Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniuz 13 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Po 62/14

Uzasadnienie

Skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] grudnia 2014 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu podał, cyt.: "wniosek jest zasadny, gdyż jestem osobą samotną i obecnie bezrobotną zaś w/w adres jest tylko dla doręczeń. Z winy strony przeciwnej jestem nadto zadłużony przez co Sąd z urzędu wpisał mnie do Krajowego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych". Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie ma domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro.

Skarżący dodatkowo wskazał na ciężki rozstrój zdrowia fizycznego i psychicznego i na brak środków na leki. Oświadczył, że nie ma dochodów. Podał, że utrzymuje się z jadłodajni [...] oraz z Noclegowni dla Bezdomnych, zbiera surowce wtórne z czego miesięczny dochód wynosi około [...] do [...] zł. Skarżący podniósł, że nie ma środków na godziwe życie i leczenie.

Pismem z dnia [...] stycznia 2015 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez:

1. 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2012 i 2013r. złożonych przez skarżącego, jeżeli wnioskodawca złożył zeznanie roczne podatkowe za 2014 r. należy przedłożyć odpis tego zeznania,
2. 2. złożenie odpisów z wszystkich kont, lokat i rachunków bankowych, w tym rachunków kart kredytowych za ostatnie sześć miesięcy należących do skarżącego,
3. 3. podanie czy skarżący posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich typ i wartość rynkowa,
4. 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, koszty eksploatacji pojazdów mechanicznych, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat, inne),
5. 5. podanie i udokumentowanie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu skarżący uzyskuje miesięczne przychody i dochody (np. z tytułu umowy o pracę, działalności gospodarczej, działalności rolniczej, dopłat do nieruchomości rolnej, upraw, hodowli zwierząt, udziału w spółkach, pełnienia funkcji członka zarządu, prokurenta, prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, umowy o dzieło, inne), kiedy takie dochody w okresie ostatnich sześciu miesięcy uzyskał i w jakiej wysokości,
6. 6. określenie rodzaju i rozmiaru prowadzonej działalności rolniczej, udokumentowanie wielkości przychodów ze sprzedaży wytworzonych płodów rolnych oraz udokumentowanie kosztów prowadzenia działalności rolniczej (lata 2012-2014),
7. 7. podanie czy skarżący korzysta z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie, należy przedłożyć odpisy dokumentów potwierdzających charakter oraz wysokość przyznanych świadczeń (odpisy decyzji), ewentualnie czy korzysta z pomocy rodziny, znajomych, jeżeli tak należy podać kto z członków rodziny lub znajomych udziela skarżącemu pomocy, w jakiej formie i w jakiej wysokości, należy przedłożyć odpisy umów pożyczek, umów darowizny, oświadczeń, z których wynika, że skarżący taką pomoc otrzymuje,
8. 8. podanie czy skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, jeżeli tak to od kiedy i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, należy przedłożyć odpis decyzji, jeżeli nie jest zarejestrowany to dlaczego,
9. 9. udokumentowanie źródła pochodzenia środków przeznaczonych na kapitał zakładowy spółki [...] Sp. z o.o.,
10. 10. wyjaśnienie na co skarżący przeznaczył środki otrzymane od brata [...] za udziały w spółce [...] Sp. z o.o.,
11. 11. podanie czy skarżący posiada udziały w spółkach, jeżeli tak należy podać w jakich spółkach posiada udziały i jaka jest ich wartość nominalna oraz czy pełni funkcję członka zarządu, członka rady nadzorczej lub prokurenta w spółkach z o.o., jeżeli tak to należy wymienić w jakich spółkach, jeżeli otrzymuje z tego tytułu dochody należy podać w jakiej wysokości,
12. 12. podanie czy skarżący posiada lub posiadał w okresie ostatnich dziesięciu lat jakieś nieruchomości (np. dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), jeżeli tak to jakie, jaka jest lub była ich powierzchnia, jeżeli skarżący zbył te nieruchomości to kiedy i w jaki sposób,
13. 13. podanie do kogo należy dom, w którym mieszka skarżący, jeżeli skarżący najmuje ten dom należy podać koszty jakie z tego tytułu ponosi,
14. 14. wskazanie udziałowców oraz udokumentowanie wysokości i źródła pochodzenia kapitału zakładowego [...] Sp. z o.o. w organizacji,
15. 15. podanie w jakiej wysokości skarżący uzyskuje przychody z tytułu reprezentacji w [...] Sp. z o.o. w organizacji,
16. 16. przedłożenie odpisu postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] sierpnia 2011 roku, sygn. akt [...] o wpisaniu Wnioskodawcy do Krajowego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych,
17. 17. wskazanie czyją stanowią własność oraz podanie tytułu prawnego do zajmowania nieruchomości położonych pod adresami: [...], [...] (adres zamieszkania według aktu notarialnego złożonego do akt sprawy o sygn. akt III SA/Po 206/12), [...], [...] (adres dla doręczeń w sprawach o sygn. akt III SA/Po 621-622/09 i adres siedliska gospodarstwa rolnego), ul. [...] nr [...] lok. [...], [...] (adres siedziby spółki [...] Sp. z o.o.) oraz nieruchomości położonej pod adresem [...], [...] lok. [...] (siedziba [...] Sp. z o.o. w organizacji),
18. 18. przedłożenie szczegółowego opisu nieruchomości znajdujących się pod w/w adresami (proszę określić rodzaj zabudowy tych nieruchomości oraz sposób ich zagospodarowania i koszty utrzymania),
19. 19. udokumentowanie wysokości należności aktualnie egzekwowanych od skarżącego, a także rodzaju zastosowanych środków egzekucyjnych oraz wysokość kwot przekazanych organom egzekucyjnym lub wysokość kwot przejętych wskutek zastosowanych środków egzekucyjnych od [...] stycznia 2014 r.

Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] lutego 2015 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że nie posiada żadnych przedmiotów ani wiedzy na ich temat i że nie pełni żadnych funkcji, gdyż ma m.in. zaniki pamięci, a biegli psychiatrzy z [...] w [...] stwierdzili, że nie może występować m.in. w Sądach w tym w WSA w Poznaniu.

Pismem z dnia [...] lutego 2015 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez:

1. 1. złożenie odpisów dokumentów, t.j. zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia skarżącego, kart informacyjnych z leczenia szpitalnego skarżącego, orzeczenia o stanie zdrowia skarżącego, w tym orzeczenia, z którego będzie wynikać, że skarżący nie może występować przed sądami,
2. 2. podanie czy skarżący jest osoba ubezwłasnowolnioną częściowo lub w całości, jeżeli tak należy przedłożyć opis orzeczenia.

Wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy doręczono skarżącemu w dniu [...] marca 2015 r., zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...] marca 2015 r. Skarżący nie udzielił odpowiedzi na w/w wezwanie.

Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wyjaśniono, że okoliczności znane z urzędu oraz informacje zamieszczone w serwisach internetowych instytucji państwowych wskazują, że:

Wnioskodawca w latach 2004-2011 nieprzerwanie zgłaszał do systemu dopłat rolniczych grunty o pow. ponad 100ha. Ponadto w dniu [...] lutego 2014 roku do Wydziału III tutejszego Sądu wpłynęły trzy skargi [...] na decyzje w przedmiocie ustalenia wysokości łącznego zobowiązania podatkowego w podatku rolnym, leśnym i od nieruchomości za 2011, 2012 oraz 2013 rok (sygn. akt III SA/Po 252-254/14). W aktach administracyjnych wskazanych spraw zalegała umowa dzierżawy nieruchomości rolnych z dnia [...] października 2011 roku zawarta pomiędzy [...] a skarżącym, który zamieszkuje pod adresem [...], [...]. Aktualnie jako adres zamieszkania skarżący również wskazuje adres [...].

Skarżący pełni funkcję prezesa zarządu w [...] Sp. z o.o., a do maja 2012 roku był udziałowcem tej Spółki. Udziały o łącznej wartości [...] zł zbył na rzecz brata [...] (Monitor Sądowy i Gospodarczy z dnia 15 czerwca 2012 roku, Nr 115, poz. 86257). Niemniej wcześniej, czyli przed ujawnieniem w Krajowym Rejestrze Sądowym faktu zbycia udziałów, skarżący został zobowiązany do wyjawienia majątku w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu egzekucyjnym (postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] sierpnia 2011 roku, sygn. akt [...]). W dniu [...] września 2011 roku, czyli jeszcze przed podpisaniem wskazanej powyżej umowy dzierżawy nieruchomości rolnych z [...], wnioskodawca został ujawniony w Krajowym Rejestrze Dłużników Niewypłacalnych (Nr [...]). W dniu [...] marca 2013 roku do Wydziału III tutejszego Sądu wpłynęła skarga podmiotu [...] Sp. z o.o. w organizacji (sygn. akt III SA/Po 516/13), którą reprezentuje [...].

Z kolei postanowieniem z dnia 04 grudnia 2013 roku w sprawie prowadzonej pod sygn. akt I SA/Po 499/13, referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy [...] Sp. z o.o. w organizacji. Z uzasadnienia postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wynika, że udziałowcami [...] Sp. z o.o. w organizacji są bracia [...] i [...]. Spółkę reprezentuje skarżący. Kapitał zakładowy Spółki wynosi [...] zł. Wnioskodawca posiada jeden udział o wartości nominalnej [...] zł. Udziały zostały objęte i pokryte w całości gotowizną. Spółka wystąpiła do Sądu Rejestrowego ze zgłoszeniem rejestracyjnym. Za ostatni rok obrotowy Spółka nie odnotowała zysku, a jej zadłużenie wynosi [...] zł. Siedziba Spółki znajduje się w dzierżawionym lokalu. Zadłużenie z tytułu czynszu wynosi [...] zł. [...], który jest wspólnikiem i prezesem zarządu [...] Sp. z o.o. w organizacji, ponosi w części koszty działalności reprezentowanej Spółki (przesyłki pocztowe).

Koszty notarialne poniósł drugi wspólnik (brat wnioskodawcy [...]), u którego Spółka jest zadłużona. Ponadto z Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych (strona internetowa www.orzeczenia.nsa.gov.pl) wynika, że skarżący [...] reprezentuje Przedsiębiorstwo Wielobranżowe "[...]" Sp. z o.o. w [...] (por. postanowienia WSA w Kielcach z dnia 02 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Ke 4/15, I SA/Ke 6/15, I SA/Ke 7/15) oraz pełni funkcję prezesa i jest jedynym udziałowcem w [...] Sp. z o.o. w organizacji z siedzibą w [...] (por. postanowienie WSA w Kielcach z dnia 18 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Ke 16/15).

W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw, w którym negatywnie ocenił wydane rozstrzygnięcie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje

Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd że rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 20 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 940/12 - orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej: "CBOSA"). Oznacza to, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia w tym zakresie dochodzeń.

Podstawą rozstrzygnięcia o zwolnieniu od kosztów sądowych nie mogą być zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej, które budzą wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Ocena zasadności żądania zwolnienia od kosztów sądowych musi odnosić się do rzeczywistych możliwości płatniczych, które określa posiadany majątek, wysokość przychodów i oszczędności, a także sytuacja rodzinna wnioskodawcy. Stąd warunkiem koniecznym przeprowadzenia oceny możliwości strony w zakresie uiszczenia kosztów sądowych jest złożenie oświadczenia majątkowego, które przedstawia dokładne i wiarygodne dane o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania (a contrario art. 255 p.p.s.a.).

Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14 stycznia 2011 r., II OZ 1361/10, Lex nr 743829). Należy jeszcze raz podkreślić, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym.

Sąd rozpoznając wniosek uznał, że treść oświadczenia złożonego przez skarżącego na urzędowym formularzu jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Wezwanie skarżącego przez referendarza do uzupełnienia wniosku zmierzało do umożliwienia skarżącemu należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W opinii sądu zakres żądanych przez referendarza dokumentów i informacji miał istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku. W tym zakresie skarżący winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. Skarżący, mimo wezwania, nie podał jednak informacji, o które został wezwany.

Zdaniem Sądu skarżący przedstawiał tylko informacje mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej, pomijając pozostałe, mimo że został o nie wezwany. Skarżący pomimo wezwania nie nadesłał dokumentów mogących stanowić podstawę oceny jego aktualnej sytuacji majątkowej, nie podał również informacji, o które został wezwany. Skarżący nie przedstawił zatem popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia go ze strony budżetu Państwa. Oznacza to, że nie zrealizował on swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwił ewentualne przyznanie prawa pomocy. Brak złożenia przez wnioskodawcę odpisów dokumentów i udzielenia dodatkowych informacji, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony.

Z powodu braku odpowiedzi skarżącego, niemożliwe okazało się ustalenie jego rzeczywistej sytuacji materialnej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 463/08 oraz z dnia 28 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 104/09 - orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wnosząc sprzeciw od kwestionowanego rozstrzygnięcia i znając powody rozstrzygnięcia referendarza skarżący powinien dołączyć do sprzeciwu skierowanego do sądu żądane wcześniej przez referendarza dokumenty i wyjaśnienia. Jednakże tego nie uczynił. Powyższe dokumenty i informacje zdaniem sądu były niezbędne do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. W tych okolicznościach w opinii sądu niecelowe było ponowne wzywanie skarżącego o złożenie żądanych przez referendarza dokumentów i wyjaśnień.

W ocenie Sądu skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść nawet częściowo kosztów postępowania.

W świetle powyższego Sąd na podstawie art. 245 § 1 i § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia