Uzasadnienie
Pismem z 4 września 2006 r. D. M. wystąpiła do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówki Terenowej w C. o umorzenie swoich odsetek oraz zaległości za męża wraz z odsetkami. Uzasadniając wniosek powołała się na błąd wynikający z nieprawidłowego naliczenia ha przeliczeniowych przez Urząd Gminy w chwili kiedy zgłosiła się do ubezpieczenia w 1998 r.
Decyzją z [...] października 2006 r., nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, powoływany dalej jako Prezes Kasy, rozpatrując powyższy wniosek, powołując w podstawie prawnej art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41 a ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.) powoływanej dalej jako,,u.u.s.r.--, odmówił umorzenia zaległości w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ orzekający stwierdził, że uwzględniając możliwości płatnicze i kierując się stanem finansów Kasy podjął decyzję negatywną. Jednocześnie stwierdził, że w gospodarstwie nie miały miejsca zdarzenia losowe, które mogłyby mieć bezpośredni wpływ na zadłużenie, gospodarstwo wyposażone jest w podstawowy sprzęt rolniczy a małżonek wnioskodawcy prowadzi działalność gospodarczą o szerokim zakresie działania.
Prezes Kasy, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie spawy, wniesionego przez stronę od powyższej decyzji - zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2006 r., znak: [...] odmówił umorzenia zaległości w kwocie [...] zł. i utrzymał w mocy decyzję odmawiającą z dnia [...] października 2006 r. W podstawie prawnej decyzji wskazał art. 138 § 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), powoływanej dalej jako:,,kpa-- a także art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Uzasadniając swe rozstrzygnięcie organ powtórzył argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu decyzji z [...] października 2006 r. Dodał, że odmawia umorzenia ponieważ opłacenie całości zadłużenia nie pozbawi zobowiązanej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych a sytuacja finansowa umożliwia uregulowanie całego zadłużenia.
Skarga D. M. (powoływanej dalej jako: Skarżąca), na powyższą decyzję Prezesa Kasy, przekazana została do rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie - postanowieniem Sądu Okręgowego w B. [...] Wydział Ubezpieczeń Społecznych, sygn. akt [...] z dnia [...] października 2007 r. Skarżąca podniosła w skardze, że nie powinna ponosić konsekwencji błędnego przeliczenia przez osoby uprawnione i odpowiednio przeszkolone hektarów fizycznych na przeliczeniowe. Podała, że w 1998 r. zostało jej przekazane gospodarstwo rolne o pow. [...] ha fizycznych oraz, że gdy w 1996 r. zgłosiła się do KRUS-u została poinformowana, że ma za małą powierzchnię gruntów. Oświadczyła, że jest ubezpieczona w KRUS-ie od 1998 r. na wniosek i płaci regularnie składki ubezpieczeniowe. Stwierdziła nadto, że gdy przedstawiła w KRUS-ie nakazy płatnicze to okazało się, że posiada ponad [...] ha a KRUS domaga się spłaty zaległych składek wraz z odsetkami za [...].
W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z 26 kwietnia 2008 r., stanowiącym uzupełnienie skargi, Skarżąca podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko i wniosła o przeprowadzenie dowodu z akt swojego ubezpieczenia rolniczego oraz z akt sprawy sądowej Sądu Okręgowego [...] Wydział Ubezpieczeń Społecznych w B. sygn. akt [...]. Podkreśliła, że z winy organu rentowego w 1998 r. została ubezpieczona,,na wniosek-- podczas gdy jak się okazało po 8 latach, podlegała już wówczas ubezpieczeniu z mocy ustawy, ponieważ posiadane własne ha przeliczeniowe dawały jej już ubezpieczenie. Wyjaśniła, że nie jest prawdą aby jej mąż prowadził,,działalność gospodarczą o szeroko zakrojonym zakresie-- i podała, że mąż prowadzi działalność gospodarczą w spółce cywilnej a jego miesięczne dochody kształtują się na poziomie [...] zł. a dochody z gospodarstwa rolnego za [...] r. wyniosły kwotę [...] zł. Końcowo zarzuciła, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem dyspozycji art. 7, art. 77 i art. 107 § 1 k.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek Sąd podejmując rozstrzygnięcie oparł się również na powodach innych niż w niej wskazanych.
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania bądź też przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako,,p.p.s.a.--, lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd dopatrzył się naruszeń prawa procesowego, skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała wyeliminowania jej z obrotu prawnego - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowi art. 41 a ust 1 pkt 1 u.u.s.r., zgodnie z którego brzmieniem Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno- rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części.
Z użytego w tym przepisie sformułowania,,może umorzyć-- wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Niemniej jednak Sąd może badać czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych, właściwie uzasadniając swoje stanowisko.
W sprawach nieuregulowanych w u.u.s.r. stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), powoływanej dalej jako,,u.s.u.s.--, o czym stanowi art. 52 u.u.s.r. Natomiast według art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że ustawa sanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach.
Obowiązkiem organu wydającego orzeczenie na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. jest wyjaśnienie czy w sytuacji osoby, która złożyła wniosek o umorzenie należności składkowych nie występuje ważny interes umożliwiający umorzenie tych należności, który powinien być wyjaśniony przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy i stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Niezbędne jest zatem wyjaśnienie jak również odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji osobistej oraz majątkowej wnioskodawcy ze szczególnym uwzględnieniem jego możliwości płatniczych. Następnie odniesienie takiego stanu faktycznego do wysokości zadłużenia względem Kasy. W przeciwnym razie decyzja negatywna dla wnioskodawcy staje się nieuzasadnioną i dowolną a powody odmowy organu orzekającego nieznane dla strony.
Prezes Kasy wydając zaskarżoną decyzję powołał się na przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., to jednak nie ustalił w sprawie w sposób prawidłowy stanu faktycznego, jak również nie dokonał oceny tego stanu na gruncie powołanego przepisu. Poza lakonicznym twierdzeniem o braku zdarzeń losowych w gospodarstwie oraz o prowadzeniu przez męża Skarżącej działalności gospodarczej nie wiadomo w zasadzie nic na temat sytuacji osobistej czy majątkowej Skarżącej. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wskazuje istotnych elementów, które powinny składać się na stan faktyczny sprawy, takich jak ustalenie: ilości osób pozostających na utrzymaniu Skarżącej, pozostających ze Skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym, wielkości posiadanego gospodarstwa rolnego oraz dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa oraz przez męża skarżącej z prowadzonej działalności gospodarczej czy też wydatków stałych ponoszonych na utrzymanie gospodarstwa domowego Skarżącej.
Dopiero wyjaśnienie powyższych kwestii pozwoliłoby na poznanie możliwości płatniczych Skarżącej i dalszą ocenę zasadności wniosku Skarżącej na podstawie art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. W tej sytuacji przekonanie Prezesa Kasy, że opłacenie całości zadłużenia nie pozbawi Skarżącej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz, że sytuacja finansowa umożliwia uregulowanie całego zadłużenia jest dowolne i przedwczesne.
Powyższe wskazuje na naruszenie przez Prezesa Kasy zasady prawdy obiektywnej (materialnej) polegającej na obowiązku podjęcia wszelkich kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 k.p.a.), jak również art. 77 § 1 k.p.a., którego treść obliguje organy administracji publicznej nie tylko do zebrania w sposób wyczerpujący ale również rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Jednocześnie organ odwoławczy naruszył art. 80 k.p.a. stanowiący, że ocena czy dana okoliczność została udowodniona powinna nastąpić na podstawie całokształtu materiału dowodowego. W tej sytuacji możliwości płatnicze skarżącego - jako nie ustalone - nie zostały także uwzględnione przez organ orzekający, jak tego wymaga omawiany przepis u.u.s.r. a wydane orzeczenie należ uznać za nieuzasadnione.
Należy przypomnieć, że, przepisy procedury administracyjnej wymagają by,,Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej-- (§ 3 art. 107 k.p.a.). Prezes Kasy nie wskazał istotnych w sprawie faktów i dowodów uzasadniających brak po stronie skarżącej ważnego interesu dającego podstawę do umorzenia składek w oparciu o art. 41 a ust. 1 u.u.s.r., czym naruszył omówiony art. 107 § 3 k.p.a.
Niezależnie od powyższych uchybień wskazać należy na niezgodność sentencji zaskarżonej decyzji z art. 138 § 1 k.p.a. zawierającego zamknięty katalog rozstrzygnięć zastrzeżonych dla organu odwoławczego (w rozpoznawanej sprawie Prezesa Kasy rozpatrującego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy). Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, o czym stanowi art. 127 § 3 k.p.a. Powyższe oznacza, że organ wydający decyzję na skutek prawidłowo złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę, która już raz została rozstrzygnięta przez ten organ w ramach działania jako organu pierwszej instancji, przy zastosowaniu tylko i wyłącznie takich rozstrzygnięć, które zostały przewidziane w art. 138 § 1 k.p.a. Wskazany przepis zawiera wyczerpujące wyliczenie rozstrzygnięć, jakie mogą być wydane przez organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Według dyspozycji art. 138 § 1 k.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji, albo umarza postępowanie odwoławcze. Zatem rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji w części w jakiej odmawia umorzenia zaległości w kwocie [...] zł. jest niezgodne z przepisem art. 138 § 1 k.p.a. Poza tym sformułowanie sentencji decyzji, łączącej odmowę umorzenia zaległości z utrzymaniem w mocy decyzji z dnia [...] października 2006 r. jest nieczytelne z punktu widzenia rzeczywistej zaległości Skarżącej występującej w sprawie gdyż wskazuje per saldo na wyższą zaległość Skarżącej niż objęta decyzją z [...] października 2006 r.
Konkludując Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem omówionych powyżej przepisów procedury, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 oraz art. 138 § 1 k.p.a. Wskazane uchybienia formalne, w ocenie Sądu, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając ponownie sprawę Prezes Kasy zobowiązany będzie do wydania decyzji z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag. W ramach tego organ administracyjny winien w szczególności wyjaśnić sytuację materialną i możliwości płatnicze Skarżącej a następnie uwzględnić je przy ustalaniu czy w sprawie nie występuje ważny interes Skarżącej umożliwiający umorzenie zaległych składek w trybie art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Zasadne jest zatem ustalenie i porównanie miesięcznych dochodów oraz wydatków rodziny Skarżącej, poprzedzone zebraniem oraz oceną niezbędnych dowodów w tym zakresie. Z uwagi na to, że wniosek Skarżącej o umorzenie zadłużenia dotyczył także należności jej męża a wydane w sprawie decyzje wskazują wyłącznie kwotę zadłużenia organ winien wydając ponownie decyzję wskazać czasokres zaległości jak również rodzaju ubezpieczenia i osobę dłużnika. Ustalenia organu winny znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o art. 134 § 1 i 145 § 1 pkt 1 liti c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.