Uzasadnienie
Wójt Gminy Udanin decyzją z dnia 18 października 2022 r. nr 8251.000046.2022 przyznał M. Z. zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności dla dziecka poniżej 16. roku życia na A. Z. w kwocie 215,84 zł miesięcznie na okres od 1 września 2022 r. do 30 września 2024 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu zawiadomiło w dniu 25 sierpnia 2025 r. M. Z. jako przedstawiciela ustawowego A. Z. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zbadania zgodności z prawem decyzji z dnia 18 października 2022 r. o przyznaniu M. Z. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na rzecz A. Z. na okres od 1 września 2022 r. do 30 września 2024 r.
Decyzją z dnia 29 września 2025 r. nr SKO 4532.127.2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 158 § 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 in fine i pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), dalej k.p.a., stwierdziło nieważność decyzji organu pierwszej instancji. SKO stwierdziło, że badana decyzja jest dotknięta wadami, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 in fine i pkt 4 k.p.a.
Kolegium wskazało, że stroną postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia niepełnosprawnemu dziecku prawa do zasiłku pielęgnacyjnego nie jest jego przedstawiciel ustawowy, a samo dziecko. Badaną decyzję skierowano do osoby niebędącej stroną, na skutek uznania za stronę postępowania administracyjnego M. Z., a nie jego syna A. Z. Z treści badanej decyzji wynika, że decyzję tę skierowano do ojca niepełnosprawnego dziecka. Badan decyzja jest więc dotknięta wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. W konsekwencji organ gminy nie zbadał czy A. Z. (obywatel U.) spełnia którąś z przesłanek podmiotowych warunkujących ustalenie dla niego prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, określonych w art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, czym naruszył w sposób rażący przepisy prawa procesowego, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Działania mające na celu ustalenie tego zostały podjęte dopiero w roku 2025. Skutkiem ostatecznego stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 18 października 2022 r. będzie powrót sprawy do organu gminy w ramach postępowania zwyczajnego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie decyzji SKO, o uznanie, że decyzja z 18 października 2022 r. pozostaje w mocy oraz o zobowiązanie SKO i GOPS do ponownego rozpatrzenia sprawy z uwzględnieniem wytycznych sądu. Skarżący zarzucił naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ ustawa o świadczeniach rodzinnych nie uzależnia przyznania zasiłku pielęgnacyjnego od posiadania karty pobytu dziecka. Posiadanie karty pobytu wymagane jest tylko od osoby ubiegającej o przyznanie się zasiłku (opiekuna), a nie od dziecka, które jest beneficjentem pośrednim.
Skarżący zarzucił również naruszenie art. 91 ust. 2 Konstytucji RP przez pominięcie umowy międzynarodowej, art. 32 i 72 Konstytucji RP przez dyskryminację i brak ochrony dziecka oraz art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. przez pominięcie argumentów przedstawionych przez stronę. Ponadto skarżący zarzucił naruszenie postanowień Konwencji ONZ o Prawach Dziecka, Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, Karty Praw Podstawowych UE oraz umowy między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą o zabezpieczeniu społecznym.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Skarżący w piśmie procesowym z dnia 29 grudnia 2025 r. podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.
Pełnomocnik skarżącego wyznaczony z urzędu w piśmie procesowym z dnia 4 maja 2026 r. wskazał, że skarżący w całości podtrzymuje skargę. Ponadto pełnomocnik skarżącego zaznaczył, że wniosek o zasiłek pielęgnacyjny złożył ojciec jako przedstawiciel ustawowy, a organ pierwszej instancji przyznał świadczenie dziecku, wskazując ojca jedynie jako odbiorcę. Taka praktyka służy wyłącznie faktycznej realizacji praw dziecka. Nie można zatem uznać, że decyzję skierowano do podmiotu bez interesu prawnego, co wyklucza zastosowanie art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Poza tym SKO wadliwie przyjęło istnienie rażącego naruszenia prawa na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zarzut niewystarczającego zbadania statusu pobytowego dziecka jako cudzoziemca odnosi się do sfery postępowania dowodowego, a nie oczywistej sprzeczności z prawem materialnym. Ewentualne braki w ustaleniach faktycznych mogą być podstawą do uchylenia decyzji w trybie zwykłym, jednak nie stanowią wady kwalifikowanej uzasadniającej stwierdzenie nieważności.
Organ domagając się dodatkowych ustaleń dokonał w rzeczywistości niedopuszczalnej ponownej merytorycznej oceny sprawy, co wykracza poza ramy nadzwyczajnego trybu z art. 156 k.p.a. Podnoszone przez SKO uchybienia nie mają charakteru oczywistej i bezspornie sprzecznej z prawem wykładni przepisu prawa materialnego, lecz dotyczą zakresu i oceny materiału dowodowego. Ponadto wyeliminowanie z obrotu prawnego po kilku latach decyzji, która została wykonana, a wypłacone środki zużyte na bieżące potrzeby niepełnosprawnego dziecka nie powinno się ostać, zwłaszcza ze decyzja ta wygenerowała stan faktyczny niemożliwy do odwrócenia bez naruszenia ochrony praw nabytych i narażenia dobra niepełnosprawnego dziecka.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 334) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest nadzwyczajnym trybem postępowania administracyjnego. Celem takiego postępowania jest stwierdzenie, czy badana decyzja dotknięta jest jedną z wad enumeratywnie wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., przy czym chodzi wyłącznie o wady kwalifikowane decyzji. Ciężar gatunkowy takich wad musi być na tyle istotny, by uzasadnić odstępstwo od zasady ochrony stabilności decyzji administracyjnej (art. 16 i art. 110 k.p.a.) i wyeliminowanie jej z systemu prawnego ze skutkiem wstecznym (ex tunc).
Zgodnie z art. 156 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:
- 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości;
- 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa;
- 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco;
- 4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie;
- 5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały;
- 6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą;
- 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.
Postępowanie dotyczące stwierdzenia nieważności nie może prowadzić do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy co do jej istoty, tak jak w postępowaniu odwoławczym. Postępowanie to ogranicza się bowiem - jedynie do zbadania - czy kwestionowane ostateczne rozstrzygnięcie jest dotknięte jedną z kwalifikowanych wad, wymienionych enumeratywnie w art. 156 § 1 k.p.a., uzasadniających stwierdzenie nieważności. Tym samym, wszelkie inne zagadnienia, są poza zakresem niniejszego postępowania.
W rozpoznawanej sprawie Kolegium w zaskarżonej decyzji, stwierdzającej nieważność decyzji organu pierwszej instancji, przyznającej zasiłek pielęgnacyjny, powołało się przede wszystkim na wadę z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., uznając, że decyzja została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie.
Z taką oceną Kolegium nie można się jednak zgodzić.
Sąd w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone w prawomocnym wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 19 lutego 2025 r. sygn. akt IV SA/Wr 436/24, wydanym w zbliżonym stanie faktycznym.
Ocena wystąpienia przesłanki nieważnościowej, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. powinna zostać dokonana w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, po dokonaniu weryfikacji, czy podmiot, do którego decyzję skierowano, w istocie powinien być adresatem wydanego rozstrzygnięcia, czy też nie. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest pogląd, że pojęcie "skierowanie decyzji" nie powinno być utożsamiane z czynnościami materialno – technicznymi związanym z doręczeniem decyzji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 stycznia 2021 r. sygn. akt. II OSK 2338/20). Nie budzi wątpliwości, że w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. nie chodzi o omyłkę w doręczeniu decyzji lub o doręczenie decyzji podmiotowi, któremu przymiot strony nie przysługiwał, lecz o rozstrzygnięcie o prawach lub obowiązkach osoby niebędącej stroną postępowania. W kontekście powyższego, do stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. nie wystarczy samo "nieprawidłowe oznaczenie strony", na które powołuje się SKO.
Istotne jest bowiem to, czy z akt sprawy wynika, że postępowanie administracyjne było prowadzone w stosunku do podmiotu mającego przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a., a jedynie w decyzji "omyłkowo" wskazano inny podmiot jako stronę. W takiej sytuacji nie ma bowiem podstaw do stwierdzenia nieważności w oparciu o omawianą przesłankę (wyroki NSA z 14 września 2018 r. sygn. akt. II FSK 1904/18 i 4 lipca 2017 r., sygn. akt II OSK 2735/15).
Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.) zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje niepełnosprawnemu dziecku (art. 16 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Beneficjentem zasiłku pielęgnacyjnego jest bez wątpienia osoba niezdolna do samodzielnej egzystencji w związku z niepełnosprawnością, w tym również niepełnosprawne dziecko.
Należy zwrócić uwagę, że w przypadku beneficjentów zasiłku - dzieci, nieposiadających zdolności do czynności prawnych (np. dzieci, które nie są pełnoletnie, tak jak to miało miejsce w sprawie), są one reprezentowane w postępowaniu przez swoich ustawowych przedstawicieli (art. 30 § 2 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 98 ustawy z 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r. poz. 2809) przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską są jego rodzice. Z brzmienia przepisu wynika wprost, że dotyczy on jedynie dziecka niepełnoletniego, władza rodzicielska bowiem z mocy art. 92 k.r.o. ustaje z mocy prawa z chwilą uzyskania przez dziecko pełnoletności. Przedstawicielstwo wynikające z art. 98 k.r.o. jest typowym przykładem przedstawicielstwa ustawowego w rozumieniu art. 96 k.c., dającego przedstawicielowi umocowanie do działania w cudzym imieniu i opierającego się na przepisie prawa, bez konieczności składania w tym zakresie żadnego oświadczenia przez reprezentowanego, czyli dziecko.
Przedstawicielstwo stanowi jeden z elementów wykonywania władzy rodzicielskiej. Istota przedstawicielstwa w ogóle, a ustawowego w szczególności, polega na tym, że obejmuje ono zastępstwo bezpośrednie, a zatem działanie w cudzym imieniu ze skutkami bezpośrednio dla osoby reprezentowanej. Czynność prawna dokonana przez przedstawiciela w granicach umocowania powoduje powstanie związanych z tą czynnością skutków prawnych, bez względu na ewentualne późniejsze ustanie przedstawicielstwa.
Tym samym zatem, fakt zastępowania osoby uprawnionej do zasiłku pielęgnacyjnego przez ustawowego przedstawiciela nie zmienia faktu, że nadal osobą, której przysługuje zasiłek jest dziecko. W konsekwencji powyższego, decyzja przyznająca zasiłek pielęgnacyjny kierowana jest do osoby małoletniej - dziecka, tylko zastępowanej przez ustawowego przedstawiciela. Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, iż stroną w znaczeniu materialnoprawnym jest zawsze dziecko, natomiast przedstawiciel ustawowy reprezentuje jedynie interesy małoletniego.
Zdaniem Sądu, prawidłowe rozróżnienie ról procesowych znajduje, odzwierciedlenie w aktach rozpoznawanej sprawy, co zostało pominięte przez SKO. Bezsporne jest bowiem, że z wnioskiem o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego na małoletniego syna A. (ur. [...] r.) wystąpił jego ojciec (skarżący), jako jego przedstawiciel ustawowy. Skarżący wypełniając wniosek, w części I formularza, wyraźnie wskazał, że jest osobą składającą wniosek o zasiłek pielęgnacyjny. Natomiast w tej samej części wniosku skarżący wskazał, że składa wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności na małoletniego syna A. Do wniosku skarżący załączył orzeczenie o niepełnosprawności dziecka z dnia 22 września 2022 r. Organ przed wydaniem decyzji przeprowadził weryfikację pobierania świadczeń w innych jednostkach terenowych w rejestrze beneficjentów, weryfikacje danych w rejestrze PESEL oraz weryfikacje uprawnień do świadczeń opieki zdrowotnej nie tylko wobec wnioskodawcy – skarżącego, ale również jego małoletniego syna.
Potwierdza to, że postępowanie z wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego prowadzone było wobec syna skarżącego, będącego osobą uprawnioną do otrzymania zasiłku pielęgnacyjnego w rozumieniu art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a tym samym będącą, w rozumieniu art. 28 k.p.a., stroną tegoż postępowania.
W konsekwencji powyższego, skoro z materiałów dowodowych sprawy wynika, że postępowanie prowadzone było wobec strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. – tj. dziecka skarżącego, a nie wobec jego ojca będącego jedynie jego przedstawicielem ustawowym – to nawet zauważone przez SKO "nieprawidłowe określenie strony" przez użycie w rozstrzygnięciu decyzji niefortunnego sformułowania "orzekam przyznać Panu świadczenie", nie daje podstaw do zastosowania w sprawie (tylko z tegoż powodu) sankcji nieważności decyzji. Zważywszy na okoliczności sprawy, jest to jedynie oczywista omyłka podlegająca sprostowaniu (art. 113 § 1 k.p.a.).
W toku całego postępowania administracyjnego (co wymaga ponownego zaakcentowania) nie ulegało bowiem wątpliwości, że stroną postępowania jest syn skarżącego – jako osoba uprawniona do zasiłku pielęgnacyjnego, a nie jego ojciec jako przedstawiciel ustawowy. Poza tym, co zostało pominięte przez SKO, w dalszej części rozstrzygnięcia w decyzji organu pierwszej instancji, po słowach "orzekam przyznać Panu świadczenie", organ wskazał dalej "zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności dla dziecka poniżej 16 roku życia, przyznany na A. Z.". Zasiłek pielęgnacyjny został zatem niewątpliwie przyznany małoletniemu dziecku skarżącego z tytułu niepełnosprawności dziecka.
Nietrafne jest również kwestionowanie przez Kolegium skierowania decyzji w jej nagłówku do skarżącego jako wnioskodawcy oraz sformułowania w decyzji: "po rozpatrzeniu wniosku (...) złożonego (...) przez M. Z.", bowiem z treści wniosku wyraźnie wynika, że osobą składającą wniosek o zasiłek pielęgnacyjny, zwaną dalej wnioskodawcą, na osobę małoletnią, jest rodzic dziecka.
Z tych też przyczyn, trudno zatem zgodzić się z Kolegium, aby organ pierwszej instancji w decyzji z 18 października 2022 r. orzekł o uprawnieniach podmiotu "niebędącego stroną postępowania", a tym samym, aby decyzja ta została obarczona wadą kwalifikowaną, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.
Nieuzasadnione jest również stwierdzenie nieważności decyzji organu pierwszej instancji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 in fine z uwagi na rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a przez niezbadanie, czy dziecko (obywatel U.) spełnia którąś z przesłanek podmiotowych z art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 grudnia 2025 r. sygn. akt III OSK 2306/22 wyraził pogląd, że "co do zasady w trybie stwierdzenia nieważności nie podlegają weryfikacji ustalenia faktyczne organu. Mówiąc wprost, negatywna ocena przeprowadzonego przez organ postępowania wyjaśniającego co do zasady nie może być kwalifikowana jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zastrzec jednak należy, że wyłączenie to nie obejmuje układu, w którym organ w toku postępowania w ogóle nie podejmie czynności procesowych zmierzających do wyjaśnienia okoliczności faktycznych kluczowych ze względu na materialnoprawną podstawę wydanej decyzji administracyjnej. Innymi słowy, za rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. może być uznane takie naruszenie przepisów postępowania regulujących zakres i tryb gromadzenia i oceny dowodów w sprawie – art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. - które polega na całkowitym zaniechaniu poczynienia ustaleń co do faktów, które są kluczowe dla wydania decyzji co do istoty.
Jak zasadnie zauważył WSA w takim skonfigurowaniu stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. jest uzasadnione. W orzecznictwie podkreśla się, że rażącym naruszeniem prawa może być również naruszenie przepisów postępowania, zwłaszcza w przypadku uchylenia się organu od przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i wykonania obowiązków wynikających z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Może to mieć jednak miejsce wyjątkowo i jest dopuszczalne jedynie, gdy naruszenie takie ma charakter sprzeczny z zasadą praworządności i pozostaje w bezpośrednim związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy - por. wyrok NSA z 24 sierpnia 2022 r., II OSK 2771/19".
Natomiast w wyroku z dnia 10 września 2025 r. sygn. akt II OSK 407/25 Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że "o rażącym naruszeniu przepisów postępowania można mówić w przypadku uchylenia się organu od przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i wykonania obowiązków wynikających z art. 7 i art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Może to mieć jednak miejsce wyjątkowo i jest dopuszczalne jedynie, gdy naruszenie takie ma charakter sprzeczny z zasadą praworządności i pozostaje w bezpośrednim związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy. Za rażące naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności przepisów regulujących postępowanie dowodowe, które uzasadniałoby stwierdzenie nieważności decyzji, można uznać jedynie wydanie decyzji bez uprzedniego przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów, niezbędnych dla wyjaśnienia istoty sprawy, czy też wydanie decyzji bez przeprowadzenia dowodów obligatoryjnych w danej sprawie.
Wyraźnie podkreślić trzeba, że wady z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. to przede wszystkim wady o charakterze materialnoprawnym. Przyczyną stwierdzenia nieważności może być również wyjątkowo naruszenie przepisów procesowych, jednak tylko w sytuacji, gdy naruszenie ich ma charakter rażący i pozostaje w związku przyczynowym z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy (zob. wyrok NSA z 16 maja 2025 r., sygn. I OSK 968/24, LEX nr 3894232)".
Również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 9 października 2024 r. sygn. akt II SA/Go 416/24 stwierdził, że "jeśli chodzi o naruszenie przepisów proceduralnych, przypisanie decyzji wady nieważności w tego rodzaju przypadku dopuszczalne jest wyłącznie wówczas, gdy naruszenie tych przepisów mając rażący charakter, pozostaje w związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy. Za rażące naruszenie przepisów postępowania regulujących postępowanie dowodowe, uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji, można uznać jedynie wydanie decyzji bez uprzedniego przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów niezbędnych dla wyjaśnienia istoty sprawy, czy też wydanie decyzji bez przeprowadzenia dowodów obligatoryjnych w danej sprawie (wyrok NSA z 13 stycznia 2016 r., II GSK 847/14). Jakkolwiek – co do zasady – możliwość stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa procesowego nie jest wyłączona, to jednak naruszenie takie musi prowadzić do podjęcia wadliwego rozstrzygnięcia z tegoż właśnie powodu. Innymi słowy – musi przekładać się bezpośrednio na treść decyzji i w niej tkwić (wyrok NSA z 13 stycznia 2016 r., II GSK 847/14)".
Stwierdzenie nieważności decyzji z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach, przede wszystkim, gdy postępowanie wyjaśniające nie zostało w ogóle przeprowadzone albo bez przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów, niezbędnych dla wyjaśnienia istoty sprawy.
W rozpatrywanej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca. Kolegium uznało, że organ pierwszej instancji nie zbadał statusu pobytowego dziecka (obywatela U.), co stanowiło rażące naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Należy jednak zauważyć, że organ pierwszej instancji w trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalił fakt niepełnosprawności dziecka (załączone orzeczenie o niepełnosprawności dziecka z dnia 22 września 2022 r. oraz dokonał sprawdzenia danych dotyczących zarówno ojca, jak i syna w rejestrze beneficjentów, rejestrze PESEL oraz w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych. W wydanej decyzji organ zaznaczył, że "spełnia Pan przesłanki określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych do przyznania w/w świadczenia". Ze zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że skarżący i jego syn są obywatelami U. Organ nie kwestionował wówczas prawa do legalnego pobytu na terenie RP zarówno ojca, jak i syna.
Należy zgodzić się z pełnomocnikiem skarżącego, że ewentualne braki w ustaleniach faktycznych mogą być podstawą do uchylenia decyzji w trybie zwykłym, jednak nie stanowią wady kwalifikowanej uzasadniającej stwierdzenie nieważności. Obecnie Kolegium stwierdzając brak dodatkowych ustaleń w zakresie prawa do legalnego pobytu na terenie RP dokonał w rzeczywistości niedopuszczalnej ponownej merytorycznej oceny sprawy, co wykracza poza ramy nadzwyczajnego trybu z art. 156 k.p.a. Z tych wszystkich względów, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., z uwagi na istotne naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 in fine i pkt 4 k.p.a., należało orzec jak w pkt I wyroku.
Sąd orzekł o umorzeniu postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji organu pierwszej instancji z dnia 18 października 2022 r. na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. z uwagi na brak przesłanek do dalszego prowadzenia postępowania administracyjnego.