Uzasadnienie
Przedmiotem skargi H. N. (dalej: strona, skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu (dalej: SKO, organ II instancji) z 24 listopada 2025 r., SKO 4101/842/2025 utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Radków (dalej: Burmistrz, organ I instancji) z dnia 26 września 2025 r. nr CUS/190073/2025/09/001290 w przedmiocie uznania części świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na remont albo odbudowę budynku gospodarczego uszkodzonego w wyniku powodzi za nienależnie pobrane i zobowiązanie do jego zwrotu.
Jak wynikało z akt sprawy, wnioskiem z dnia 11 października 2024 r. strona złożyła wniosek o przyznanie zasiłku celowego na remont albo odbudowę budynku gospodarczego, który został zniszczony lub uszkodzony w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r. Strona oszacowała straty na 50 % i zawnioskowała o przyznanie zasiłku w wysokości 50.000 zł. Organ I instancji w dniu 2 grudnia 2024 r. wypłacił zasiłek celowy we wnioskowanej wysokości.
Następnie Burmistrz wydał decyzję z 11 czerwca 2025 r. nr CUS/190073/2025/000766 którą m.in. przyznał stronie zasiłek celowy na remont budynku gospodarczego, który został uszkodzony w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r. w wysokości 30.250 zł przyjmując oszacowanie strat na poziomie 30,25 %. Wyjaśnił także, że przyznana kwota pomocy wynika wprost z części Ill pkt. 2 Zasad udzielania pomocy finansowej, ze środków budżetu państwa z części 85 - Budżety wojewodów, dział 852 - Pomoc społeczna, rozdział 85278 - Usuwanie skutków klęsk żywiołowych oraz z rezerw celowych na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej oraz w ustawie o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 roku.
Jak wynika z akt sprawy ww. decyzja nie została zaskarżona przez stronę w toku instancji administracyjnych.
Pismem z 22 sierpnia 2025 r. organ I instancji zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu części zasiłku celowego wypłaconego na remont budynku gospodarczego.
Burmistrz decyzją z 26 września 2025 r. nr CUS/190073/2025/09/001290 orzekł:
- 1. uznać kwotę 19.750 zł wypłaconą zgodnie z treścią art. 42 ustawy o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych ustaw, za świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej;
- 2. zażądać zwrotu kwoty 19.750 zł uznanej za świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej
- 3. wskazał numeru rachunku bankowego, na który należy wpłacić powyższą należność.
W uzasadnieniu decyzji organ podał regulacje prawne normujące problematykę zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w tym m.in. przepisy art. 6 pkt. 16 oraz art. 98 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2026 r. poz. 639, ze zm.; dalej: u.p.s.).
Wyjaśnił iż kwota faktycznie wypłacone zasiłku wyniosła 50.000 zł, natomiast dokonane szacunki strat na poziomie 30,25 % uprawniały stronę do otrzymania zasiłku w kwocie 30.250 zł. A zatem kwotę przewyższającą wysokość przysługującego zasiłku w wysokości 19.750 zł należy uznać za świadczenie nienależnie pobrane.
Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
- 1. prawa materialnego przez błędną wykładnię, a mianowicie art. 98 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez przyjęcie, że zachodzą podstawy prawne do żądania zwrotu 19.750 zł i nie uwzględnienie treści przepisu art. 104 ust. 4 u.p.s.;
- 2. prawa procesowego, a mianowicie art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niedokładne i niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i pominięcie przy tym słusznego interesu obywatela;
Strona wskazała m.in., że nie rozpoczęła jeszcze remontu budynku gospodarczego, gdyż w pierwszej kolejności zajęła się remontem budynku mieszkalnego. W jej ocenie rozliczenie otrzymanego zasiłku powinno nastąpić po zakończeniu remontu z uwzględnieniem poniesionych wydatków. Strona podniosła ponadto, że organ wydając zaskarżoną decyzję nie wziął pod uwagę treści art. 104 ust. 4 u.p.s., który wskazuje szczególne okoliczności mające wpływ na żądanie zwrotu. W tym zakresie organ I instancji niedostatecznie wyjaśnił stan sprawy. Podniosła przy tym, że wraz z mężem utrzymują się z niewysokich emerytur (tj. 2.800 i 3.800 zł).
SKO po rozpatrzeniu odwołania decyzją z 24 listopada 2025 r., SKO 4101/842/2025 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W motywach decyzji SKO podtrzymało ustalenia organu I instancji. Wskazało m.in., że wydanie kwestionowanej decyzji Burmistrza zostało poprzedzone wydaniem decyzji przyznającej wysokość zasiłku celowego na remont budynku gospodarczego w kwocie faktycznie stronie przysługującej. Dostrzegł, że skoro straty w budynku objętym wnioskiem pomocowym oszacowane zostały na poziomie 30,25 % to stronie przysługiwał zasiłek celowy na remont/odbudowę budynku gospodarczego w wysokości 30.250 zł. Strona dnia 2 grudnia 2024 r. otrzymała zaliczkę na poczet wnioskowanego zasiłku celowego w wysokości 50.000 zł, zatem w kwocie wyższej niż jej przysługiwała po dokonaniu ustaleń co do wysokości stopnia uszkodzeń budynku. SKO zauważyło w tym miejscu, że kwota 50.000 zł została wypłacona stronie zaliczkowo, gdyż sama strona składając wniosek oszacowała straty na poziomie 50 %. Ponieważ wypłacona zaliczka przekraczała kwotę zasiłku przysługującego stronie o kwotę 19.750 zł organ l instancji zobowiązany był do żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w takiej wysokości.
Dalej SKO stwierdziło, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki umożliwiające zastosowanie ulgi przewidzianej w art. 104 ust. 4 u.p.s. Organ II instancji dostrzegł, że strona podała w odwołaniu, iż nie przystąpiła jeszcze do remontu budynku gospodarczego. A zatem cała kwota otrzymanej zaliczki powinna pozostawać w jej dyspozycji i zwrot nienależnie pobranego świadczenia nie powinien stanowić żadnego problemu. Trudno wiec mówić, iż zwrot nienależnie pobranego zasiłku celowego stanowi nadmierne obciążenie dla strony lub zniweczy skutki przyznanej pomocy.
SKO nie podzieliło zarzutów odnoszących się do naruszenia procedury administracyjnej w zakresie postępowania wyjaśniającego prowadzonego w sprawie złożonego przez nią wniosku. W szczególności podkreśliło należy, że zebrany przez organ i instancji materiał dowodowy był wystarczający i nie budził żadnych wątpliwości interpretacyjnych w zakresie ustalenia wszystkich okoliczności rozpatrywanej sprawy.
W skardze do Wojewódzkiego Sąd Administracyjny we Wrocławiu strona zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, a mianowicie art. 98 u.p.s. poprzez przyjęcie, że zachodzą podstawy prawne do żądania ode mnie w chwili obecnej zwrotu kwoty 19.750 zł i nie uwzględnienie treści przepisu art. 104 ust. 4 u.p.s.
Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO oraz decyzji Burmistrza. Wniosła także o przeprowadzenie uzupełniających dowodów z następujących dokumentów: a) faktur VAT na okoliczność poniesionych dodatkowych kosztów na remont budynku mieszkalnego, b) faktur VAT na okoliczność poniesionych dotychczas kosztów na remont budynku gospodarczego, c) wniosku z 3 grudnia 2025 r. na okoliczność wystąpienia o przedłużenie terminu rozliczenia środków finansowych przyznanych na remont budynku gospodarczego.
Motywując swoje stanowisko skarżąca podniosła, że chociaż oszacowany procentowy udział uszkodzenia budynku gospodarczego istotnie wyniósł 30,25 %, to wskazać należy, że bezpośrednio po powodzi nie wszystkie uszkodzenia były widoczne i możliwe do oceny. Dopiero z upływem czasu ujawniły się szkody poczynione przez powódź. Podniosła, że oprócz budynku gospodarczego uszkodzeniu uległ również budynek mieszkalny, na remont którego otrzymała 70.000 zł. Jak wyjaśniła w pierwszej kolejności zajęła się wraz z mężem remontem budynku mieszkalnego, aby mieć gdzie mieszkać. Koszt remontu budynku mieszkalnego znacznie przekroczył przyznaną jej kwotę pomocy, dlatego trudno zgodzić się ze stwierdzeniem zawartym w zaskarżonej decyzji, że cała kwota otrzymanej zaliczki na remont budynku gospodarczego powinna pozostawać w jej dyspozycji i zwrot nienależnie pobranego świadczenia nie powinien stanowić problemu.
Wskazała dalej, że kwota przyznanej pomocy na remont budynku mieszkalnego została rozliczona w grudniu 2025 r. do wysokości otrzymanej pomocy, mimo iż poniosła znacznie wyższe koszty. Do rozliczenia nie przedłożyła faktur na kwotę 41.000 zł. za roboty wykonane w budynku mieszkalnym. Ponadto na początku listopada doszło do awarii kanalizacji wodociągowej, która również jest skutkiem powodzi i wymaga całkowitej wymiany. Skarżąca wyjaśniła w następnej kolejności, że przystąpiła też do remontu budynku gospodarczego i wniosła o przedłużenie terminu do rozliczenia przyznanej pomocy do dnia 30 czerwca 2026 r., na co uzyskała zgodę. Remont nie został jeszcze zakończony, pozostało jeszcze wiele prac, a już wydała kwotę 14.147,63 zł. Podniosła również, że wskutek powodzi znacznie wzrosły ceny materiałów budowlanych i ceny usług firm budowlanych, w związku z czym, jej zdaniem, dopiero po wykonaniu remontu budynku gospodarczego powinna być wydana decyzja o zwrocie. Wskazała, że żaden przepis prawa nie wskazują w jakim terminie powinna być wydana decyzja o zwrocie.
Skarżąca wreszcie nie zgodziła się z twierdzeniem zawartym w decyzji SKO, że w jej sprawie nie zachodzą przesłanki umożliwiające zastosowanie art. 104 ust. 4 u.p.s. Wyjaśniła, że wbrew twierdzeniom zawartym w zaskarżonej decyzji, nie dysponuje już otrzymaną kwotą, albowiem została ona wydana na remont budynku mieszkalnego, którego koszt remontu znacznie przekroczył otrzymaną kwotę pomocy. Zatem nie dysponuję już kwotą, którą ode mnie żąda organ. Wskazała ponadto, że jest osobą w wieku 77 lat, natomiast jej dochodem jest emerytura w wysokości 2.800 zł netto. Dodała, że w czasie powodzi spadła ze schodów ratując dobytek. W związku z zalaniem budynku dopiero 17 września 2025 r. trafiła na SOR i musiała przejść rehabilitację szpitalną.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Na rozprawie Sąd oddalił wnioski dowodowe skarżącej ponieważ nie jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267, ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, ze zm.; dalej: p.p.s.a.).
Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Istotny z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy jest także przepis art. 134 § 1 p.p.s.a., stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Badając poddaną rozstrzygnięciu Sądu sprawę trzeba stwierdzić, że zaskarżona decyzja SKO jak i poprzedzająca ją decyzja Burmistrza nie mogą ostać się w obrocie prawnym.
Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonych decyzji stanowi przepis art. 98 u.p.s. Zgodnie z jego brzmieniem świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio.
Przywołane pojęcie "świadczenia nienależnie pobrane" zostało zdefiniowane w art. 6 pkt 16 u.p.s. jako świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej.
Przenosząc powyższe przepisy na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd przede wszystkim wskazuje, że w jej realiach "nienależnie pobrane świadczenie" odnosiło się do części przyznanej skarżącej pomocy (tj. kwoty 19.750 zł) w postaci zasiłku celowego na remont albo odbudowę budynku gospodarczego, który został zniszczony lub uszkodzony w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r.
Konieczne jest przy tym zrekonstruowanie materialnoprawnego oraz procesowego wzorca przyznania ww. pomocy.
Na podstawie art. 40 ust. 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej, przy czym według art. 39 ust. 1-2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. Zasiłek celowy, o którym mowa w art. 40 ust. 1 i 2 u.p.s., może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi.
Zauważyć następnie należy, że ustawodawca dokonał zmian normatywnych, mających zastosowanie w sprawach dotyczących pomocy państwa udzielanej poszkodowanym wskutek powodzi z września 2024 r., modyfikujących warunki przyznania zasiłku celowego. Zmiany te wprowadzono kolejno:
- 1) ustawą z dnia 1 października 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r. poz. 1473, z późn. zm.; dalej: ustawa zmieniająca);
- 2) ustawą z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r. poz. 1717; dalej: ustawa z dnia 21 listopada 2024 r.).
W szczególności należy podkreślić - co ma istotne znaczenie dla niniejszej sprawy - że mocą art. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2024 r. wprowadzono zmiany do ustawy z dnia 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi (dalej: specustawa powodziowa), zaś mocą jej art. 19 wprowadzono zmiany do ustawy zmieniającej, dodając do niej art. 69b. Przy tym przepisy ustawy z dnia 21 listopada 2024 r. weszły, co do zasady, w życie w dniu 26 listopada 2024 r. Czyli omawiane zmiany obowiązywały w dacie przyznania skarżącej pomocy.
Zgodnie z dodanym art. 69b ust. 1 ustawy zmieniającej, obowiązującym od dnia 26 listopada 2024 r., zasiłek celowy, o którym mowa w art. 40 ust. 2 u.p.s., z przeznaczeniem na remont, odbudowę budynku mieszkalnego, lokalu mieszkalnego, budynku gospodarczego, a także odtworzenie budynku lub lokalu mieszkalnego w innym miejscu lub o innych wymiarach, zakup budynku lub lokalu mieszkalnego albo budynku mieszkalnego wraz z gruntem, na którym jest posadowiony albo zakup działki budowlanej albo najem budynku lub lokalu mieszkalnego, jest przyznawany osobie albo rodzinie, które poniosły stratę w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r., niezależnie od dochodu i sytuacji majątkowej tej osoby albo rodziny.
Część zasiłku celowego, o którym mowa w art. 69b ust. 1 ustawy zmieniającej, wypłaca się w kwocie 50 tys. zł przed wydaniem decyzji o ustaleniu prawa do tego zasiłku, na podstawie wniosku złożonego przez osobę poszkodowaną w terminie 4 dni od dnia złożenia wniosku (art. 69b ust. 3 ustawy zmieniającej).
Taka też sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie, ponieważ strona w dniu 2 grudnia 2024 r. uzyskała zaliczkę w tej kwocie na remont budynku gospodarczego.
Co istotne z punktu widzenia niniejszej sprawy, w przypadku nieustalenia prawa do zasiłku celowego, o którym mowa w art. 69b ust. 1 ustawy zmieniającej, albo ustalenia kwoty tego zasiłku w wysokości niższej niż określona w art. 69b ust. 3 albo 4 ustawy zmieniającej, wypłacona część zasiłku podlega zwrotowi odpowiednio w kwocie wypłaconej albo w kwocie różnicy między kwotą wypłaconą a kwotą zasiłku ustaloną zgodnie z art. 69b ust. 4 i 5 ustawy zmieniającej (art. 69b ust. 6 ustawy zmieniającej).
Z kolei część zasiłku celowego, o którym mowa w art. 69b ust. 1 ustawy zmieniającej, podlegającą zwrotowi, uznaje się za świadczenie nienależnie pobrane, o którym mowa w art. 6 pkt 16 u.p.s. (art. 69b ust. 7 ustawy zmieniającej).
W ustawie z dnia 21 listopada 2024 r. nie występują przepisy przejściowe, co wskazuje na konieczność stosowania art. 69b ustawy zmieniającej do osoby albo rodziny, które poniosły stratę w wyniku klęski żywiołowej, to jest powodzi we wrześniu 2024 r., z uwzględnieniem stanu faktycznego danej sprawy.
W art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2024 r. wprost unormowano, że przepisy art. 69b ustawy zmieniającej stosuje się również do wniosków o przyznanie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 69b ust. 1 ustawy zmieniającej, złożonych i nierozpatrzonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Złożone do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy dokumenty i oświadczenia na potrzeby ustalenia dochodu i sytuacji majątkowej nie podlegają rozpoznaniu.
W konsekwencji wypłacenia skarżącej 2 grudnia 2024 r. zaliczki na poczet przyszłego świadczenia w formie ww. zasiłku celowego, którego następnie ostateczną wysokość w niższej kwocie przyznano decyzją z 11 czerwca 2025 r. oraz z uwagi na treść art. 69 ust. 7 ustawy zmieniającej, organy zobligowane były do wydania decyzji ustalającej wysokość świadczenia nienależnie pobranego w rozumieniu art. 6 pkt 16 u.p.s., co też w sprawie uczyniły.
Sąd akcentuje, że ustawodawca nie zostawił w tym zakresie organom administracyjnym żadnego luzu decyzyjnego. Decyzja w tym przedmiocie jest w istocie rozstrzygnięciem związanym. Teza taka wynika z jednoznacznie brzmiącej treści art. 69b ust. 6 i 7 ustawy zmieniającej. Na kanwie niniejszej sprawy kwota świadczenie nienależnie pobranego stanowi wprost różnicę pomiędzy wypłaconą zaliczką a kwotą zasiłku ustaloną zgodnie z art. 69b ust. 4 i 5 ustawy zmieniającej (50.000 zł – 30.250 zł = 19.750 zł).
Dlatego też wszystkie te zarzuty skarżącej, które w istocie zmierzały do podważenia - niestanowiącej przedmiotu niniejszej sprawy - decyzji organu I instancji z 11 czerwca 2025 r. nr CUS/190073/2025/000766 w przedmiocie przyznania zasiłku celowego na remont budynku gospodarczego, który został uszkodzony w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r. w wysokości 30.250 zł nie mogły podlegać uwzględnieniu. Z tego też powodu oddalono wnioski dowodowe zawarte w skardze.
Podnoszona przez skarżącą argumentacja sprowadzająca się do wykazania nieadekwatności kwoty przyznanej pomocy do finalnego kosztu remontu budynku gospodarczego w ogóle nie podlega badaniu przez organy w niniejszym postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 98 u.p.s. w związku z art. 69b ust. 6 i 7 ustawy zmieniającej. Przy tym na marginesie rozważań Sąd podkreśla, że konkretna wysokość pomocy w postaci zasiłku celowego na remont lub odbudowę budynku nie ma charakteru odszkodowania, lecz została sztywno powiązana z poziomem odpowiednio oszacowanych uszkodzeń budynku (1000 zł za 1% uszkodzeń).
Co jest natomiast istotne w niniejszej sprawie, skarżąca odwołując się do SKO od decyzji Burmistrza z 26 września 2025 r. nr CUS/190073/2025/09/001290 w sposób jednoznaczny domagała się zastosowania w sprawie ulgi wynikającej z art. 104 ust. 4 u.p.s.
Przepis ten – do którego stosowania wprost odesłano w treści art. 98 u.p.s. - stanowi zaś, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.
Należy przyjąć w tym miejscu generalne założenie, że z brzmienia art. 98 u.p.s. wprost wynika, iż kwestia przyznania ulgi przewidzianej w art. 104 ust. 4 u.p.s. może być elementem rozstrzygnięcia w sprawie o zwrot świadczenia nienależnie pobranego. W szczególności sama strona może złożyć wniosek o zastosowanie omawianej ulgi w trakcie postępowania prowadzonego na podstawie art. 98 u.p.s. w zw. z art. 69b ust. 7 ustawy zmieniającej.
W przypadku złożenia przez stronę wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu pobranego świadczenia, co według Sądu miało miejsce w przedmiotowej sprawie w treści odwołania od decyzji Burmistrza, na organach administracyjnych ciąży obowiązek zebrania materiału dowodowego i zawarcia w decyzji wyczerpującej oceny w zakresie możliwości zastosowania dobrodziejstwa art. 104 ust. 4 u.p.s. Ocena ta powinna zostać również uzewnętrzniona w postaci odrębnego rozstrzygnięcia w zakresie zastosowania bądź też odmowy zastosowania ulgi.
Sprawa w tym zakresie nie była natomiast w ogóle przedmiotem rozstrzygnięcia organu II instancji. SKO poprzestało jedynie na marginalnych rozważaniach w treści uzasadnienia, które – dodatkowo – nie odnosiły się do meritum sprawy. Sąd bowiem podkreśla, że zastosowanie przez prawodawcę w art. 104 ust. 4 u.p.s. ocennego kryterium "przypadków szczególnie uzasadnionych" nakłada na organy administracyjne obowiązek starannego oraz zgodnego z zasadą prawdy obiektywnej przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego nakierowanego na ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej oraz zdrowotnej strony, której może zostać udzielona ulga.
Tym samym Sąd uznał, że SKO naruszyło w sprawie dyspozycję przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 104 § 1, art. 107 § 1 pkt 5 oraz § 3 k.p.a. w zw. z art. 104 ust. 4 u.p.s. poprzez brak właściwego procedowania zawartego w odwołaniu wniosku strony o przyznanie ulgi.
Uznając, że zaskarżona decyzja SKO narusza powołane przepisy prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy zasadne stało się jej uchylenie, co znajduje podstawę w prawną w treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Ponadto Sąd uznał, że w sprawie zaistniała konieczność uchylenia na podstawie art. 135 p.p.s.a. także poprzedzającej decyzji organu I instancji. Norma art. 15 k.p.a. wymaga bowiem, aby wniosek strony o zastosowanie ulgi z art. 104 ust. 4 u.p.s. został rozpatrzony w ramach dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego.
Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. organ jest związany oceną prawną Sądu. Ponownie rozpoznając sprawę SKO oraz organ I instancji uwzględnią ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku, podejmując czynności procesowe mające podstawę prawną w adekwatnych przepisach prawa. Przede wszystkim w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego zostanie rozpatrzony oraz rozstrzygnięty wniosek skarżącej o zastosowanie ulgi z art. 104 ust. 4 u.p.s.