Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiuz 19 sierpnia 2026 r., sygn. akt IV SA/Wr 525/25

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z 17 czerwca 2025 r., nr 010070/684/9511939/2024 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS, organ II instancji), po rozpatrzeniu odwołania J. Ż. (dalej: Strona, Skarżąca), utrzymał w mocy wydaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ I instancji) decyzję z dnia 27 stycznia 2025 r., nr 010070/684/9511939/2024 o odmowie przyznania prawa do świadczenia aktywni rodzice w pracy na dziecko O. P. Zaskarżona decyzja – jak wynika z jej uzasadnienia oraz przedłożonych Sądowi akt administracyjnych sprawy – zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

W dniu 2 października 2024 r. Skarżąca złożyła w ZUS wniosek o świadczenie "aktywni rodzice w pracy" na dziecko O. P. (dalej: syn, syn Skarżącej). We wniosku wskazała, że syna wychowuje wraz z małżonkiem, A. P. Po rozpatrzeniu wniosku, informacją z dnia 4 grudnia 2024 r. powiadomiono Stronę o przyznaniu świadczenia "aktywni rodzice w pracy" na syna na okres od 1 października 2024 r. do 31 października 2025 r. w kwocie 1500,00 zł miesięcznie.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 27 stycznia 2025 r. organ I instancji uchylił od dnia 1 listopada 2024 r. przyznane Skarżącej w Informacji z dnia 4 grudnia 2024 r. prawo do świadczenia aktywni rodzice w pracy na dziecko O. P.., ponieważ na podstawie danych zawartych w rejestrze żłobków i klubów dziecięcych ustalił, że dziecko jest objęte opieką w żłobku.

Jako podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał art. 7 pkt 2, art. 9 oraz art. 10 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – "Aktywny rodzic" (Dz. U. poz. 858, dalej: ustawa, u.w.r.a.z.).

W odwołaniu od decyzji organu I instancji Skarżąca wskazała, że syn rozpoczął uczęszczanie do żłobka od 7 stycznia 2025 r. tym samym świadczenie aktywni rodzice w pracy winno przysługiwać dodatkowo za listopad i grudzień 2024 r.

Zaskarżoną decyzją z dnia 17 czerwca 2025 r. Prezes ZUS, po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia 27 stycznia 2025 r.

W uzasadnieniu przytoczył stan faktyczny sprawy oraz treść art. 9 ust. 1 pkt 1, art. 7 pkt 2a-d, art. 10 ust. 1 ustawy. Wskazał, że w toku postępowania odwoławczego ustalono, że według danych zawartych w Systemie Informacji Oświatowej syn Skarżącej uczęszcza do żłobka B. (ZKO [...]/[...]) od listopada 2024 r.

W związku z powyższym na mocy z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy, który stanowi, że świadczenie aktywni rodzice w pracy przysługuje na dziecko nieobjęte opieką w żłobku, klubie dziecięcym, przedszkolu albo przez dziennego opiekuna aktywnym zawodowo rodzicom Skarżącej nie przysługuje prawa do świadczenia Aktywni rodzice w pracy. Tym samym decyzja została wydana przez organ I instancji prawidłowo i w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.

Na powyższą decyzję z dnia 17 czerwca 2025 r. Skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. I. Nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego i tym samym dokonanie sprzecznych ustaleń z zebranym w trakcie trwającego postępowania materiałem dowodowym a przyjętych za podstawę orzeczenia mający wpływ na treść zaskarżonej decyzji, polegający:
2. 1. wadliwym przyjęciu, iż syn Skarżącej uczęszczał do żłobka B. od listopada 2024 r., w sytuacji gdzie z materiału dowodowego bezspornie wynika, że dziecko chodzi do żłobka od stycznia 2025 roku,
3. 2. pominięciu faktu, że w strukturach żłobka B. doszło do oczywistej omyłki pisarskiej poprzez podanie, że syn Skarżącej uczęszczał do żłobka do żłobka od listopada 2024 r., w sytuacji gdzie w rzeczywistym stanie faktycznym sprawy v co zostało przez żłobek w odpowiedni sposób skorygowane.
4. 3. nieuzasadnionym nieuwzględnieniu twierdzeń Skarżącej co do faktu uczęszczania syna do żłobka od stycznia 2025 r.
5. II. Naruszenie prawa materialnego poprzez naruszenie przepisów:
6. 1. tj. art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie do stanu faktycznego sprawy i w konsekwencji nieprawidłowe przyjęcie, że syn Skarżącej uczęszczał do żłobka B. od listopada 2024 r.;
7. 2. tj. art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy poprzez jego błędną wykładnię w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy i błędne przyjęcie, że Skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia Aktywni rodzice w pracy, w sytuacji gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że syn Skarżącej uczęszczał do żłobka dopiero z dniem 1 stycznia 2025 r.
8. 3. tj. art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że syn Skarżącej uczęszczał do żłobka do żłobka od listopada 2024 roku, w sytuacji gdzie to w strukturach żłobka B. doszło do oczywistej omyłki pisarskiej poprzez podanie, że syn Skarżącej uczęszczał do żłobka do żłobka od listopada 2024 roku, w sytuacji gdzie w rzeczywistym stanie faktycznym sprawy syn Skarżącej uczęszczał do żłobka od stycznia 2025 r., co zostało przez żłobek w odpowiedni sposób skorygowane.
9. III. Naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez naruszenie przepisów:
10. 1. tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i wydanie decyzji opartej na okolicznościach, które nie zostały wyjaśnione w sposób prawidłowy, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, że gdyby okoliczności sprawy zostały wyjaśnione w sposób prawidłowy, nie doszłoby do wydania zaskarżonej decyzji w takim kształcie,
11. 2. tj. art. 7, 11, 76 § 1, art. 75, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w: zaniechaniu przez organ rentowy przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób wyczerpujący i wyjaśniający, a nadto na dokonaniu oceny zebranego materiału dowodowego w sposób nielogiczny i sprzeczny z doświadczeniem życiowym mimo ustawowego zobowiązania organu do pełnego i dokładnego gromadzenia środków dowodowych, niepoczynieniu wystarczających ustaleń stanu faktycznego sprawy, nieuprawnionym przyjęciu przez organ rentowy że syn Skarżącej uczęszczał do żłobka do żłobka od listopada 2024 r., w sytuacji gdzie w rzeczywistym stanie faktycznym sprawy syn Skarżącej uczęszczał do żłobka od stycznia 2025 r., co zostało przez żłobek w odpowiedni sposób skorygowane. niepoczynieniu ustaleń dotyczących treści informacji uzyskanej w toku postępowania tj. zaistnienia po stronie żłobka B. omyłki w zakresie zgłoszenia syna Skarżącej w PIU Empatia w listopadzie i grudniu 2024 r., w zaniechaniu przez organ I instancji przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie zweryfikowania dokonanej przez żłobek B. korekty informacji miesięcznej za listopad i grudzień 2024 r., braku wnikliwego rozpoznania sprawy i wydaniu decyzji w oparciu o nieprawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe i w konsekwencji całe postępowanie administracyjne i hipotetyczne założenia, a nie ustalone i podlegające weryfikacji fakty, co skutkowało wydaniem skarżonej decyzji, podczas gdy nie było podstaw do takiego rozstrzygnięcia;
12. 3. tj. aft. 7a § 1 k.p.a. poprzez nierozstrzyganie pozostających w sprawie wątpliwości na korzyść strony mimo, że z uwagi na nieoczywisty charakter sprawy wydanie decyzji o określonej treści nie było właściwym rozwiązaniem:
13. 4. tj. art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób obniżający zaufanie do władzy publicznej i sprzeczny z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego, w szczególności poprzez bezpodstawne uznanie, że syn Skarżącej uczęszczał do żłobka do żłobka od listopada 2024 r.,
14. 5. tj. art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób obniżający zaufanie do władzy publicznej i sprzeczny z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego, przede wszystkim poprzez przeprowadzenie postępowania dowodowego z pominięciem istotnych wniosków dowodowych składanych przez Stronę;
15. 6. tj. art. 9 k.p.a. poprzez nienależyte i niewyczerpujące informowanie strony skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej obowiązków i praw będących przedmiotem postępowania,
16. 7. tj. art. 11 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy wydawaniu decyzji;
17. 8. tj. art. 75 § 1 k.p.a. przez nieprzeprowadzenie dowodów wnioskowanych w toku postępowania administracyjnego przez Skarżącą a także przejawiające się w tym że organ w wyniku niewłaściwego postępowania nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że zebrany przez organ materiał dowodowy okazał się być niewystarczający i budzący wątpliwości, które przy uzupełnieniu materiału dowodowego, mogły dowieść twierdzeń Skarżącej, a organ wydał uzasadnienie oparte głównie o materiał dowodowy świadczący na niekorzyść Skarżącej i nie dostrzegł, że materiał ten mógłby zostać uzupełniony o przeprowadzenie innych dowodów m.in. w postaci przesłuchania świadków, przesłuchania Strony, dokumentów złożonych przez skarżącą w toku trwającego postępowania,
18. 9. tj. art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 2 k.p.a. poprzez niewydanie w toku postępowania postanowienia dowodowego w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dowodów przez organ administracji zgłaszanych przez Stronę w toku postępowania, pomimo niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, jako chociażby kwestia daty rozpoczęcia faktycznego uczęszczania syna Skarżącej, co w konwekcji uniemożliwiło Stronie zaskarżenie powyższej czynności oraz złożenie ewentualnych dalszych dowodów;
19. 10. tj. art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów, przejawiające się uznaniem, że syn Skarżącej uczęszczał do żłobka do żłobka od listopada 2024 r.;
20. 11. art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w niej zbyt ogólnikowych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację pogłębiania zaufania obywateli do organów państwowych oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności brak podania podstaw prawnych skarżonego rozstrzygnięcia.

Mając na uwadze powyższe, wniosła o: uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji, jako wydanej z naruszeniem prawa, które miało wpływ na wynik sprawy oraz zasądzenie od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku na rzecz Skarżącej kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Równocześnie, niezależnie od podniesionych zarzutów, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 227 k.p.c. wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu w postaci: 1. zaświadczenia żłobka B. z dnia 3 lipca 2025 r., 2. potwierdzeń UPP dokonanych przez żłobek B. w zakresie złożonej korekty informacji;

3. umowy o sprawowanie opieki w żłobku z dnia 27 listopada 2024 r. - na okoliczność wykazania daty faktycznego umieszczenia syna Skarżącej w żłobku, popełnienia przez żłobek B. błędu w zakresie złożenia informacji o przebywania dziecka w żłobku, zasadności skargi, wadliwego rozstrzygnięcia przez ZUS, uczęszczanie przez syna Skarżącej do żłobka od stycznia 2025 r.

4. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania Skarżącej na okoliczność: a) daty rozpoczęcia uczęszczania syna do żłobka, b) popełnienia przez żłobek B. błędu w zakresie złożenia informacji o przebywania dziecka w żłobku, c) terminu obowiązywania, umowy z dnia 27 listopada 2024 r., d) zgłaszania wniosków dowodowych w postępowaniu administracyjnym na okoliczność rzeczywistego zapisania syna do żłobka.

Ponadto na podstawie art. 61 § 2 p.p.s.a. wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Równocześnie, gdyby organ orzekający nie uwzględnił przedmiotowego wniosku w powołaniu na treść art. 61 § 3 p.p.s.a. wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z powodu niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2026 r. Sąd na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a dopuścił dowód z zaświadczenia z dnia 3 lipca 2025 r., potwierdzeń UPP z dnia 6 lutego 2025 r. oraz umowy z dnia 27 stycznia 2024 r. na okoliczność treści w nich zawartych oraz oddalił wnioski dowodowe z przesłuchania Skarżącej oraz w charakterze świadka E. H. (k: 73v akt sprawy sądowej)

Pismem z dnia 24 kwietnia 2026 r. pełnomocnik Skarżącej na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie następujących dowodów w postaci: 1. listy rozliczeń i obecności syna Skarżącej w niepublicznym przedszkolu B., 2. wydruku z rachunku bankowego Skarżącej - wszystkich na okoliczność wykazania rzeczywistej daty rozpoczęcia uczęszczania przez małoletniego do żłobka, braku korzystania z opieki w miesiącach listopad-grudzień 2024 r., braku ponoszenia w tym okresie kosztów oraz potwierdzenia prawdziwości twierdzeń Skarżącej.

Ponadto Skarżąca przedstawiła stanowisko w przedmiocie zarzutu organu, jakoby z wpisu w rejestrze wynikało, że ponosiła koszty uczęszczania syna do żłobka już od listopada 2024 r. Podniosła, że zarzut organu jest całkowicie bezzasadny i nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, a jego przyjęcie wynika z dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów. Bezspornym pozostaje, że w dniu 27 listopada 2024 r. Skarżąca zawarła umowę z E. H. prowadzącą żłobek "[...]" w B. Jednocześnie, zgodnie z § 6 tej umowy, została ona zawarta na czas określony od dnia 7 stycznia 2025 r. do dnia 31 sierpnia 2025 r. Powyższe jednoznacznie przesądza, iż dopiero od dnia 7 stycznia 2025 r. możliwe było faktyczne korzystanie przez syna Skarżącej z opieki żłobkowej, a tym samym ponoszenie przez Skarżącą jakichkolwiek kosztów z tego tytułu. Stanowisko organu opiera się wyłącznie na wpisie w rejestrze, który - jak wykazano - był wynikiem oczywistej omyłki podmiotu prowadzącego placówkę.

Żłobek błędnie przekazał dane do systemu PIU Empatia za miesiące listopad i grudzień 2024 r., mimo że dziecko w tym okresie nie uczęszczało do placówki. Omyłka ta została skutecznie skorygowana w dniu 6 lutego 2025 r., co potwierdzają: zaświadczenie z dnia 3 lipca 2025 r., urzędowe poświadczenia przedłożenia (UPP), zeznania Skarżącej oraz wnioskowane zeznania świadka. Zaświadczenie wystawione przez osobę prowadzącą placówkę, dysponującą pełną dokumentacją (w tym ewidencją obecności i rozliczeń), jednoznacznie potwierdza, że syn Skarżącej rozpoczął uczęszczanie do żłobka dopiero w dniu 7 stycznia 2025 r. Jednocześnie sam organ przyznaje, że w rejestrze funkcjonowały dwa sprzeczne wpisy (listopad 2024 r. oraz styczeń 2025 r.). Okoliczność ta wyklucza możliwość uznania danych rejestrowych za wiarygodną i wyłączną podstawę ustaleń faktycznych. W takiej sytuacji organ — stosownie do art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. — był zobowiązany do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności zmierzających do wszechstronnego i wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym do usunięcia powstałych rozbieżności w materiale dowodowym.

Obowiązku tego organ nie zrealizował, ograniczając się w istocie do bezkrytycznego przyjęcia jednej, niekorzystnej dla skarżącej wersji zdarzeń, opartej wyłącznie na danych rejestrowych, z jednoczesnym pominięciem istotnych i wiarygodnych dowodów przeciwnych tj. umowy dnia 27 listopada 2024 r. zawartej na czas określony od dnia 7 stycznia 2025 r. do dnia 31 sierpnia 2025 r., a także UPP (Urzędowych poświadczeń przedłożenia) z których bezspornie wynikało w jakim terminie, przez kogo i w jakim zakresie dokonano korekty danych wprowadzonych do systemu. W szczególności organ całkowicie pominął znaczenie umów z dnia 27 listopada 2024 r., zawartej na czas określony od dnia 7 stycznia 2025 r. do dnia 31 sierpnia 2025 r., której treść w sposób jednoznaczny określa zarówno moment rozpoczęcia korzystania z opieki żłobkowej, jak i zamiar stron stosunku prawnego. Brak jest jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia dla odmowy nadania tej umowie waloru dowodowego, zwłaszcza że stanowi ona podstawowy dokument regulujący prawa i obowiązki stron.

Zamiast tego organ oparł swoje ustalenia wyłącznie na wpisach w rejestrze, które — jak sam przyznał — były rozbieżne i podlegały wielokrotnym modyfikacjom. Tym samym organ przyznał walor rozstrzygający danym systemowym o niejednoznacznym i wtórnym charakterze, ignorując jednocześnie dokument źródłowy o charakterze pierwotnym i wiążącym strony. Takie działanie narusza nie tylko wskazane wyżej przepisy postępowania administracyjnego, lecz także zasady logiki i doświadczenia życiowego. Nie sposób bowiem uznać za prawidłowe przyjęcia, że wpis w systemie teleinformatycznym - który może być wynikiem omyłki i podlega korektom - ma pierwszeństwo przed jednoznaczną treścią umowy określającej datę rozpoczęcia uczęszczania dziecka do placówki. Podkreśliła, że wskazanie w systemie daty listopadowej było wyłącznie rezultatem błędu po stronie pracownika placówki i zostało następnie skorygowane, co jednak nie zmienia rzeczywistego stanu faktycznego ani pierwotnych ustaleń stron wynikających z zawartej umowy.

Faktyczne rozpoczęcie uczęszczania przez syna Skarżącej nastąpiło dopiero w styczniu 2025 r., co wynika wprost z dokumentacji oraz zgodnego zamiaru stron. Nadto wskazała, że korekta danych została skutecznie zgłoszona już w lutym 2025 r., co wynika z dokumentów UPP. Fakt, iż została ona odzwierciedlona w rejestrze dopiero w maju 2025 r., pozostaje bez wpływu na ocenę sprawy i nie może obciążać Skarżącej. Co więcej, sam fakt dokonania korekty wpisu jednoznacznie potwierdza, że pierwotny wpis był błędny — w przeciwnym razie jego zmiana byłaby bezprzedmiotowa.

W konsekwencji stwierdziła, że: syn nie uczęszczał do żłobka w listopadzie ani grudniu 2024 r., Skarżąca nie ponosiła w tym okresie kosztów opieki, wpis rejestrowy wskazujący na listopad 2024 r. był wynikiem omyłki i został skutecznie skorygowany, organ naruszył zasady postępowania administracyjnego, w szczególności art 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Przechodząc dalej wskazała, iż wnioski dowodowe przez nią zgłoszone są w pełni zasadne, albowiem zmierzają do wykazania kluczowych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, które zostały przez organ błędnie ustalone lub całkowicie pominięte. Przedmiotem sporu pozostaje bowiem rzeczywista data rozpoczęcia uczęszczania małoletniego do żłobka oraz związane z tym faktyczne ponoszenie kosztów opieki. Dowód z dokumentów w postaci listy obecności oraz listy rozliczeń małoletniego w żłobku "[...]" stanowi dowód bezpośredni i najbardziej miarodajny dla ustalenia, czy i od kiedy dziecko faktycznie korzystało z opieki w placówce. Dokumentacja ta prowadzona jest na bieżąco przez podmiot świadczący usługę opieki i odzwierciedla rzeczywisty przebieg uczęszczania dziecka, w tym konkretne dni obecności oraz okresy, w których dziecko z opieki nie korzystało.

Jednocześnie lista rozliczeń pozwala na ustalenie, od kiedy naliczane były opłaty za pobyt dziecka, co pozostaje w ścisłym związku z faktycznym rozpoczęciem korzystania z usług żłobka. Z kolei dowód z wydruku rachunku bankowego Skarżącej ma charakter uzupełniający, lecz równie istotny, albowiem pozwala na obiektywne potwierdzenie momentu faktycznego ponoszenia kosztów związanych z opieką żłobkową. Brak jakichkolwiek płatności w miesiącach listopad—grudzień 2024 r. stanowi dodatkowy, niezależny dowód na to, że w tym okresie dziecko nie uczęszczało do placówki, a Skarżąca nie była zobowiązana do ponoszenia opłat z tego tytułu. Zestawienie danych finansowych z dokumentacją żłobka pozwoli na pełne i spójne odtworzenie stanu faktycznego. Przeprowadzenie wskazanych dowodów jest zatem niezbędne dla wszechstronnego wyjaśnienia sprawy oraz weryfikacji prawdziwości twierdzeń skarżącej, zwłaszcza w sytuacji, gdy organ oparł swoje rozstrzygnięcie na niejednoznacznych i - jak wykazano - błędnych danych rejestrowych.

Dowody te mają istotne znaczenie dla sprawy, gdyż pozwolą jednoznacznie ustalić, że syn nie uczęszczał do żłobka w miesiącach listopad - grudzień 2024r., a faktyczne rozpoczęcie korzystania z opieki nastąpiło dopiero w styczniu 2025 r. W konsekwencji ich przeprowadzenie jest konieczne dla wydania rozstrzygnięcia odpowiadającego rzeczywistemu stanowi faktycznemu oraz zasadzie prawdy obiektywnej.

Skarżąca podkreśliła, że dokonując subsumpcji stanu prawnego i faktycznego przedmiotowej sprawy koniecznym jest wskazanie, że w toku postępowania przedłożyła spójny, wzajemnie uzupełniający się i wiarygodny materiał dowodowy, który w sposób jednoznaczny potwierdza prawdziwość jej twierdzeń. W szczególności są to:

1. 1. umowa z dnia 27 listopada 2024 r., określająca jednoznacznie, że rozpoczęcie uczęszczania małoletniego do żłobka nastąpiło dopiero w dniu 7 stycznia 2025 r.,
2. 2. zaświadczenie z dnia 3 lipca 2025 r. wydane przez osobę prowadzącą placówkę, potwierdzające, że wcześniejszy wpis był wynikiem omyłki oraz że została dokonana stosowna korekta,
3. 3. urzędowe poświadczenia przedłożenia (UPP), dokumentujące skuteczne zgłoszenie korekty danych przez żłobek,
4. 4. lista obecności i rozliczeń małoletniego w placówce, wskazująca rzeczywisty okres korzystania z opieki,
5. 5. wydruk z rachunku bankowego Skarżącej, potwierdzający brak ponoszenia jakichkolwiek kosztów w miesiącach listopad-grudzień 2024 r.

Skarżąca wskazała, że powyższe dowody tworzą logiczną i jednoznaczną całość, z której wynika, że jej syn uczęszczał do żłobka przed styczniem 2025 r., a wpis w systemie wskazujący na listopad 2024 r. był wyłącznie rezultatem omyłki, która została następnie skorygowana. W tym kontekście należy podkreślić, że organ swoje stanowisko opiera wyłącznie na jednym elemencie — wpisie w systemie teleinformatycznym - który, jak wykazano, był błędny i został poprawiony. Organ całkowicie pomija przy tym pozostały materiał dowodowy, w tym dokumenty źródłowe oraz oficjalne potwierdzenia korekty. Takie działanie należy ocenić jako naruszenie nie tylko art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., lecz również art. 8 k.p.a., statuującego zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej. Trudno bowiem mówić o realizacji tej zasady w sytuacji, gdy organ ignoruje jednoznaczne dowody przedstawione przez stronę i opiera rozstrzygnięcie wyłącznie na błędnych, wtórnych danych systemowych.

W realiach niniejszej sprawy postępowanie organu nosi cechy dowolności w ocenie materiału dowodowego, a nie jego wszechstronnej analizy, co prowadzi do wniosku, że doszło do istotnego naruszenia zasad postępowania administracyjnego, mającego wpływ na wynik sprawy.

Na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2026 r. Sąd na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a dopuścił dowód z listy rozliczeń i listy obecności syna Skarżącej w Niepublicznym przedszkolu B. i wydruku z rachunku bankowego Skarżącej na okoliczność treści w nich zawartych. (k: 89 akt sprawy sądowej)

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143, z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Dokonawszy tak sprawowanej kontroli sądowej zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 17 stycznia 2025 r. – utrzymującej w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 27 stycznia 2025 r. uchylającą Skarżącej od dnia 1 listopada 2024 r. przyznane na syna prawo do świadczenia "aktywni rodzice w pracy" – Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie może się ostać w obrocie prawnym, jako wydana bez należytego wyjaśnienia istotnej okoliczności sprawy, jaką było uczęszczanie syna Skarżącej (jak uznały organy obu instancji), bądź jego nieuczęszczanie (jak twierdzi Skarżący), do przedszkola w listopadzie oraz grudniu 2024 r.

Zasady i tryb przyznawania świadczeń z grupy "aktywny rodzic" – do których zalicza się przedmiotowe świadczenie "aktywni rodzice w pracy" – normują przepisy ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka - "Aktywny rodzic" (stan prawny na dzień wydania zaskarżonej decyzji: Dz. U. poz. 858, z późn. zm.; dalej: ustawa, u.w.r.a.z.).

W myśl art. 2 u.w.r.a.z. świadczeniami "aktywny rodzic" są: 1) świadczenie "aktywni rodzice w pracy";

1. 2) świadczenie "aktywnie w żłobku";
2. 3) świadczenie "aktywnie w domu" (ust. 1), a celem tych świadczeń jest ułatwienie rodzicom i innym osobom wypełniającym funkcje rodzicielskie pogodzenia zadań związanych z rodzicielstwem z aktywizacją zawodową (ust. 2). Zgodnie z art. 9 ust. 1 in principio u.w.r.a.z. świadczenie "aktywni rodzice w pracy" przysługuje na nieobjęte opieką w żłobku, klubie dziecięcym, przedszkolu albo przez dziennego opiekuna dziecko aktywnym zawodowo matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca.

W kontrolowanej sprawie istota sporu dotyczy występowania przesłanki negatywnej przyznania ww. świadczenia, a więc tego, czy dziecko Skarżącego, P. W., było w kwietniu 2025 r. objęte opieką w przedszkolu ([...], zwanym dalej: Przedszkolem) w rozumieniu cytowanego art. 9 ust. 1 u.w.r.a.z.

Stosownie do art. 23 ust. 1 u.w.r.a.z. postępowania w sprawach świadczeń "aktywny rodzic" prowadzi oraz świadczenia te wypłaca ZUS. Zgodnie z art. 31 u.w.r.a.z. ustalając prawo do świadczeń "aktywny rodzic", uwzględnia się informacje i dokumenty, o których mowa w art. 28-30 – które to przepisy normują wymagane elementy i załączniki wniosków o ustalenie prawa do poszczególnych rodzajów świadczeń z grupy "aktywny rodzic" (przy czym wniosku o świadczenie "aktywni rodzice w pracy" dot. art. 28 u.w.r.a.z.) – oraz informacje uzyskane z rejestrów publicznych lub zweryfikowane w rejestrach publicznych, o których mowa w art. 44.

W myśl art. 44 ust. 1 pkt 6 u.w.r.a.z.: "Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ustalając lub weryfikując prawo do świadczenia «aktywni rodzice w pracy» lub świadczenia «aktywnie w domu», jest obowiązany do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji, drogą elektroniczną z rejestrów publicznych, w tym z rejestru PESEL, o którym mowa w przepisach o ewidencji ludności, z systemu informacji oświatowej, z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych, o którym mowa w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, z rejestru żłobków i klubów dziecięcych oraz wykazu dziennych opiekunów i podmiotów zatrudniających dziennych opiekunów, o których mowa w przepisach o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3, oraz z własnych rejestrów odpowiednio informacji o: [...] 6) objęciu dziecka opieką w żłobku, klubie dziecięcym, przedszkolu albo sprawowaną przez dziennego opiekuna - w przypadku świadczenia «aktywni rodzice w pracy»".

Wypada jeszcze zwrócić uwagę na przepis art. 35 ust. 11 u.w.r.a.z., który stanowi, że: "Zakład Ubezpieczeń Społecznych może podejmować rozstrzygnięcia w sprawach świadczenia «aktywny rodzic», w tym rozstrzygnięcia w sprawach indywidualnych, w oparciu wyłącznie o zautomatyzowane przetwarzanie danych osobowych, pod warunkiem zapewnienia stronie, której dotyczy podejmowane rozstrzygnięcie, prawa do otrzymania stosownych wyjaśnień co do podstaw podjętego rozstrzygnięcia oraz prawa do uzyskania interwencji ludzkiej, do wyrażenia własnego stanowiska i do zakwestionowania takiego rozstrzygnięcia. W stosunku do rozstrzygnięć następujących w drodze decyzji strona, której dotyczy decyzja, może skorzystać z tych uprawnień w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji".

Zgodnie zaś z ogólną klauzulą odsyłającą zamieszczoną w art. 54 ust. 1 u.w.r.a.z. w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, przy czym organem wyższego stopnia w stosunku do ZUS jest Prezes ZUS.

Zestawienie cytowanych przepisów u.w.r.a.z. uprawnia do wniosku, że w postępowaniach prowadzonych w sprawach świadczeń "aktywny rodzic" (tu: świadczenia "aktywni rodzice w pracy") nie zostały wyłączone przez ustawodawcę ogólne zasady postępowania administracyjnego – z zasadą prawdy obiektywnej na czele, w myśl której organ administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmuje wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy (zob. art. 7 ab initio k.p.a.), z czego wynika m.in. obowiązek organu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (zob. art. 77 § 1 k.p.a.) – ani podstawowe reguły postępowania dowodowego, w tym ta statuowana w art. 75 § 1 zd. pierwsze k.p.a., w myśl której jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

W konsekwencji nie sposób uznać, aby ustalając okoliczności faktyczne istotne dla sprawy przysługiwania danego świadczenia, organ administracji (tu: ZUS lub Prezes ZUS) mógł oprzeć się wyłącznie na danych z rejestrów publicznych (tu: SIO), o jakich mowa w art. 44 ust. 1 pkt 6 u.w.r.a.z., pomijając inne środki dowodowe.

W świetle tych przepisów wadliwe było działanie Prezesa ZUS, który ustalenia co do tego, czy w listopadzie oraz grudniu 2024 r. syn Skarżącej uczęszczał do przedszkola, oparł wyłącznie na informacjach z bazy SIO – które, notabene, w żaden sposób nie zostały przez organ odzwierciedlone i utrwalone w aktach administracyjnych sprawy, co oznacza, że poczynione na ich podstawie ustalenia nie poddają się weryfikacji Sądu – a pominął milczeniem podnoszone w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, twierdzenia Skarżącej, że syn rozpoczął uczęszczanie do żłobka od stycznia 2025 r.

W konsekwencji, w ocenie Sądu, Prezes ZUS dopuścił się naruszenia art. 7 i art. 15 k.p.a. oraz art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. – w związku z art. 54 ust. 1 u.w.r.a.z. – przez ich niewłaściwe zastosowanie (niezastosowanie).

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji, tj. uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS.

Ponownie rozpoznając sprawę po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku, organ II instancji uwzględni powyższe wskazania i oceny prawne Sądu, i wyjaśni kwestię (nie)prawidłowości wpisów w SIO dotyczących uczęszczania syna Skarżącej do tego przedszkola w listopadzie oraz grudniu 2024 r. Następnie, opierając się na wszechstronnym rozpatrzeniu wszystkich dostępnych środków dowodowych, ustali czy syn Skarżącej rzeczywiście był w tamtym okresie objęta opieką Przedszkola w rozumieniu art. 9 ust. 1 u.w.r.a.z.