytowym w rożnych bankach oraz że nie posiada tytułu prawnego do nieruchomości mieszkalnej (dom, mieszkanie), jedynie do lokalu gastronomicznego-hotelowego, którego jest właścicielem, w którym obecnie mieszka. Wskazała, że za rok 2014 osiągnęła dochód z działalności gospodarczej w wysokości 1.480,24zł oraz że wykonywała również inną działalność zarobkową, która wygenerowała dochód w wysokości 451,20zł. Do pisma skarżąca załączyła wniosek o przyznanie prawa pomocy, zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2015, wezwania do zapłaty, wypowiedzenie umowy pożyczki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd – jak stanowi art. 260 § 1 P.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Mając na uwadze okoliczności wynikające ze złożonego przez skarżącą oświadczenia, a także treść i uzasadnienie zarzutów sprzeciwu stwierdzić należy, że brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia.
Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Jak wynika z przytoczonego wyżej przepisu, uzyskanie wsparcia ze środków publicznych w pełnym zakresie, zarezerwowane zostało dla osób dotkniętych ubóstwem, tj. takich, które nie są w stanie, z uwagi na aktualne położenie materialne i brak możliwości zarobkowych, zaspokoić swoich podstawowych potrzeb bytowych. Niemniej jednak obowiązek wykazania spełnienia tychże przesłanek każdorazowo obciąża wnioskodawcę, które winien tego dokonać poprzez złożenie pełnego, jasnego i wiarygodnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a na wezwanie, dodatkowego oświadczenia, wyjaśniającego wszelkie wątpliwości i uzupełniającego niezbędne informacje.
Analizując złożone przez skarżącą oświadczenie i dokumenty źródłowe nie sposób jest jednakże stwierdzić, że wykazała ona, że znajduje się w takiej sytuacji finansowej, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.
W niniejszej sprawie w wykonaniu zarządzenia Sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 22 lipca 2016r skarżąca została wezwana do wskazania źródła pokrycia wydatków w kwocie 6.589zł, wysokości osiągniętego dochodu z działalności gospodarczej w 2016r. i wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy wykazanym dochodem miesięcznym netto 451,20zł, a podatkiem od działalności 556,75zł, uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w pkt. 6 i 7 oraz przedłożenia aktualnych decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości będących własnością (lub w posiadaniu) skarżącej, składanych do urzędu skarbowego zeznań i informacji podatkowych za 2015 i 2016r. Ponadto skarżącą wezwano o wyjaśnienie w jakim celu skarżąca wynajmuje mieszkanie za kwotę 850zł miesięcznie, skoro jest właścicielem budynku hotelowo-gastronomicznego.
Odpowiadając na powyższe wezwanie skarżąca nie wskazała źródła pokrycia miesięcznych wydatków w wysokości 6.589zł, nie wyjaśniła również rozbieżności pomiędzy wykazanym dochodem miesięcznym netto 451,20zł, a podatkiem od działalności 556,75zł. Podniosła natomiast, że wykonywała również "inną działalność zarobkową", z której osiągnęła dochód w wysokości 451,20zł, nie precyzując jednakże tej okoliczności. Skarżąca nie przedłożyła aktualnych decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości będących własnością (lub w posiadaniu) skarżącej oraz składanych do urzędu skarbowego zeznań i informacji podatkowych za 2016r., o które była wzywana i co do których dysponowała wiedzą, że informacje w nich zawarte są istotną okolicznością, mającą wpływ na ocenę jej wniosku. Według Sądu, wynikający z tych dokumentów obraz sytuacji majątkowej skarżącej jest niejasny.
Nie sposób jednoznacznie stwierdzić w jaki sposób skarżąca pokrywa swe miesięczne wydatki przy tak niskim dochodzie. Niejasna jest także wysokość podatku dochodowego, który skarżąca określiła w kwocie 556,75zł, przy jednoczesnym wskazaniu, że miesięczny dochód netto wyniósł 451,20zł.
Podkreślenia wymaga, że ubiegając się o przyznanie prawa pomocy strona winna wskazać wszelkie okoliczności przemawiające za uwzględnieniem jej żądania. Ciężar ich wykazania spoczywa bowiem w całości na wnioskodawcy, który wywodzi z nich korzystne dla siebie skutki prawne.
Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie, brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca wykazała, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, stąd, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.