Uzasadnienie
- I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] (dalej "zaskarżoną decyzją") Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej "Prezes IPN"), po rozpatrzeniu wniosku M. M. (dalej "skarżącego") o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej własną decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...], utrzymał tę decyzję w mocy.
- II. Zaskarżona decyzja Prezesa IPN z dnia [...] czerwca 2012 r. zapadła w następującym stanie faktycznym:
- 1. W dniu [...] sierpnia 2009 r. do Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej "Komisji") wpłynął wniosek skarżącego o potwierdzenie represji, o których mowa w art.4 ust.2 w związku z art.8 ust.2 pkt 2 lit.b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz.371 z póżn.zm.), dalej "ustawy o kombatantach". W piśmie skarżący podniósł w szczególności, że przed jego urodzeniem ([...] grudnia 1939 r.) okupacyjne władze niemieckie zatrzymały jego matkę (W. M.) w związku z działalnością konspiracyjną ojca skarżącego (H. M.). Po swoim urodzeniu skarżący został oddzielony od matki, w rezultacie czego nie otrzymał właściwej opieki, przez co zapadł na choroby wieku niemowlęcego, skutkujące ostatecznie trwałym pogorszeniem stanu zdrowia.
- 2. Rozpatrując wniosek skarżącego, Prezes IPN przeprowadził kwerendę w instytucjach archiwalnych, bazach danych i aktach zespołów wymienionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (str.2 i 3).
- 3. W toku tej kwerendy ujawniono nie natrafiono na dokumentację okupacyjnych losów rodziny skarżącego. Wynikiem negatywnym zakończyła się kwerenda w Państwowym Muzeum w M.
- 4. Decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. Prezes IPN odmówił potwierdzenia, że skarżący został jako dziecko odebrany rodzicom w celu poddania eksterminacji.
- 5. Skarżący wniósł do Prezesa IPN o ponowne rozpatrzenie sprawy.
- III. Rozpatrzywszy sprawę ponownie zaskarżoną obecnie do Sądu decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., Prezes IPN utrzymał decyzję z dnia [...] stycznia 2012 r. w mocy.
Uzasadniając zajęte stanowisko, Prezes IPN podniósł w szczególności, co następuje:
- 1. Materiał dowodowy sprawy nie daje podstaw do uznania, że skarżący został jako dziecko odebrany rodzicom w celu poddania eksterminacji. Skarżący nie potrafił wskazać żadnych szczegółów dotyczących doznanych represji.
- 2. Nie istnieją żadne materiały archiwalne stwierdzające takie okoliczności, jak: aresztowanie matki skarżącego, okoliczności porodu skarżącego, okoliczności wywodzonego przez skarżącego jego oddzielenia od matki, warunki opieki sprawowanej nad skarżącym po jego urodzeniu się.
- 3. Skarżący, do którego skierowano w tej kwestii stosowne wezwania, nie wskazał danych osób, które mogłyby mieć bezpośrednią wiedzę odnośnie wywodzonych przez skarżącego okoliczności.
- 4. W piśmie z dnia 17 maja 2012 r., stanowiącym odpowiedź na zapytanie Prezesa IPN, proboszcz Parafii N. w L. oświadczył, że skarżący nie jest znany w Parafii, a proboszcz urzędujący w czasie okupacji zmarł około 1983 r.
- 5. Z dokumentacji sprawy wynika, że skarżący otrzymał chrzest dopiero w dniu [...] czerwca 1941 r., a zatem po upływie roku i sześciu miesięcy od urodzenia się. Wprawdzie tego rodzaju zwłoka w ochrzczeniu skarżącego niewątpliwie odbiegała od utrwalonych ówcześnie zwyczajów, co mogłoby sugerować wystąpienie w okresie poprzedzającym chrzest skarżącego okoliczności szczególnych, niemniej powyższe nie wystarcza do uznania, że okolicznościami tymi były okoliczności podawane przez skarżącego.
- IV. Skarżący wniósł do Sądu skargę na decyzję Prezesa IPN.
W skardze zarzucono organowi następujące uchybienia:
- 1. Prezes IPN nie przeprowadził w prawidłowy sposób postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie. W szczególności organ nie dokonał istotnych ustaleń faktycznie odnośnie: szpitala, w którym urodził się skarżący, obecnego przy porodzie personelu szpitalnego, sąsiadów rodziców skarżącego, kościelnego i ministrantów Parafii N. w L. obecnych przy chrzcie skarżącego, jak też jego rodziców chrzestnych. Ustalenia te mogłyby przyczynić się do potwierdzenia faktu poddania skarżącego represjom.
- 2. Prezes IPN nie ustalił ponadto, czy archiwa niemieckie sięgające okresu od grudnia 1939 r. są kompletne, tj. czy obejmowały wszystkie represjonowane osoby i czy nie było przypadków nieewidencjonowania represji, ewentualnie zaginięcia dokumentacji.
- 3. Prezes IPN nie wyprowadził właściwych wniosków z przedłożonej przez skarżącego dokumentacji, dotyczącej konspiracyjnej działalności ojca skarżącego, koncentrując się na wątkach nieistotnych z punktu widzenia przedmiotu sprawy.
- V. W odpowiedzi na skargę Prezes IPN wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.
- VI. W piśmie procesowym z dnia 2 listopada 2012 r. pełnomocnik skarżącego, działający z urzędu, podtrzymał skargę oraz zarzuty w niej zawarte.
Pełnomocnik skarżącego podniósł w szczególności, że:
(-) Prezes IPN zignorował wielokrotne wnioski skarżącego o przeprowadzenie dowodów na okoliczności, o których mowa w skardze, (-) organ ograniczył się wyłącznie do wysłania paru zapytań do organów i instytucji państwowych, a po uzyskaniu odpowiedzi negatywnych nie podjął dalszych kroków mających na celu rzetelne i wnikliwe rozpatrzenie przedmiotowej sprawy, ( ) organ dysponuje możliwościami w zakresie uzyskania pełni wiedzy i wszelkich możliwych dokumentów archiwalnych w przeciwieństwie do skarżącego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
VII. Sąd rozpoznał skargę na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z racji sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z dnia 20 września 2002 r., Nr 153, poz.1269 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm. - zwanej dalej "p.p.s.a.").
Skargę należało oddalić, albowiem zaskarżona decyzja Inspektora, a także utrzymana nią w mocy decyzja Prezydenta nie naruszają prawa.
Uwzględnienie przez wojewódzki sąd administracyjny skargi na orzeczenie organu administracji jest dopuszczalne tylko w razie stwierdzenia w toku kontroli tego orzeczenia naruszeń prawa wymienionych w art.145 § 1 p.p.s.a.
W świetle przywołanego przepisu sąd administracyjny:
- 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:
- a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
- b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
- c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
- 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;
- 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.
W ocenie Sądu naruszenia, o których mowa powyżej nie wystąpiły w niniejszej sprawie.
- VIII. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji Prezesa IPN prowadzi do następujących wniosków:
- 1. Zgodnie z art.4 ust.2 ustawy o kombatantach jej przepisy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia.
- 2. Zgodnie z art.8 ust.2 pkt 2 lit.b ustawy o kombatantach Prezes IPN na wniosek osoby zainteresowanej potwierdza okoliczność, o której mowa w art.4 ust.2 ustawy.
- 3. Potwierdzenie wymienionych okoliczności przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej w trybie art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy zależy zatem od ustalenia przez organ, że łącznie wystąpiły dwie przesłanki: 1) nastąpiło odebranie dziecka rodzicom, 2) po odebraniu dziecka podjęto wobec niego działania zmierzające do jego eksterminacji lub przymusowego wynarodowienia.
- 4. Wydanie pozytywnej decyzji dla zainteresowanej strony jest w tej sytuacji dopuszczalne jedynie po ustaleniu przez organ, że wskazane wyżej dwie przesłanki zostały spełnione łącznie.
- 5. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (przykładowo wyrok z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. II OSK 1311/08) odebranie dziecka rodzinie polskiej w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy oznacza w praktyce możliwość wyłącznego i arbitralnego decydowania przez obce władze (niemieckie, ukraińskie) o jego dalszych losach.
- 5. Odebranie dziecka rodzicom musiało łączyć się z wyraźną intencją jego eksterminacji (pozbawienia życia). Eksterminacja bowiem to polityka zagłady, ludobójstwa, zbrodniczego niszczenia grup ludzkich z powodów rasowych, narodowościowych, religijnych. Inną ewentualnością było podjęcie przez okupanta, wobec odebranego dziecka, działań zmierzających do jego wynarodowienia, tj. do zmiany jego tożsamości etnicznej.
- 6. Prawidłowo uznał Prezes IPN, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, że skarżący spełnia kryteria określone w art.4 ust.2 ustawy o kombatantach, w tym w szczególności, że został spełniony podstawowy warunek w postaci odebrania skarżącego rodzicom przez władze okupacyjne. Skarżący, wezwany przez organ w piśmie z dnia 18 października 2010 r. do podania szczegółów odebrania go rodzicom (m.in. gdzie był przetrzymywany bez matki, przez kogo, w jakim okresie), nie udzielił w tym zakresie odpowiedzi, ograniczając się do wnioskowania o zwrócenie się przez Prezesa IPN do władz niemieckich (pismo skarżącego z dnia 14 listopada 2010 r.).
- 7. Organ wykazał, że podjął niezbędne działania, mające na celu wyjaśnienie stanu faktycznego, dokonując kwerendy w szeregu szczegółowo opisanych w zaskarżonej decyzji zasobów archiwalnych. Kwerenda ta nie ujawniła dokumentów, mogących potwierdzić twierdzenia skarżącego.
- 8. Trafnie uznał Prezes IPN, że sam fakt stosunkowo dużej różnicy w czasie pomiędzy urodzeniem się skarżącego (półtora roku), a jego ochrzczeniem może co najwyżej uprawdopodabniać to, że w okresie pomiędzy tymi wydarzeniami wystąpiły jakieś istotne zdarzenia, uniemożliwiające ochrzczenie skarżącego zgodnie z przyjętymi zwyczajami (a zatem krótko po urodzeniu), niemniej nie jest to dowód na to, że zdarzeniem tym było odebranie skarżącego rodzicom przez okupanta.
- 9. Za zbyt daleko idące uznać należy żądania skarżącego, aby organ z urzędu, dokonywał szeroko zakrojonych ustaleń faktycznych odnośnie personelu szpitala, w którym skarżący urodził się w grudniu 1939 r., ewentualnie personelu Parafii, w której został ochrzczony, rodziców chrzestnych skarżącego, jego sąsiadów, itd. Podkreślenia wymaga, że skarżący poprzestał w tym zakresie wyłącznie na formułowaniu bardzo ogólnych żądań, nie operując w tej kwestii żadnymi nazwiskami, bądź też nie wskazując żadnych innych danych, które mogłyby pomóc zidentyfikować te osoby (na wezwanie organu w tej kwestii zawarte w piśmie z dnia 7 marca 2012 r., skarżący oświadczył w piśmie, które wpłynęło do organu w dniu 11 listopada 2012 r., że danych tych nie pamięta).
- 10. Podnoszony przez skarżącego fakt uczestniczenia przez jego ojca w ruchu oporu nie jest wystarczający, w braku wykazania odebrania skarżącego rodzicom, do objęcia skarżącego skutkami przewidzianymi w art.4 ust.2 ustawy o kombatantach.
- 11. Zaskarżona decyzja Prezesa IPN wydana została w zgodzie z przepisami postępowania administracyjnego, jak i prawa materialnego. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne, oparte na podstawie prawidłowo zebranego materiału dowodowego, który uzasadnia oceny i rozstrzygnięcia orzekającego w sprawie organu, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 80 k.p.a.
- IX. W świetle powyższych okoliczności skargę, jako nie mającą usprawiedliwionych podstaw, należało oddalić.
Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.151 p.p.s.a