Uzasadnienie
Stowarzyszenie [...] z siedzibą w R. wniosło o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2014 r. Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. Stowarzyszenie złożyło sprzeciw od postanowienia z dnia 13 stycznia 2015 r. Zdaniem Stowarzyszenia, przepisy prawa nie nakładają na stowarzyszenie zwykłe obowiązku pobierania składek członkowskich. Stowarzyszenie opiera swoją działalność społeczną i ekologiczną jedynie na personalnym zaangażowaniu członków, co nie może skutkować ograniczeniem konstytucyjnego prawa dostępu do sądu.
Stowarzyszenie [...] z siedzibą w R. jest stowarzyszeniem zwykłym. Działa jako organizacja non profit, nie posiada majątku ani środków finansowych, nie pobiera składek członkowskich.
W zarządzeniu z dnia 9 marca 2015 r. Stowarzyszenie zostało wezwane do złożenia w terminie 7 dni dokumentów niezbędnych do dokonania oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy tj. uchwały określającej aktualną wysokość składki członkowskiej, oświadczenia na temat wydatków poniesionych na działalność regulaminową w 2015 r., wyciągu z rachunku bankowego stowarzyszenia – za okres ostatnich trzech miesięcy (art. 16 ust. 1 regulaminu Stowarzyszenia) oraz oświadczenia, jakie działania podjęło Stowarzyszenie w ciągu ostatnich trzech miesięcy w celu zabezpieczenia środków finansowych na realizację zadań określonych w regulaminie Stowarzyszenia. Wezwanie zostało doręczone w dniu 20 marca 2015 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru k. 87 akt sądowych). Stowarzyszenie nie udzieliło odpowiedzi na wezwanie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a.], w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, zaś prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, o czym stanowi § 2 i § 3 powołanego wyżej przepisu.
Przepis art. 246 § 1 P.p.s.a., wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Zatem to strona, składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, obowiązana jest przedstawić wszystkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów.
W przedmiotowej sprawie skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, aby podjęło czynności zmierzających do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Jeżeli działalność stowarzyszenia zakłada udział w postępowaniach administracyjnych (§ 5 pkt 6 Regulaminu Stowarzyszenia), to działalność taka wiąże się z obowiązkiem uiszczenia kosztów ewentualnego postępowania sądowoadministracyjnego.
Organizacje non profit nie są zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe czy prowadzenie postępowań administracyjnych. Skarżące Stowarzyszenie powinno liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów swojej działalności, w tym kosztów sądowych. Stowarzyszenie powinno więc wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie działalność stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 491/11).
Należy mieć na uwadze, że skoro Stowarzyszenie chce aktywnie realizować cele statutowe, to powinno liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów i nie może rezygnować z wprowadzenia składki członkowskiej, ponieważ w ten sposób dobrowolnie ogranicza możliwości wykonywania założonych celów. Nie stanowi to tym samym ograniczenia prawa do sądu.
W ocenie Sądu, w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, skarżący zdecydował się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, powinien był tak zaplanować wydatki, by mieć możliwość pokrycia kosztów postępowania. Zwłaszcza, że działając w formie stowarzyszenia posiada przewidziane prawem możliwości pozyskiwania środków finansowych (np. ustanowienie składki członkowskiej).
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.