Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 14 maja 2014 r., sygn. akt IVSA/Wa 266/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. F. i C. F. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2013 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 1975 r.
C. F. w ustawowym terminie wystąpił z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Wyrok wraz z uzasadnieniem został mu doręczony w dniu 29 maja 2014 r., natomiast skarżący uiścił opłatę sądową od przedmiotowego wniosku w dniu 27 maja 2014 r.
W dniu 18 czerwca 2014 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) C. F. i W. F. zwrócili się z wnioskiem o przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. We wniosku wskazali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Są właścicielami domu o pow. 102 m2 oraz nieruchomości rolnej o pow. 4.30 ha. C. F. otrzymuje świadczenie emerytalno-rentowe w wysokości 2546,09, zaś W. F. emeryturę w wysokości 1405,27 zł. Wnioskodawcy oświadczyli, że ponoszą następujące wydatki roczne: żywność – 19 000 zł, chemia, higiena – 1 600 zł, węgiel, drewno – 6 000 zł, leki – 7 000 zł, energia elektryczna – 4 000 zł, odzież, obuwie – 3 700 zł, paliwo – 3 600 zł. Podali, że są ludźmi schorowanymi.
Zarządzeniem z dnia 25 czerwca 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżących do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez:
- - nadesłanie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy;
- - nadesłanie dokumentów potwierdzającego wysokość świadczeń emerytalno-rentowych;
- - złożenie oświadczenia, czy starali się o dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych, ewentualnie o inne formy pomocy z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, jeżeli tak, to czy otrzymali tę pomoc i w jakiej wysokości.
Odpowiadając na wezwanie, skarżący w piśmie z dnia 4 lipca 2014 r. oświadczyli, że nie posiadają rachunków bankowych ani lokat terminowych. Wyjaśnili, że nieruchomość rolną uprawia dorywczo ich syn – K. F., jest to gospodarka nietowarowa. Skarżący nie otrzymują dopłat do gruntów rolnych z ARiMR, są one przekazywane użytkownikowi gruntów rolnych. Do pisma skarżący dołączył kopie odcinków wypłaty świadczeń emerytalno-rentowych oraz kopie rachunków potwierdzających ich miesięczne wydatki konieczne.
Rozpoznając wniosek, stwierdzono co następuje:
Na gruncie obowiązujących regulacji prawnych funkcjonuje zasada, według której koszty sądowe jak również koszty wynagrodzenia fachowego pełnomocnika pokrywa strona dochodząca swych roszczeń. Jednakże przepisy postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nieposiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy.
W rozpatrywanej sprawie wniosek skarżących dotyczy obu instytucji prawa pomocy tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Ze względu na tak określone granice wniosku, skarżący powinni udowodnić, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Do wykazania tej okoliczności zobowiązuje ich przepis art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.).
W rozpatrywanej sprawie, w ocenie referendarza sądowego, skarżący nie wykazali, aby w ich sytuacji materialno-bytowej uzasadnione było przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zdaniem referendarza sądowego stan majątkowy i dochodowy wnioskodawców daje podstawę aby uznać, że mogą oni bez uszczerbku w środkach utrzymania koniecznego ponieść koszty postępowania kasacyjnego z wyłączeniem kosztów zastępstwa procesowego, które na tym etapie są wymagane.
Należy mieć na względzie, że skarżący uzyskują stały comiesięczny dochód w łącznej wysokości 3.889 zł brutto (3.282,74 zł netto).
W ocenie referendarza sądowego uzyskiwane przez skarżących dochody pozwalają na takie zaplanowanie budżetu domowego, aby wygospodarować środki na poniesienie związanych ze sprawą kosztów sądowych (na tym etapie postępowania ewentualnie wpis od skargi kasacyjnej – 100 zł). Pozwala na to zarówno charakter dochodu (stałe, comiesięczne świadczenie z ZUS) jak i jego wysokość. Ponadto jak wynika z akt sprawy skarżący byli w stanie uiścić w niniejszej sprawie wpis od skargi w wysokości 200 zł oraz opłatę kancelaryjną od wniosku o uzasadnienie w wysokości 100 zł, zatem można wysnuć wniosek, że w ich przypadku uiszczenie kwot rzędu 100, czy 200 zł z tytułu kosztów sądowych, na różnych etapach postępowania, jest możliwe.
Należy w tym miejscu podkreślić, że z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy konieczne koszty utrzymania, poza szczególnie uzasadnionymi wypadkami, odnieść należy do minimalnych w skali kraju, a udzielenie prawa pomocy może mieć miejsce jedynie w przypadku osób, których dochody oraz stan majątkowy są niższe od przeciętnych. Zdaniem referendarza sądowego dochody skarżących nie są niskie, biorąc pod uwagę, że od 1 marca 2014 r. kwota najniższej emerytury wynosi 844,45 zł miesięcznie (Komunikat Prezesa ZUS z dnia 18 lutego 2014 r. w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty, dodatku pielęgnacyjnego i dodatku dla sierot zupełnych oraz kwot maksymalnych zmniejszeń emerytur i rent - M.P. poz. 165).
Dlatego też uzasadniona jest odmowa prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Oceniając jednak sytuację materialną skarżących w kontekście poniesienia także kosztów zastępstwa procesowego, należało dojść do wniosku, że poniesienie tych kosztów może narazić ich na uszczerbek utrzymania koniecznego. Dlatego też przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata, należy uznać za uzasadnione.
W szczególności wzięto pod uwagę, że skarżący ponoszą stosunkowo duże koszty na lekarstwa (według oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu PPF jest to ok. 7 000 zł rocznie, tj. ok. 583 zł miesięcznie).
Dodatkowo należy mieć na uwadze, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 maja 2014 r. oddalił skargę W. F. i C. F. Od powołanego orzeczenia przysługuje skarżącym skarga kasacyjna (art. 173 § 1 P.p.s.a.). Powyższy środek odwoławczy objęty jest przymusem adwokacko - radcowskim (art. 175 § 1 P.p.s.a.). W tym stanie rzeczy od przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu może być uzależniona realizacja przez skarżących konstytucyjnego prawa do sądu.
Z tych względów na podstawie art. 245 i 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy P.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.