Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiuz 23 lipca 2026 r., sygn. akt IV SA/Wr 145/26

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi L. R. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 grudnia 2025 r., znak sprawy 010070/680/241545/2024 utrzymująca w mocy orzeczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 sierpnia 2025 r. o tym samym numerze uchylające prawo do świadczenia wychowawczego na córkę E. R. na okres świadczeniowy od dnia 1 czerwca 2024 r. do dnia 30 kwietnia 2025 r. oraz zmieniające wysokość przyznanego świadczenia na okres od 1 maja 2025 r. do 31 maja 2025 r. w kwocie 400 zł.

Jak wynikało z akt sprawy wnioskiem z dnia 1 lutego 2024 r. skarżący wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na wskazany okres świadczeniowy 2024/2025 na dwójkę dzieci: A. i E. R. Informacją z dnia 22 kwietnia 2024 r. w sprawie 010070/680/241545/2024 organ powiadomił skarżącego o przyznaniu wnioskowanego świadczenia na córkę w wysokości 400 zł, co wynikało z faktu sprawowania opieki naprzemiennej.

W dniu 18 kwietnia 2025 r. skarżący przedłożył organowi postanowienia Sądu Rejonowego w Oławie Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia 19 grudnia 2024 r. sygn. akt III Nsm 515/23 w sprawie zmiany ustalenia kontaktów z dziećmi oraz postanowienie Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 2 kwietnia 2025 r. sygn. akt XIII Ca 135/25 w sprawie zmiany ww. postanowienia z 19 grudnia 2024 r. Postanowieniem Sądu Okręgowego tym zmieniono orzeczenie w sprawie władzy rodzicielskiej powierzając skarżącemu wykonywanie władzy rodzicielskiej nad synem i ograniczając władzę rodzicielską matki do współdecydowania o istotnych sprawach małoletniego w zakresie jego edukacji, wychowania ustalając miejsce zamieszkania przy ojcu.

Z kolei co do córki Sąd ustalił miejsce jej zamieszkania w miejscu zamieszkania matki, a wykonywanie władzy rodzicielskiej nad E. powierzył obojgu rodzicom w formie pieczy naprzemiennej ustalając sposób jej wykonania. Ustalono także kontakty syna z matką.

Powołaną na wstępie decyzją z dnia 28 sierpnia 2025 r. organ I instancji uchylił przyznane skarżącemu prawo do świadczenia na córkę od dnia 1 czerwca 2024 r. do dnia 30 kwietnia 2025 r. oraz zmienił wysokość świadczenia wychowawczego na dziecko na okres od dnia 1 maja 2025 r. do dnia 31 maja 2025 r. w kwocie 400 zł.

Wskazał, że zgodnie z zebraną w sprawie dokumentacją ustalono, że na podstawie orzeczenia Sądu sygn. akt III 515/23 dziecko było pod opieką matki, a następnie zgodnie z postanowieniem sygn. akt XIII Ca 135/25 pod opieką naprzemienną obojga rodziców. Organ powołał się na art. 5a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r., poz. 1576, dalej: u.p.p.w.d.), regulujący zasady sprawowania opieki naprzemiennej. Dalej stwierdzał, że w odrębnej decyzji ustali kwotę nienależnie pobranego świadczenia, którą należy zwrócić.

W odwołaniu skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie uchylenia prawa do świadczeń. W uzasadnieniu wywodził, że od 2020 r. regularnie sprawuje opiekę nad dziećmi A. i E. zgodnie z harmonogramem kontaktów. Od kwietnia 2025 r. syn mieszka z nim na stałe, a w odniesieniu do córki Sąd przyznał mu opiekę naprzemienną (sygn. akt III Nsm 515/23). Zdaniem strony organ pomija fakt, że dzieci w latach 2023 -2024 przebywały u niego kilka dni w tygodniu (w tym z noclegami). Zarzucał, że organ nie przeprowadził wywiadu środowiskowego i nie ustalił stanu faktycznego.

Sąd w wyroku z dnia 2 kwietnia 2025 r. (sygn. akt XIII Ca 135/25) wskazywał wprost na rażące zaniedbania matki, podkreślając, że skarżący zapewniał dzieciom stabilne i bezpieczne warunki. Strona przywoływała fragmenty transkrypcji rozprawy z dnia 2 kwietnia 2025 r. stwierdzające jego zdaniem nieprawidłowości w zachowaniu matki. Wskazał także na dowody potwierdzające jego opinię w sprawie opieki nad dziećmi, tj. paragony dokumentujące wydatki ponoszone na dzieci. Zaznaczał, że nie dokumentują one całości wydatków, gdyż działając w dobrej wierze nie gromadził każdej pojedynczej faktury. Zaznaczał, że trudno było przewidzieć, konieczność dowodzenia tak oczywistej okoliczności jak opieka nad dziećmi. Niemniej w zestawieniu z pozostałymi dowodami, tj. wyrok, transkrypcja wywiad kuratora, dokumentacja szkolna, potwierdzają one faktyczny i stały udział w utrzymaniu dzieci. Podkreślał, że matka mimo alimentów i świadczeń nie przeznaczała środków w pełni na potrzeby dzieci, co dokumentują zdjęcia obrazujące, że syn chodził w zniszczonym obuwiu i ubraniach.

Jednocześnie inwestowała w prywatne inwestycje remont i zakup mieszkania. Końcowo podkreślał, że świadczenia pobierał w dobrej wierze, przebieg opieki oraz orzeczenia sądowe z 2025 r. potwierdzają jednoznacznie, jego status jako opiekuna. Wywodził, że decyzja nie odzwierciedla stanu faktycznego i prawnego, a organ wiedział na jakich zasadach strona realizuje opiekę, nie może ponosić odpowiedzialności za zmianę poglądu organu po dwóch latach.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zaskarżoną decyzją utrzymał mocy orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu powołał się na wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu dnia 2 marca 2022 r. sygn. akt XIII RC 1608/20 rozwiązujący związek małżeński skarżącego. Na mocy tego orzeczenia wykonywanie władzy rodzicielskiej powierzono obojgu rodzicom oraz ustalono miejsce zamieszkania dziecka przy matce, ustalając jednocześnie kontakty skarżącego z dziećmi. Zmiana zarządzeń opiekuńczych nastąpiła postanowieniem Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 2 kwietnia 2025 r. sygn. akt XIII Ca – Wydział XIII Cywilny Rodzinny, w którym sąd postanowił wykonywanie władzy rodzicielskiej nad córką E. powierzyć obojgu rodzicom w formie pieczy naprzemiennej. Orzeczenie to jest prawomocne od dnia 2 kwietnia 2025 r. Z tego organ wywiódł, że brak podstaw do uchylenia decyzji organu I instancji w zakresie uchylającym prawo do świadczeń.

W uzasadnieniu organ wskazał na art. 4 ust. 2, art. 5 ust. 2a, art. 22 u.p.p.w.d., wyjaśniając, że wnioski o świadczenia na okres 2024/2025 złożyli oboje rodzice, matka w dniu 29 kwietnia 2024 r., zaś skarżący w dniu 2 lutego 2024 r. Dalej organ wywodził, że ustaleń, które z rodziców faktycznie sprawuje opiekę można dokonać na podstawie dokumentów przedstawionych przez wnioskodawców, w szczególności na podstawie orzeczenia sądowego rozstrzygającego o władzy rodzicielskiej i kontaktach z dzieckiem. Organ podał przykłady takich dokumentów. Zaznaczył, że do akt sprawy matka dzieci przedłożyła wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 2 marca 2022 r. sygn. akt XIII RC 1608/20 orzekający o rozwodzie, wykonywaniu władzy rodzicielskiej, miejscu zamieszkania dzieci, kontaktach z ojcem. Wyrok ten stał się prawomocny z dniem 25 stycznia 2023 r. po rozpoznaniu apelacji wyrokiem Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu sygn. akt I AC 730/22.

W dniu 18 kwietnia 2025 r. skarżący złożył postanowienie Sądu Okręgowego we Wrocławiu Wydział XIII Cywilny Rodzinny z dnia 2 kwietnia 2025 r. sygn. akt XIII Ca 135/25 zmieniające zarządzenia opiekuńcze i wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią córką powierzające obojgu rodzicom w formie pieczy zastępczej. Orzeczenie to stało się prawomocne z dniem 2 kwietnia 2025 r.

Odnosząc się do tych dokumentów organ stwierdził, że wyrok Sądu Okręgowego z dnia 2 marca 2022 r. ma istotne znaczenie dla prawa do świadczeń na okres od dnia 1 czerwca 2024 ro do dnia 30 kwietnia 2025 r. Ustalał on miejsce zamieszkania dzieci przy matce. Natomiast od dnia 1 maja 2025 r. do dnia 31 maja 2025 r. obowiązującym orzeczeniem sądu jest postanowienie Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 2 kwietnia 2025 r. ustanawiające opiekę naprzemienną nad córką.

Do akt sprawy załączono także akta postępowania dotyczące wniosków matki dzieci.

W skardze strona domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. Zarzucała naruszenie art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. przez jego niewłaściwą interpretację i zastosowanie oraz odmowę przyznania świadczenia, a także przyjęcie przez organ, że opieka nad dzieckiem nie miała charakteru opieki naprzemiennej, podczas, gdy spełnia ona przesłanki takiej opieki opisane w powołanym przepisie; art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 u.p.p.w.d. poprzez niewłaściwą interpretację i zastosowanie polegające na uznaniu, że rodzice nie wykonują opieki naprzemiennej i odmowę wypłaty świadczenia wychowawczego, podczas gdy w sprawie ma zastosowanie art. 5 ust. 2a ww. ustawy i świadczenie winno być ustalone po połowie dla każdego z rodziców. Zarzucał także naruszenie art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. poprzez niewłaściwe zastosowanie i dokonanie zmiany wysokości świadczenia z mocą wsteczną w sytuacji, gdy decyzja zmieniająca wysokość świadczenia ma charakter konstytutywny i działa na przyszłość od daty jej wydania.

Skarżący sformułował również zarzuty naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a.) poprzez niedopełnienie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, obowiązku wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienie sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Zarzucał brak ustaleń co do sposobu w jaki skarżący opiekuje się dzieckiem i uznanie, że nie sprawuje opieki zgodnie z wyrokiem sądu.

W uzasadnieniu skarżący wywodził, że w dniu 2 lutego 2022 r. złożył wniosek o przyznanie świadczeń wychowawczych na dzieci. Decyzją z dnia 24 sierpnia 2022r. organ odmówił żądaniu powołując się na art. 22 u.p.p.w.d. wskazał, że faktyczną opiekę sprawuje matka. Skarżący w odwołaniu od decyzji powołał się na postanowienie Sądu Okręgowego we Wrocławku z dnia 21 stycznia 2021 r. sygn. akt XIII RC 1608/20 udzielające zabezpieczenia poprzez ustanowienie opieki naprzemiennej. Skarżący przedłożył także wyrok Sądu Okręgowego z dnia 2 marca 2022 r. i organ zaakceptował pogląd, że stronie służy prawo do świadczenia w związku z opieką naprzemienną. Pogląd ten należy podtrzymać także w tej sprawie. Wyjaśniał, że wobec braku uregulowania opieki naprzemiennej w orzeczeniu sądu nie musi się znaleźć stwierdzenie orzekające w tym przedmiocie istotne jest, aby opieka została przyznana obojgu rodzicom i była wykonywana po kolei przez każdego z nich.

Istotne jest, aby rodzice zamieszkiwali oddzielnie i dziecko przebywało u każdego z nich naprzemiennie w porównywalnych okresach, a fakt takiej opieki wynikał z orzeczenia sądu. Kwestia ta jednak winna zostać ustalona z uwzględnieniem cech i celów opieki naprzemiennej. Dowodem takiej opieki może być ugoda, protokół z rozprawy, odpis orzeczenia sądu powszechnego, ugoda zawarta w postępowaniu mediacyjnym. Jeśli dokumenty te nie posługują się zwrotem opieka naprzemienna zadaniem organów jest ustalenie charakteru tych zapisów.

W opinii strony pogląd organu o braku opieki naprzemiennej i przewadze opieki sprawowanej przez matkę, ocena, że dzieci mieszkają z matką nie jest prawidłowy. Skarżący przedłożył do skargi kalendarz kontaktów z dziećmi w okresie 2022-2025, z którego wynika, że dzieci przebywały pod jego opieką od 13-15 dni w miesiącu, co świadczy o opiece naprzemiennej. Na poparcie swych twierdzeń skarżący przywołał orzecznictwo. Końcowo uzasadniał zarzut naruszenia art. 27 ust. 1 u.p.w.d. i konstytutywny charakter wydawanej w tym zakresie decyzji, co oznacza, że nie będzie podlegało uchyleniu w tym trybie świadczenie, które zostało już skonsumowane w minionych okresach.

Skarżący podkreślał, że od 2022 r. nie doszło do jakiejkolwiek zmiany okoliczności faktycznych, te znane były organowi, w tym wyrok z dnia 2 marca 2022 r. orzekający o kontaktach z dziećmi. Podjęte przez organ działania w formie zaskarżonej decyzji naruszają zasadę zaufania. Podkreślał także sprzeczność wewnętrzną sprzeczność postępowania organu, który na przestrzeni trzech lat, bez zmiany okoliczności faktycznych, wyraża odmienne poglądy w zakresie prawa do świadczeń.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie trzeba wyjaśnić jednak trzeba, że zgodnie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta obejmuje ocenę procesu stosowania prawa - czy organ dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i prawnych, w tym w zakresie obowiązywania i wykładni właściwych w sprawie norm prawnych. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej: p.p.s.a.) uchylenie decyzji może nastąpić w sytuacji, gdy jej wydanie nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Nadto stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Istotny w sprawie jest także przepis art. 133 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. zgodnie, z którym sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2.

Rozpoznając sprawę w tam nakreślonych granicach trzeba wskazać, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzający ją akt naruszają przepisy prawa procesowego, jak i materialnego, choć nie wszystkie zarzuty skargi mają uzasadnienie.

Jako trafny przyjąć należy zarzut naruszenia przepisu art. 27 ust. 1 u.p.w.d. jako podstawy uchylenia prawa do świadczenia przyznanego zgodnie z informacją z dnia 14 lipca 2023 r. Niewątpliwie uchylenie tego prawa nastąpiło z mocą wsteczną, co pozostaje w sprzeczności z charakterem opisywanej regulacji. Przepis ten stanowi, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.

Z treści tej normy wynika, że odnosi się ona do istniejącego i realizowanego prawa, nie zaś do prawa już przyznanego. Zasadniczo decyzja nie może działać z mocą wsteczną, chyba, że co innego wynika z przepisu prawa stanowiącego podstawę jej wydania. W tym przypadku taka sytuacja nie wystąpiła, czego dowodzi treść powołanej normy. Pogląd odnoszący się do charakteru omawianej regulacji jest utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych. Zgodnie z wypowiadanymi tam tezami decyzja uchylająca lub zamieniająca prawo do świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc (tj. na przyszłość). Na podstawie powołanego przepisu nie będzie podlegało uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego, które zostało już skonsumowane, a więc prawo dotyczące minionych okresów świadczeniowych. W takim przypadku jedyną formą dochodzenia zwrotu nienależnego świadczenia jest decyzja z art. 25 ust. 6 u.p.p.w.d., a więc decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1014/21 i z dnia 30 listopada 2023 r., sygn. akt I OSK 172/22 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 maja 2025 r. sygn. akt IV SA/Wr 570/24, orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA).

W trybie art. 27 u.p.p.w.d. nie będzie podlegało uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego, które zostało już skonsumowane. Nie stanowi to jednak bariery, aby organ administracji wdrożył, w oparciu o materialnoprawną podstawę art. 25 ust. 1 u.p.p.d.w., postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i doprowadził do orzeczenia o jego zwrocie decyzją administracyjną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 września 2025 r., sygn. akt I OSK 2198/23, dostępny w CBOSA).

Zatem już tylko i wyłącznie z tej przyczyny nie można uznać, że odpowiada prawu decyzja, mocą, której uchylono skarżącemu prawo do świadczenia za okres świadczeniowy 2024/2025, czyli okres miniony. Decyzja organu I instancji mocą, której uchylono prawo do świadczeń za okres świadczeniowy, tj. od dnia 1 czerwca 2024 r. do 30 kwietnia 2025 r. i zmieniająca wysokość przyznanego świadczenia za okres od 1 maja 2025 r. do 31 maja 2025 r. została wydana po upływie okresu świadczeniowego, czyli w dniu 28 sierpnia 2025 r. W tym zakresie narusza ona art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co stanowi podstawę uchylenia orzeczeń organów obu instancji.

Odnosząc się natomiast do pozostałych zgłaszanych w sprawie zarzutów trzeba uznać za prawidłowy pogląd organu, choć nie został on należycie uzasadniony i wyjaśniony, że w okolicznościach faktycznych sprawy nie ma podstaw do wywodzenia istnienia opieki naprzemiennej. Brak w tym zakresie jakichkolwiek wskazań w sentencji wyroku z dnia 2 marca 2022 r. Sądu Okręgowego we Wrocławiu Wydział XIII Cywilny Rodzinny sygn. akt XIII RC 1608/20 rozwiązującego małżeństwo skarżącego przez rozwód. Sąd w powołanym rozstrzygnięciu ustalił miejsce zamieszkania dzieci oraz zasady kontaktów skarżącego z dziećmi. W uzasadnieniu zaś orzeczenia wprost wskazał, że silne skonfliktowanie stron i brak porozumienia w kwestiach związanych z opieką nad dziećmi uniemożliwiało orzeczenie opieki naprzemiennej. Strony nie przedstawiły sądowi także pisemnego porozumienia rodzicielskiego dotyczącego wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej przez rodziców i sposobu kontaktowania się z dzieckiem po rozwodzie, o którym mowa w art. 58 k.r.o. Z tych powodów sąd orzekł o powierzeniu wykonywania władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom, ustalając miejsce zamieszkania dzieci przy matce i kontakty z ojcem.

Zgodnie zaś z art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d., świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Przepis art. 5 ust. 2a ww. ustawy stanowi zaś, że w przypadku, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.

Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych pozostawienie obojgu rodzicom pełnej władzy rodzicielskiej i powierzenie im opieki (pieczy) naprzemiennej nie są tożsame, pozostawienie nieuszczuplonej władzy rodzicielskiej nie oznacza automatycznie powstania pieczy naprzemiennej, jakkolwiek orzeczenie o pieczy naprzemiennej jest zawsze rozstrzygnięciem o władzy rodzicielskiej, ale nie odwrotnie (T. Justyński, W sprawie tzw. opieki naprzemiennej, op. cit.s. 6). Do orzekania w sprawach wykonywania władzy rodzicielskiej uprawnione są sądy powszechne, zatem stwierdzenie, że dziecko pozostaje w opiece naprzemiennej właśnie zgodnie z orzeczeniem sądu, oznacza orzeczenie sądu powszechnego. Rozstrzygnięcie o władzy rodzicielskiej rozwodzących się rodziców lub z innych powodów żyjących w rozłączeniu w postaci ustanowienia opieki naprzemiennej jest rozwiązaniem, które mieści się aktualnie w dyspozycjach art. 58 § 1 i 1a oraz art. 107 § 2 k.r.o.

Forma opieki naprzemiennej jest możliwa do ustalenia także w porozumieniu o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej (planie wychowawczym), przedkładanym i zaaprobowanym przez sąd oraz w ugodzie zawartej przed sądem. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 września 2021 r., sygn. akt I OSK 4362/18, dostępne w CBOSA).

Zauważyć także trzeba, że przesłanka opieki naprzemiennej była w orzecznictwie sądowoadministracyjnym rozbieżnie rozumiana. Stawiany był zarówno warunek, aby tego rodzaju opieka wyraźnie była orzeczona przez sąd powszechny, jak i dopuszczono, aby orzeczenie sądu regulujące sposób opieki nad dzieckiem przez rodziców żyjących osobno, mimo braku posłużenia się przez ten sąd określeniem "opieka naprzemienna", podlegało analizie w postępowaniu administracyjnym i ocenie, czy orzeczone formy sprawowania pieczy nad dzieckiem i jej organizacja wskazują na naprzemienne zamieszkiwanie dziecka u każdego z rodziców. Wskazówką dla tego, jak rozumieć opiekę naprzemienną, są znowelizowane przepisy Kodeksu postępowania cywilnego - art. 5821 § 4, art. 59822, art. 7562 § 1 pkt 3 wskazujące na stan, w którym dziecko w powtarzających się okresach mieszka z każdym z rodziców. Podkreślić trzeba, że jest to stan, którego nie da się sprowadzić do kwestii kontaktów z dzieckiem.

Opieka naprzemienna związana jest bowiem z wykonywaniem władzy rodzicielskiej i sprawowaniem pieczy nad dzieckiem. W przypadku pieczy naprzemiennej chodzi właśnie o cykliczne, naprzemienne zamieszkiwanie dziecka z każdym z rodziców (zob. A. Pośpiech (w:) Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. M. Fras, M. Habdas, Warszawa 2021, art. 107). Forma opieki naprzemiennej jest możliwa do ustalenia także w porozumieniu o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej (planie wychowawczym), przedkładanym i zaaprobowanym przez sąd oraz w ugodzie zawartej przed sądem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 września 2021 r., sygn. akt I OSK 4362/18, dostępny w CBOSA).

Z analizy przepisów art. 4 i 5 ust. 2a u.p.p.w.d. wynika, że świadczenie wychowawcze w wysokości połowy kwoty należnego za dany miesiąc przysługuje obojgu rodzicom, jeżeli orzeczenie sądu w przedmiocie opieki nad dzieckiem przewiduje sprawowanie przez rodziców opieki nad wspólnym dzieckiem w porównywalnych i powtarzających się okresach, przy czym obowiązujące przepisy nie wymagają równego podziału obowiązków, czy czasu wykonywania opieki przez poszczególnych rodziców (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1327/21, z dnia 29 września 2021 r., sygn. akt I OSK 4362/18, czy z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. akt I OSK 279/22, dostępne w CBOSA), ale sprawowaną opiekę ma cechować cykliczność i naprzemienność (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1161/21, dostępny w CBOSA).

W rozpoznawanej sprawie brak podstaw do wywodzenia istnienia opieki naprzemiennej w okresie do dnia 2 kwietnia 2025 r., co wprost wynika z powołanego orzeczenia Sądu Okręgowego z dnia 2 marca 2022 r., które wobec okoliczności odnoszących się do wzajemnej relacji małżonków wykluczało orzeczenie w tym zakresie. Jak wynika z akt sprawy wyrokiem z dnia 25 stycznia 2023 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oddalił apelację od ww. wyroku Sądu Okręgowego, tym samym orzeczenie to stało się prawomocne.

Brak sprawowania opieki naprzemiennej nakazuje odwołanie się do treści art. 4 ust. 2 ww. ustawy, który prawo do świadczenia wiąże ze wspólnym zamieszkiwaniem i pozostawaniem na utrzymaniu matki albo ojca. Nadto wskazać trzeba na art. 22 ww. ustawy, z którego wynika m.in., że w przypadku zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica drugi rodzic złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem.

Powyższe oznacza, że w przypadku, gdy rodzice nie sprawują wspólnej (łącznej) opieki, świadczenie wypłacane jest temu rodzicowi, z którym dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na jego utrzymaniu.

Skarżący w toku postępowania administracyjnego podnosił zarzut błędnych ustaleń, co do faktu sprawowania faktycznej opieki nad dziećmi, w odwołaniu zaś wskazał, że w 2025 r. sąd przyznał mu pełną opiekę nad synem (sygn. akt III Nsm 515/23), zaś w odniesieniu do córki ustalił opiekę naprzemienną, wskazał także na dowody w postaci ww. "wyroku" z dnia 2 kwietnia 2025 r., wywiadu kuratora, notatek szkolnych, zdjęć, rachunków dokumentujących wydatki na dzieci transkrypcji z rozprawy. Podkreślał, że matka dziecka pomimo wypłacanych na jej rzecz alimentów nie zapewnia dziecku odpowiednich warunków, skarżący ponosił koszty utrzymania dziecka, sprawował nad nim opiekę.

Dalej stwierdzał, że od 2020 r. sprawuje opiekę nad dziećmi zgodnie z harmonogramem kontaktów, dzieci przebywały u niego przez kilka dni w tygodniu, łącznie z noclegami, ponosił na nie wydatki, pomagał w nauce, co dokumentować miały dowody załączone do odwołania, a których brak.

W tych okolicznościach, zwłaszcza, że skarżący domagał się uznania faktu sprawowania opieki naprzemiennej, rodzą się wątpliwości, co do tego, które z rodziców sprawowało faktyczną opiekę nad dzieckiem, a zatem które z nich jest uprawnione do pobierania świadczeń. Potęguje je powoływane przez skarżącego postanowienie Sądu Okręgowego we Wrocławiu Wydział XIII Cywilny Rodzinny z dnia 2 kwietnia 2025 r. sygn. akt XIII Ca 135/25 ustalające względem córki dzieci opiekę naprzemienną, a także powierzające skarżącemu wykonywanie władzy rodzicielskiej nad synem, ograniczające władzę rodzicielską matki oraz ustalające miejsce zamieszkania syna u ojca. W aktach sprawy brak powoływanych przez skarżącego w odwołaniu dowodów, nie odebrano także wyjaśnień od skarżącego w celu usunięcia tych wątpliwości.

Jak wynika z orzecznictwa administracyjnego za błędną należy uznać wykładnię art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 u.p.p.w.d., zgodnie z którą przesłanka wspólnego zamieszkiwania, utrzymywania dziecka i sprawowania nad nim faktycznej opieki wynika wyłącznie z orzeczeń sądowych, a nie jest związana z rzeczywistym tj. faktycznym zamieszkiwaniem i sprawowaniem opieki nad dzieckiem (wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 186/24, w Gdańsku z dnia 26 marca 2025 r., sygn. akt II SA/Gd 1187/24, w Krakowie z dnia 2 lutego 2024 r., o sygn. akt III SA/KR 1706/23, dostępne w CBOSA).

Z treści art. 22 u.p.p.w.d. wynika, że świadczenie wychowawcze przysługuje rodzicowi, który "faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem". Przepis ten nie stanowi zatem, aby wyłącznie uprawnionym do świadczenia był ten rodzic, któremu zgodnie z wyrokiem przyznano władzę rodzicielską i przy którym ustalono miejsce zamieszkania dziecka, lecz odwołuje się do konkretnych okoliczności faktycznych, jakie zaistnieją w danej sprawie. Regulacja ta uwzględnia cel świadczenia wychowawczego, którym jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy). Na potrzeby ustalenia prawa matki lub ojca dziecka do świadczenia wychowawczego na dziecko ustawodawca odwołał się zatem do atrybutów wspólnego zamieszkiwania i przebywania z dzieckiem, jak też zaspokajania jego potrzeb bytowych, wychowawczych i utrzymania dziecka. Kryterium "wspólnego zamieszkiwania" rozumiane jest jako faktyczne miejsce zamieszkania, czyli fizyczne przebywanie dziecka u tego rodzica, który sprawuje faktyczną nad nim opiekę i faktycznie zaspokaja jego potrzeby życiowe (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 lipca 2026 r., sygn. akt IV SA/Wr 180/26, dostępny w CBOSA). Jeśli zaś opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek, o czym stanowi art. 22 u.p.p.w.d.

Skarżący w toku postępowania jak i w skardze konsekwentnie wywodził, że opieka jaką sprawuje jest porównywalna z opieką sprawowaną przez matkę, wynosi od 13 do 15 dni każdego miesiąca. W opinii Sądu w takim przypadku organ nie może wspierać się na stwierdzeniu sądu rodzinnego ustalającego miejsce zamieszkania dziecka z jednym z rodziców, ale w takiej sytuacji winien dokonać ocen zgodnie z art. 22 u.p.p.w.d. Przepis ten wyróżnia trzy sytuacje. W przypadku zbiegu prawa rodziców, do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem - zamieszkuje z dzieckiem, przebywa z dzieckiem, zaspokaja jego potrzeb bytowe, wychowawcze i emocjonalne (podkreślenie Sądu). Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, drugi rodzic, złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem.

Za błędną należy zatem uznać przyjętą przez organ wykładnię art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 u.p.p.w.d., uznającą, że przesłanka wspólnego zamieszkiwania, utrzymywania dziecka (art. 4 ust. 2 pkt 1 i sprawowania nad nim faktycznej opieki (art. 22 zd.

3) wynika wyłącznie z orzeczeń sądowych dotyczących wykonywania pieczy i władzy rodzicielskiej, a nie jest związana z rzeczywistym zamieszkiwaniem i sprawowaniem opieki nad dzieckiem. Należy pamiętać, że wyrok sądu powszechnego rozstrzygający o miejscu pobytu dziecka wydawany jest w konkretnej dacie, a po upływie pewnego czasu okoliczności faktyczne i prawne mogą ulec zmianie. Świadczy to o konieczności każdorazowego ustalenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych stanu faktycznego, czego w tej sprawie zabrakło.

Wobec tych twierdzeń należy ustalić, gdzie istotnie było miejsce zamieszkania dziecka, czy z matką, czy z ojcem. Jak wskazano w sprawie takich ustaleń brak, gdyż organy wsparły się wyłącznie na treści orzeczeń zapadłych w sprawie rozwodowej skarżącego. Z powołanych zaś przepisów, ich wykładni dokonanej w treści powołanych orzeczeń sądów administracyjnych, wynika zaś, że istotnym kryterium dla przyznania świadczenia wychowawczego nie jest rozstrzygnięcie o władzy rodzicielskiej, ale faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem, w tym rzeczywiste przebywanie dziecka u danego rodzica.

W rozpoznawanej sprawie okoliczność, które z rodziców sprawowało w spornym okresie faktyczną opiekę nad dzieckiem nie zostało dostatecznie wyjaśnione, co stanowi o naruszeniu nie tylko wykładni powołanych przepisów, ale także przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nakładających na organy obowiązek zebrania całego materiału dowodowego niezbędnego do oceny okoliczności faktycznych sprawy. Na organie rozstrzygającym sprawę świadczenia wychowawczego spoczywa w takim przypadku obowiązek przeprowadzenia wszechstronnych ustaleń w zakresie aktualnego stanu faktycznego sprawowanej opieki, albowiem świadczenie wychowawcze należy się temu z rodziców, który dziecko utrzymuje i wspólnie z nim zamieszkuje. Zasadne zatem okazały się zarzuty podnoszące braki w zakresie ustaleń faktycznych w sprawie.

Końcowo należy także wskazać, że decyzje organów obu instancji w sposób istotny odbiegają od wzorców wyznaczonych przepisem art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Stosownie do brzmienia tych norm Decyzja zawiera: 1) oznaczenie organu administracji publicznej;

1. 2) datę wydania;
2. 3) oznaczenie strony lub stron;
3. 4) powołanie podstawy prawnej;
4. 5) rozstrzygnięcie;
5. 6) uzasadnienie faktyczne i prawne;
6. 7) pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania;
7. 8) podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji;
8. 9) w przypadku decyzji, w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego, sprzeciw od decyzji lub skarga do sądu administracyjnego - pouczenie o dopuszczalności wniesienia powództwa, sprzeciwu od decyzji lub skargi oraz wysokości opłaty od powództwa lub wpisu od skargi lub sprzeciwu od decyzji, jeżeli mają one charakter stały, albo podstawie do wyliczenia opłaty lub wpisu o charakterze stosunkowym, a także możliwości ubiegania się przez stronę o zwolnienie od kosztów albo przyznanie prawa pomocy (§ 1). Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (§ 3).

W przedstawionych Sądowi decyzjach trudno ustalić, gdzie zaczyna się i kończy rozstrzygnięcie, gdzie zaś jego uzasadnienie. Co do przepisów to wskazano na podstawę prawną, nie powołując regulacji, które zawarte są w z kolei w uzasadnieniu. Decyzja nie przeprowadza procesu wykładni prawa, powołuje tylko przepisy i fakty, nie wyjaśnia w sposób wymagany przez art. 11 k.p.a. powodów podjętego rozstrzygnięcia. Zarzut ten w większym zakresie odnosi się do orzeczenia organu I instancji, choć także zaskarżona decyzja zawiera opisane wady, zwłaszcza w zakresie wyznaczenia sentencji i uzasadnienia, te elementy są w niej przemieszane. Uchybienia ta powodują, że nie są czytelne, co wpływa na możliwość wywodzenia przez stronę środków prawnych.

Odnosząc się jeszcze do rozstrzygnięcia organu I instancji odnotowania wymaga, że w zakresie zmiany wysokości przyznanego skarżącemu świadczenia w istocie powiela ono treści zwarte w informacji z dnia 22 kwietnia 2024 r., w której za ten właśnie okres, tj. od dnia 1 maja 2025 r. do dnia 31 maja 2025 r. prawo do świadczenia skarżącego zostało określone na 400 zł, co uchyla potrzebę dokonywania zmian.

Mając na uwadze opisane uchybienia organu konieczne stało się uchylenie orzeczeń organów obu instancji, co ma umocowanie w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 ww. ustawy.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organy będą zobowiązane zastosować się do wykładni spornych w sprawie przepisów dokonanej przez Sąd w poczynionych rozważaniach oraz przeprowadzania postępowania dowodowego celem ustalenia okoliczności faktycznych w zakresie faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem w spornym okresie świadczeniowym.