Uzasadnienie
D. W. i M. W. zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie, w sprawie ze skargi D. W., M. W., J. W. i M. W. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2011 r., nr [...] prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu.
Sprawa ze skargi w/w nie została zakończona przed WSA w Warszawie. Na obecnym etapie rozpoznawania sprawy strona skarżąca jest zobowiązana do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego w wysokości 200 zł.
Wniosek D. W. i M. W. dotyczy obu instytucji składających się na prawo pomocy tj. zwolnienia od kosztów oraz ustanowienia radcy prawnego. Oznacza to, że wnioskodawcy powinni udowodnić, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Do wykazania tego stanu rzeczy zobowiązuje ich art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 152, poz. 1270 ze. zm., zwana dalej p.p.s.a.). Według treści tego przepisu, przyznanie prawa w zakresie całkowitym jest możliwe jeżeli strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sadem.
Jak wynika z treści powołanego przepisu, instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma wyjątkowy charakter. Pomoc ta stosowana jest wobec osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych.
Wyjaśnić należy skarżącym, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel.
Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku a także z dodatkowego oświadczenia z dnia 18 marca 2012 r. (k. 72 akt sprawy) wynika, że skarżący prowadzą dwuosobowe gospodarstwo domowe. Źródłami ich utrzymania są świadczenia emerytalne: D. W. w wysokości 1.107 zł miesięcznie i M. W. w wysokości 1.384 zł miesięcznie. Państwo W. są współwłaścicielami nieruchomości gruntowej o powierzchni 2.500 m2 położonej w N. Nie mają innych nieruchomości, wartościowych przedmiotów, ani zasobów pieniężnych. Mieszkają w lokalu do którego nie posiadają tytułu prawnego. Lokal nie jest ogrzewany i pozbawiony jest dostępu do bieżącej wody. Wedle oświadczenia skarżących, jedno za świadczeń emerytalnych pochłaniają koszty postępowań administracyjnych "ponad 1000 zł. miesięcznie"), których są stronami, natomiast środki pozostające do ich dyspozycji to mniej niż minimum socjalne.
Nie ulega wątpliwości, że sytuacja majątkowa D. W. i M. W. powoduje konieczność przyznania prawa pomocy. Kwota łącznego dochodu dwuosobowej rodziny w wysokości 2450 zł. nie może zostać uznana za wystarczającą, do tego aby mogli oni ponieść koszty wszelkie koszty postępowania sądowego, a w szczególności koszty zastępstwa radcowskiego. Z wynagrodzenia w wysokości 2450 zł. utrzymują się dwie osoby, co powoduje że na członka rodziny przypada 1225 zł. w skali miesiąca. Nie można wątpić, że ta wysokość jest zbyt niska do pokrycia kosztów bieżącego życia oraz kosztów postępowania przed sądem administracyjnym.
Wnioskodawcy nie spełniają jednak przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Spełniają natomiast warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Wykazali oni bowiem, że nie są w stanie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zob. art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Jak już wyżej nadmieniono, miesięczny dochód uzyskiwany przez D. W. i M. W. wynosi ok. 2450 zł. netto. Mimo wezwania (k. 65 akt sprawy) skarżący nie uszczegółowili wydatków związanych z utrzymaniem miesięcznym tj. nie podali, jakie kwoty przeznaczają na utrzymanie mieszkania, leki, wyżywienie itp. Stwierdzili jedynie, że "pozostałą emeryturę (w piśmie mowa jest o kosztach licznych postępowań sądowych, ponad 1000 zł. miesięcznie) przeznaczamy na wyżywienie, opłaty i leki ratujące życie". Biorąc nawet pod uwagę, że skarżący ponoszą także inne niezbędne wydatki, których wysokości nie wykazali, jak koszty zakupu leków, należy uznać, że bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu są oni w stanie wygospodarować 200 zł niezbędną na uiszczenie wpisu od skargi (jest to wpis solidarny, a zatem uiszczenie wpisu przez jednego z czterech współskarżących zwalnia pozostałych z tego obowiązku). W dalszym toku postępowania skarżący mogą zostać zobowiązani do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia tego orzeczenia.
Opłata ta wyniesie 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192). Także 100 zł wyniesie wysokość ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Również wysokość ewentualnych wpisów od zażaleń jednorazowo nie przekroczy kwoty 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).Jednakże ewentualne uiszczenie wskazanych opłat, nie wiąże się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie.
Jak wskazano, analizując dopuszczalność przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, w przedmiotowej sprawie wysokość opłat sądowych, jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, czy też wpisy od zażaleń lub wpis od skargi kasacyjnej nie są wysokie. Ustalono też, że sytuacja materialna D. W. i M. W. umożliwia im poczynienie oszczędności niezbędnych do uiszczenia wskazanych opłat.
Przy uwzględnieniu aktualnego poziomu cen dób i usług niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, należy jednakże stwierdzić, że dochód uzyskiwany przez D. W. i M. W. nie pozwalają im na poniesienie kosztów ustanowienia radcy prawnego. Biorąc przy tym pod uwagę, że skarżący nie mają ani oszczędności, ani wartościowych przedmiotów, które można by spieniężyć w celu pozyskania dodatkowych środków należy stwierdzić, że bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów profesjonalnej pomocy prawnej. Dlatego stwierdzić należy, że spełnione zostały przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcę prawnego. Radcę prawnego dla strony na mocy niniejszego postanowienia wybierze Okręgowa Izba Radców Prawnych w W. Niniejsze postanowienie jest równoznaczne z udzieleniem radcy prawnemu pełnomocnictwa (art. 244 § 2 p.p.s.a.).
Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.