Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiuz 7 lipca 2026 r., sygn. akt IV SA/Wr 119/26

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi T. K. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 grudnia 2025 r. utrzymująca w mocy orzeczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 sierpnia 2024 r. uchylające prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko O. K. na okres 2023/2024.

Jak wynikało z akt sprawy wnioskiem z dnia 23 marca 2023 r. skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko na okres 2023/2024.

Informacją z dnia 28 marca 2023 r. organ przyznał jej prawo do wnioskowanego świadczenia.

Pismem z dnia 17 lipca 2024 r. organ wezwał skarżącą do wyjaśnienia rozbieżności wynikających ze złożonego wniosku z danymi zawartymi w rejestrze Straży Granicznej. Z zawartych tam zapisów wynikało, że skarżąca wraz z dzieckiem utracili legalny pobyt w Polsce w dniu 28 stycznia 2023 r. w związku z zarejestrowaniem się w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE.

Decyzją z dnia 12 sierpnia 2024 r. organ I instancji uchylił prawo świadczenia wychowawczego na dziecko w podanym okresie świadczeniowym. W treści decyzji wskazał, że na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalił, że skarżąca i dziecko utracili legalny pobyt w Polsce w dniu 28 stycznia 2023 r. związku z zarejestrowaniem się w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej. W dniu 28 stycznia 2023 r. weszły w życie znowelizowane przepisy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (ustawa pomocowa), zgodnie z którymi nie przyznaje się ochrony czasowej obywatelom Ukrainy, którzy korzystają z ochrony czasowej na terenie innego niż RP państwa członkowskiego przyznanej z powodu działań wojennych.

Tym samym pobyt na terytorium Polski nie może zostać uznany za legalny na mocy specustawy. W związku z tym obywatel Ukrainy traci legalność pobytu w Polsce z art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej. Z uwagi na zarejestrowanie w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE status UKR nabyty w Polsce zostaje anulowany. W myśl ww. ustawy obywatel Ukrainy, który podjął w innym państwie zatrudnienie, podlegające zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych, uzyska również prawo do legalnego pobytu, co dowodzi, że jest to również jego państwo zamieszkania.

W odwołaniu skarżąca zarzucała naruszenie art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej poprzez błędne uznanie, że utraciła ona prawo legalnego pobytu w dniu 28 stycznia 2023 r. Wskazywała, że w dniu 14 grudnia 2022 r. uzyskała w Urzędzie Gminy Prusice nr PESEL ze statusem UKR, co potwierdza zaświadczenie z dnia 19 lipca 2024 r. Zarzucała także naruszenie art. 26 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, gdyż córka od dnia 14 grudnia 2022 r. zamieszkuje na terenie Polski i realizuje tu obowiązek szkolny, co zostało potwierdzone w wyniku weryfikacji dokonanej na podstawie art. 66b ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o systemie informacji oświatowej (Dz.U. z 2024 r., poz. 152). Organ naruszył także zasadę zaufania. Uzasadniała, że od dnia 14 grudnia 2022 r., tj. od dnia przyjazdu do Polski z Włoch wraz z córką, przebywają tu nieprzerwanie, co potwierdza opisane zaświadczenie Prezydenta Wrocławia z dnia 19 lipca 2024 r. W Polsce wynajmuje mieszkanie, a dziecko ukończyło szkołę podstawową.

Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu powołał się na zebraną dokumentację i art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej wywodząc, że skarżąca i córka utraciły prawo legalnego pobytu w Polsce. W uzasadnieniu wskazał nadto na art. 26 ww. ustawy stwierdzając, że w dniu 28 stycznia 2023 r. weszły w życie znowelizowane przepisy ustawy pomocowej, zgodnie z którymi nie przyznaje się ochrony czasowej tym obywatelom Ukrainy, którzy korzystają z ochrony czasowej na terenie innego niż RP państwa członkowskiego UE przyznanej z powodu działań wojennych - tym samym ich pobyt na terytorium RP nie może zostać uznany za legalny. Powołując się na treść art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej organ wyjaśnił, że z zapisów rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej wynika, że skarżąca i jej córka przybyła do Polski w dniu 20 marca 2022 r. jako uchodźca w związku działaniami wojennymi.

Następnie utraciła ona i dziecko prawo legalnego pobytu od dnia następującego po dniu 28 stycznia 2023 r. w związku z wykreśleniem z tego rejestru z powodu zarejestrowania się w systemie zabezpieczeń społecznych innego państwową członkowskiego. Wobec tego skarżąca utraciła status UKR i nie figuruje w rejestrze SPEC PESEL, co oznacza, że nie posiada ona legalnego pobytu w Polsce. Zarejestrowanie w innym państwie członkowskim UE oznacza bowiem, że obywatel Ukrainy podjął w innym państwie członkowskim zatrudnienie, polegające na zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych, a to oznacza, że w tym państwie uzyska również prawo do legalnego pobytu, co dowodzi, że jest to również jego państwa zamieszkania.

Z kolei zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy pomocowej w przypadku ponownego wjazdu obywatela Ukrainy na terytorium Polski przez granicę, na której nie jest prowadzona kontrola graniczna Komendant Straży Granicznej rejestruje pobyt na wniosek złożony w dowolny, organie wykonawczym. Oznacza to powinność aktualizacji danych i nadania ponownego statusu UKR od daty powrotu do Polski. Na tej podstawie urząd gminy i Straż Graniczna aktualizują rejestry. Organ wskazał także na art. 26 ust. 3i ustawy pomocowej nakładające obowiązek weryfikacji dalszego prawa do świadczenia na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru prowadzonego przez Komendanta Straży Granicznej i z rejestru PESEL. Mając na uwadze, że w rejestrze Komendanta Głównego Straży Granicznej nadal nie dokonano zamiany danych stronie nie przysługuje prawo do świadczenia.

W skardze strona zarzucała naruszenie: art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej poprzez przyjęcie, że skarżąca utraciła legalny pobyt w Polsce w dniu 28 stycznia 2023 r. pomimo, że w dniu 14 grudnia 2022 r. uzyskała nr PESEL w Urzędzie Gminy Prusice, co potwierdza zaświadczenie Prezydenta Wrocławia z dnia 19 lipca 2024 r.; art. 26 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, gdyż córka od dnia 14 grudnia 2022 r. zamieszkuje na terenie Polski i realizuje tu obowiązek szkolny, co zostało potwierdzone w wyniku weryfikacji dokonanej na podstawie art. 66b ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o systemie informacji oświatowej (Dz.U. z 2024 r., poz. 152).

Ponadto zarzucała naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a.) poprzez niepodjęcie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności okoliczności przemawiających za tym, że miała prawo do świadczenia, nieprzesłuchanie skarżącej i pominięcie złożonych w sprawie dowodów. Wskazała także na przepis art. 79 § 1 i § 2 k.p.a. i pozbawienie jej udziału w postępowaniu i prawa do składania wyjaśnień, a także art. 89 § 1 i § 2 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie rozprawy, wreszcie art. 8 § 1 k.p.a. i podważenie zasady zaufania i przyjęcie, że stronie nie służy świadczenie pomimo spełnienia przesłanek wynikających z art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy pomocowej.

Domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji, zasądzenia zwrotu kosztów postępowania i zobowiązanie organu do wydania decyzji przyznającej świadczenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Do skargi załączyła skany paszportu swojego i córki, powiadomienia z dnia 14 grudnia 2022 r. o nadaniu nr PESEL, zawiadomienie o sprawdzeniu danych i usunięciu niezgodności w rejestrze PESEL z dnia 19 lipca 2024 r., zaświadczenia z rejestru PESEL, zaświadczenie o ukończeniu szkoły podstawowej i przystąpieniu do egzaminu ośmioklasisty, umowę najmu lokalu wraz z aneksami celem wykazania niezgodności z prawem zaskarżonej decyzji, nieprawidłowości w zakresie ustaleń faktycznych, wykazania, że strona wraz z dzieckiem zamieszkuje w Polsce, gdzie dziecko się uczy. Tym samym strona spełnia wszelkie przesłanki do przyznania jej świadczeń.

W uzasadnieniu rozwijając zarzuty wskazała, że w dniu 10 grudnia 2022 r. przeniosła się z Włoch do Polski i w dniu 14 grudnia 2022 r. uzyskała stratus UKR, co w zaświadczeniu z dnia 19 lipca 2024 r. potwierdził Prezydent Wrocławia. Powołując się na przepisy art. 15 ust. 5 i art. 26 Dyrektywy w sprawie ochrony czasowej wywodziła, że organy państwa polskiego są zobowiązane do zapewnienia rejestracji i dysponowania uprawnień wynikających z tej Dyrektywy tak długo jak dana osoba podlega jej przepisom i niezależnie od tego, czy była zarejestrowania w innym państwie członkowskim.

Zatem po przeniesieniu się do innego państwa członkowskiego jest ono zobowiązanie przyznać wszystkie prawa wynikające z Dyrektywy, w tym rejestrację i późniejsze zezwolenie na pobyt. Powołując się na orzecznictwo wywodziła, że obowiązkiem organu jest weryfikacja zasadności wnioskowania o świadczenie wychowawcze, w tym korzystania z rejestrów Straży Granicznej i PESEL.

Uzasadniając naruszenie prawa procesowego wywodziła, że w sprawie to strona wykazała się inicjatywą dowodową przedkładając dokumenty potwierdzające nieprzerwany pobyt jej i dziecka w Polsce do których organ się nie odniósł. Racje skarżącej potwierdzają zaś załączone do skargi dowody.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie trzeba wyjaśnić, że zgodnie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta obejmuje ocenę procesu stosowania prawa - czy organ dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i prawnych, w tym w zakresie obowiązywania i wykładni właściwych w sprawie norm prawnych. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej: p.p.s.a.) uchylenie decyzji może nastąpić w sytuacji, gdy jej wydanie nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Okoliczności takie wystąpiły w rozpoznawanej sprawie, co uzasadniało uchylenie orzeczeń organów obu instancji.

Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 grudnia 2025 r. uchylająca prawo skarżącej do wypłaty świadczenia wychowawczego na dziecko na okres świadczeniowy 2023/2024. Organ jako podstawę uchylenia przyznanego stronie prawa do świadczenia wskazał na utratę przez stronę i córkę prawa legalnego pobytu w Polsce od dnia 28 stycznia 2023 r. w związku z wejściem w życie znowelizowanych przepisów ustawy z dnia 12 marca 20222 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2024 r., poz. 167 ze zm., dalej ustawa pomocowa). Zgodnie ze zmianami obowiązującymi od tej daty nie przyznaje się ochrony czasowej tym obywatelom Ukrainy, którzy korzystają z ochrony czasowej na terenie innego niż Rzeczypospolita Polska (RP) państwa członkowskiego Unii Europejskiej przyznanej z powodu działań wojennych.

Skarżąca kwestionując ustalenia organu, co do legalnego pobytu w Polsce, zarówno w odwołaniu, jak i w skardze podnosiła, że od przyjazdu do Polski w dniu 10 grudnia 2022 r. przebywa w Polsce, gdzie jej córka uczęszcza do szkoły, rodzona wynajmuje mieszkanie. Do Polski przybyła z Włoch, jej status potwierdzają przedłożone zaświadczenia z urzędu gminy wskazujące na status UKR jej i dziecka. Potwierdzają to zaświadczenia Prezydenta Wrocławia.

Mając na uwadze tak nakreślony spór konieczne jest zatem ustalenie, czy zasadnie organ wywodzi, że strona i jej córka utraciły z dniem 28 stycznia 2023 r. prawa do legalnego pobytu w Polsce w związku ze zmianą przepisów ustawy pomocowej.

Przedstawiony Sądowi problem wykładni istotnych w sprawie przepisów został dokonany w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2026 r. sygn. akt IV SA/Wr 617/25 (orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA) zapadłym na tle zbliżonych okoliczności faktycznych i prawnych. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela zawarte tam uwagi.

Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy pomocowej o w brzmieniu obowiązującym w dacie wniosku o przyznanie świadczenia obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2023 r. poz. 810 i 1565), jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Stosownie do zapisu art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny w okresie 18 miesięcy licząc od dnia 24 lutego 2022 r. Do określenia okresu pobytu uznawanego za legalny stosuje się art. 57 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 i 2185). Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki. Przy czym okres graniczny legalnego pobytu w Polsce został przez ustawodawcę wydłużony - na moment wydania zaskarżonej decyzji - do dnia 4 marca 2026 r.

Uzasadniając podstawy prawne do uchylenia stronie przyznanego wcześniej świadczenia wychowawczego organy powołują się na zmiany wprowadzone do ustawy pomocowej z dniem 28 stycznia 2023 r. oraz na informacje uzyskane z rejestru Straży Granicznej, z których wynikało, że od dnia następującego po dniu 28 stycznia 2023 r. strona wraz z dzieckiem utraciła prawo do legalnego pobytu na terytorium RP jako uchodźca.

Istotnie, w dniu 28 stycznia 2023 r. weszła w życie nowelizacja art. 2 ust. 2 wprowadzona ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2025 r. poz. 185; dalej: ustawa zmieniająca), która w tym przepisie dodała pkt 3, zgodnie z którym przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się do obywateli Ukrainy, którzy korzystają z ochrony czasowej na terenie innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej przyznanej z powodu działań wojennych prowadzonych na terytorium Ukrainy.

Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej, obywatel Ukrainy, który w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy korzysta z ochrony czasowej na terenie innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej przyznanej z powodu działań wojennych prowadzonych na terytorium Ukrainy, z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy traci uprawnienie, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1.

Skarżąca w toku postępowania administracyjnego i sądowego konsekwentnie wskazywała, że od dnia 10 grudnia 2022 r. przebywa wraz z córką w Polsce, co potwierdzają zaświadczenia o nadaniu jej i dziecku nr PESEL ze statusem UKR.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o pomocowej w przypadku gdy wjazd obywatela Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie został zarejestrowany przez komendanta placówki Straży Granicznej podczas kontroli granicznej lub nastąpił przez granicę, na której nie jest prowadzona kontrola graniczna osób przekraczających tę granicę, Komendant Główny Straży Granicznej rejestruje pobyt obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na jego wniosek, o którym mowa w art. 4 ust.

1. Kolejny zaś - art. 3 ust. 3 ww. ustawy stanowi, że Komendant Główny Straży Granicznej prowadzi w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej rejestr obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy oraz którzy złożyli wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1.

Rzeczony rejestr został utworzony na potrzeby rejestracji obywateli Ukrainy w związku z ich masowym napływem wywołanym wojną w Ukrainie. Rejestr ten jest odrębnym rejestrem od rejestru, o którym mowa w art. 119 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, co wynika z art. 2 ust. 9 ustawy pomocowej.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy pomocowej obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, na podstawie wniosku złożonego w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191). Stosownie zaś do art. 4 ust. 2 ww. ustawy w brzmieniu obowiązującym na dzień 28 stycznia 2023 r., wniosek, o którym mowa w ust. 1, obywatel Ukrainy składa osobiście w siedzibie organu wykonawczego gminy w terminie 30 dni od dnia przybycia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosek składa się na piśmie utrwalonym w postaci papierowej, opatrzonym własnoręcznym czytelnym podpisem wnioskodawcy, wypełnionym przez wnioskodawcę albo przez pracownika organu wykonawczego gminy na podstawie danych podanych przez wnioskodawcę.

W przypadku osoby, która ze względu na stan zdrowia lub niepełnosprawność nie jest w stanie osobiście złożyć wniosku w siedzibie organu wykonawczego gminy, organ ten zapewnia możliwość złożenia wniosku w miejscu pobytu tej osoby.

Zgodnie z art. 4 ust. 4 pkt 14a, dodanym do ustawy z dniem 1 lutego 2023 r., wniosek o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy, zawiera - datę i miejsce przekroczenia granicy zewnętrznej, w rozumieniu art. 2 pkt 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/399 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice (kodeks graniczny Schengen), niebędącej granicą Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli wjazd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie nastąpił bezpośrednio z terytorium Ukrainy.

Dane dotyczące złożenia wniosku, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy pomocowej oraz informacje o dacie i miejscu przekroczenia granicy zewnętrznej, w rozumieniu art. 2 pkt 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/399 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice (kodeks graniczny Schengen) (Dz.Urz.UE.L 77 z 23.03.2016, str. 1, z późn. zm.), niebędącej granicą Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli wjazd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie nastąpił bezpośrednio z terytorium Ukrainy stały się obowiązkowym elementem wpisu do rejestru Komendanta Straży Granicznej z dniem 28 stycznia 2023 r. na podstawie ustawy zmieniającej.

Przepis art. 4 ust. 17a ustawy pomocowej w brzmieniu nadanym nowelizacją z 28 stycznia 2023 r. stanowi, że status, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, zwany dalej "statusem UKR", jest automatycznie zmieniany na status, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. c tej ustawy, po przekazaniu przez Komendanta Głównego Straży Granicznej z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, informacji o: 1) wyjeździe z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, o którym mowa w art. 11 ust. 2;

1. 2) posiadaniu przez obywatela Ukrainy dokumentu, o którym mowa w art. 2 ust. 3 pkt 1;
2. 3) złożeniu lub zamiarze złożenia wniosku, o którym mowa w art. 2 ust. 3 pkt 2;
3. 4) korzystaniu przez obywatela Ukrainy z ochrony czasowej, o której mowa w art. 2 ust. 3 pkt 3.

Warto również dodać, że przepis art. 4 ust. 17b i ust. 17c ustawy pomocowej stanowią odpowiednio: w przypadku automatycznej zmiany statusu, o której mowa w ust. 17a, jeżeli osoba, której nadano numer PESEL, potwierdzi, że jej pobyt poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie trwał dłużej niż okres, o którym mowa w art. 11 ust. 2, status UKR może zostać przywrócony w trybie art. 11 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (art. 4 ust. 17b). W przypadku wyjazdu z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, o którym mowa w art. 11 ust. 2, w ramach granic wewnętrznych Rzeczypospolitej Polskiej z państwami strefy Schengen, status UKR może zostać zmieniony na podstawie oświadczenia o wyjeździe z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres, o którym mowa w art. 11 ust. 2, złożonego przez osobę, której nadano ten status, lub osobę ją reprezentującą (art. 4 ust. 17c).

Zgodnie z art. 11 ust. 4 ustawy pomocowej, dodanym do ustawy pomocowej z dniem 28 stycznia 2023 r. na podstawie ustawy zmieniającej, korzystanie przez obywatela Ukrainy z ochrony czasowej na terenie innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej przyznanej z powodu działań wojennych prowadzonych na terytorium Ukrainy pozbawia go uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1.

Uzupełniająco wypada wskazać, że zgodnie z art. 3a ustawy pomocowej Komendant Główny Straży Granicznej pełni funkcję krajowego punktu kontaktowego, o którym mowa w art. 27 dyrektywy Rady 2001/55/WE z dnia 20 lipca 2001 r. w sprawie minimalnych standardów przyznawania tymczasowej ochrony na wypadek masowego napływu wysiedleńców oraz środków wspierających równowagę wysiłków między Państwami Członkowskimi związanych z przyjęciem takich osób wraz z jego następstwami (Dz.Urz.UE.L 212 z 07.08.2001, str. 12), ustanowionego do celów wymiany z właściwymi organami innych niż Rzeczpospolita Polska państw członkowskich Unii Europejskiej informacji dotyczących osób korzystających z ochrony czasowej w rozumieniu art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Pełniąc funkcję, o której mowa w ust. 1, Komendant Główny Straży Granicznej w szczególności: 1) jest właściwy do przekazywania organom innych niż Rzeczpospolita Polska państw członkowskich Unii Europejskiej informacji dotyczących obywateli Ukrainy, o których mowa w art. 2 ust. 1, korzystających z ochrony czasowej w Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie przepisów niniejszej ustawy;

2) współdziała z Szefem Urzędu do Spraw Cudzoziemców przy uzyskiwaniu od organów innych niż Rzeczpospolita Polska państw członkowskich Unii Europejskiej informacji o osobach korzystających z ochrony czasowej w tych państwach.

Na podstawie art. 26 ww. Dyrektywy, przez okres trwania tymczasowej ochrony Państwa Członkowskie współpracują ze sobą w odniesieniu do przeniesienia miejsca pobytu osób korzystających z tymczasowej ochrony z jednego Państwa Członkowskiego do innego, z zastrzeżeniem zgody osoby zainteresowanej na takie przeniesienie (ust. 1). Państwa Członkowskie przekazują wnioski dotyczące przeniesienia innym Państwom Członkowskim oraz powiadamiają Komisję i UNHCR. Zainteresowane Państwa Członkowskie informują Państwo Członkowskie występujące z wnioskiem o swoich zdolnościach do przyjęcia osób przenoszących się (ust. 2). Każde Państwo Członkowskie przedstawia, na wniosek innego Państwa Członkowskiego, informacje określone w załączniku II, dotyczące osoby korzystającej z tymczasowej ochrony, które są niezbędne dla podjęcia działań określonych w niniejszym artykule (ust. 3). W przypadku przeniesienia z jednego Państwa Członkowskiego do innego ważność dokumentu pobytowego w Państwie Członkowskim, które osoba opuszcza wygasa, a zobowiązania tego Państwa Członkowskiego w stosunku do danej osoby, odnoszące się do tymczasowej ochrony, wygasają.

Nowe przyjmujące Państwo Członkowskie przejmuje obowiązki wynikające z objęcia danej osoby tymczasową ochroną (ust. 4). Państwa Członkowskie, dla przeniesienia osób korzystających z tymczasowej ochrony między Państwami Członkowskimi korzystają z wzoru przepustki określonego w załączniku I (ust. 5).

Zgodnie z art. 2 lit. g ww. Dyrektywy "dokument pobytowy" oznacza każde pozwolenie lub zezwolenie wydane przez władze Państwa Członkowskiego w formie przewidzianej przez ustawodawstwo tego Państwa Członkowskiego, na podstawie którego obywatel państwa trzeciego lub bezpaństwowiec może zamieszkiwać na jego terytorium.

Jak wskazano w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji wsparły się na zapisach rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej argumentując na tej podstawie, że skarżąca wraz z córką utraciły prawo legalnego pobytu w Polsce - jako uchodźca przybyły do Polski w związku z działaniami wojennymi na Ukrainie - z dniem 28 stycznia 2023 r., na podstawie wykreślenia z ww. rejestru z powodu zarejestrowania w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE. Skarżąca zaś konsekwentnie podnosiła, że od 10 grudnia 2022 r. przebywa w Polsce. W dniu 14 grudnia 2022 r. skarżąca wraz z córką zgłosiły się w organie gminy oraz otrzymały nr PESEL ze z dopiskiem "UKR".

Z uprawnień wskazanych m.in. w art. 26 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 11 ust. 3 ustawy pomocowej wyklucza wyłącznie korzystanie z ochrony czasowej w innym państwie członkowskim (na dzień wydania zaskarżonej decyzji), a nie samo uzyskanie tej ochrony w innym państwie członkowskim. Tymczasem, argumentacja zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji odnosi się wyłącznie do informacji o utarcie legalności pobytu w Polsce z dniem 28 stycznia 2023 r., co organy wywodzą z zapisów Straży Granicznej związanych ze zmianą stanu prawnego, a nie z ustaleń faktycznych. W aktach administracyjnych brak jest informacji o korzystaniu przez stronę i jej córkę z ochrony czasowej w innym państwie członkowskim.

W tym miejscu odnotowania wymaga, że ustawa pomocowa nie ustanawia wpisów w rejestrze Komendanta Głównego Straży Granicznej jako jedynego sposobu weryfikacji warunku legalności pobytu w Polsce, lecz - ze względu na wyżej opisany i uwzględniony przez ustawodawcę sposób przyjazdu obywateli Ukrainy w związku z wojną w Ukrainie również z innych państwa członkowskich UE - wprowadza weryfikację również w oparciu rejestr PESEL, a także wyjaśnienia z samym obywatelem Ukrainy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 11 grudnia 2025 r., sygn. akt IV SA/Wr 234/25, dostępny w CBOSA).

Dodatkowo należy zwrócić uwagę na brzmienie art. 26 ust. 3i ustawy pomocowej, z którego wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz organ właściwy w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych są obowiązani do weryfikacji dalszego prawa do świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz dofinansowania, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, w szczególności na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, i z rejestru PESEL. Użyty w tym przepisie zwrot "w szczególności" oznacza, że dane z rejestrów publicznych stanowią tylko jeden z możliwych środków dowodowych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 września 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 629/24, dostępny w CBOSA).

Zgodnie z poglądami wypowiadanymi w orzecznictwie, które Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela, przepis art. 26 ust. 3i ustawy pomocowej z nie wyłącza ani nie ogranicza określonych w ustawie kodeks postępowania administracyjnego zasad postępowania dowodowego, w tym w art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Powinnością organu w ramach postępowania administracyjnego jest przeprowadzenie czynności dowodowych, w ramach których jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 kpa). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa), który następnie należy poddać ocenie na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 kpa). Tylko pod takim warunkiem zapewnione zostaną warunki do realizacji określonej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy materialnej, nakazującej dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, a zatem przyjęcie ustaleń zgodnych ze stanem rzeczywistym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 listopada 2024 r. sygn. akt IV SA/Wr 312/24, dostępny w CBOSA).

W opinii Sądu jako niewystarczające z punktu widzenia okoliczności spornych w sprawie ocenić należy wsparcie się przez organy jedynie na danych z rejestru prowadzonego przez Komendanta Straży Granicznej, przy dysponowaniu wiarygodną informacją o złożeniu wniosku, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy pomocowej (dokumenty potwierdzające rejestracje w organów gminnym znajdują się w aktach administracyjnych sprawy dotyczącej świadczenia wychowawczego za kolejny okres świadczeniowy, rozstrzygnięcia za oba okresy zostały wydane w tej samej dacie, co oznacza, że organ nimi dysponował). Skoro zaś skarżąca kwestionowała rozstrzygnięcie w przedmiocie świadczenia wychowawczego, to organy miały obowiązek wyjaśnić okoliczności przez nią podnoszone w wykorzystaniem instrumentów przewidzianych zarówno w ustawie o pomocy obywatelom Ukrainy, jak i w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy pominęły natomiast pochodzące od skarżącej informacje i zaniechały przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego celem weryfikacji jej uprawnienia do świadczenia wychowawczego, co czyni przyjęte przez te organy stanowisko w sprawie przedwczesnym. W tym stanie rzeczy uzasadnione okazały się zarzuty skargi, dotyczące w szczególności naruszenia przepisów postępowania oraz wskazanych przepisów prawa materialnego.

Jednocześnie Sąd nie uwzględnił wniosku strony zgłaszanego w skardze i nie zobowiązał organu do wydania decyzji o nakazanej treści, gdyż powołany w skardze przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. takich uprawnień nie zawiera. Domniemując, że żądanie strony wsparte jest na art. 145a p.p.s.a. należy wyjaśnić, że uprawienie Sądu ogranicza się do zobowiązania organu do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu. Przy czym warunkiem uzasadniającym rozstrzygnięcie w tym trybie jest wystąpienie okoliczności, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2 p.p.s.a. Podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającego ją aktu są także uchybienia procesowe, co wyklucza uwzględnienie wniosku skarżącej.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku. W szczególności na podstawie o wszelkich dostępnych dokumentów ustali rzeczywisty stan faktyczny sprawy w kontekście prawa od świadczenia wychowawczego. Przy czym organ winien mieć na uwadze również powołany w skardze art. 26 dyrektywy 2001/55/WE.