Uzasadnienie
W. S. wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z [...] kwietnia 2012r. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego.
Wnioskodawca wskazał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, utrzymuje się ze świadczenia rentowego i dochodów z gospodarstwa w łącznej wysokości 780 złotych miesięcznie. Oświadczył, że posiada dom o powierzchni ok. 200 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 8,29 ha. Nie posiada natomiast zasobów pieniężnych, oszczędności i przedmiotów wartościowych. Do wniosku załączył decyzję w sprawie ustalenia renty w wysokości do wypłaty 498,72 złotych oraz zaświadczenie o dochodowości gospodarstwa rolnego.
W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 3 sierpnia 2012 r. wezwano skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty.
W dniu 20 sierpnia 2012 r. i 10 września 2012r. (data złożenia), wnioskodawca nadesłał dodatkowe oświadczenie, w którym ponownie wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Ponosi rocznie łącznie wydatki w wysokości 32.400 złotych (średnio miesięcznie 2.700 złotych), na które składają się: podatek – 50 złotych, gaz do kuchni – 600 złotych, energia elektryczna – 2400 złotych, telefon i Internet – 1300 złotych, ubezpieczenie samochodu, ciągnika i budynków – 1000 złotych, opał na zimę – 9600 złotych, paliwo - 3000 złotych, nawozy i środki ochrony roślin – 5000 złotych, ubranie – 500 złotych, wyżywienie – 2400 złotych, opłata czesnego – 3500 złotych, abonament za TV – 450 złotych, leki – 600 złotych, remonty w budynku – 500 złotych, naprawa sprzętu – 1000 złotych, smary i oleje do maszyn – 500 złotych. Podał, że otrzymuje dopłaty do gruntów rolnych oraz stypendia w łącznej wysokości 2250 złotych za pięć miesięcy (marzec-lipiec) 2012 roku. Do pisma załączył dokumenty potwierdzające ponoszone wydatki, wyciągi z rachunku bankowego za okres 1 lutego do maja 2012r., informacje o uzyskiwanych stypendiach.
Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:
Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 270), dalej: p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie.
Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy powinna być zatem stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Jednocześnie, zawarte w omawianym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa.
Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Dodać wypada, iż wielokrotnie już podniesiono w orzecznictwie, że strona, dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania. Ubiegająca się o taką pomoc osoba winna więc poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny.
Analizując złożone oświadczenia trzeba wskazać, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadniczy wpływ na zajęcie takiego stanowiska wywarła okoliczność, iż skarżący w oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu i dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie referendarza nie przedstawił w sposób rzetelny swojej sytuacji materialnej. Nie sposób bowiem dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych i ewentualnego ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, w szczególności w przypadku znacznej różnicy pomiędzy ponoszonymi rocznie kosztami w wysokości 32.400 złotych, a uzyskiwanymi dochodami 9360 złotych (dochód ze świadczenia rentowego i z gospodarstwa rolnego – patrz rubryka 10 formularza PPF). Powyższego w żaden sposób nie zmienia również fakt, że najprawdopodobniej w powyższej kwocie nie zostały ujęte stypendia skarżącego w łącznej miesięcznej wysokości 450 złotych, gdyż rocznie skarżący z tego tytułu co najwyżej uzyskuje dochody w wysokości 4500 złotych, przy założeniu, że rok na uczelni trawa 10 miesięcy (450 złotych x 10 miesięcy).
Doliczając także, do dochodów dopłaty do gruntów rolnych, których skarżący najprawdopodobniej również nie uwzględnił w rubryce 10 formularza PPF, tj. kwoty ok. 7200 złotych, to łączny dochód nadal nie pokrywa ponoszonych wydatków i różnica ta wynosi ponad 10000 złotych. W związku z powyższym należy uznać, iż skarżący nie dąży do wyjaśnienia w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej. Brak udzielenia pełnej odpowiedzi na postawione zadane pytania (w formularzu i dodatkowym wezwaniu), uniemożliwia dokonanie rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych i ewentualnego ustanowienia pełnomocnika.
Wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku.
Mając powyższe na uwadze oświadczenie skarżącego należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej w jakiej znajduje się skarżący. Oświadczeniem o przedstawionej treści skarżący uniemożliwił referendarzowi sądowemu porównanie wysokości obciążeń finansowych związanych z tokiem postępowania sądowoadministracyjnego z jego możliwościami płatniczymi. Podkreślenia wymaga fakt, iż to do skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą wobec niego ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.