Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 3 grudnia 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 1894/15 odrzucił skargę J. H. i V. T. na decyzję Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej z [...] kwietnia 2015 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.
Postanowieniem z 8 stycznia 2016 r. Sąd odmówił J. H. (dalej zwanego "skarżącym") przywrócenia terminu do uzupełniania braków formalnych skargi.
W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącego zawarł również wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.
Należy wskazać, że pełnomocnik skarżącego został wyznaczony przez Okręgową Radę Adwokacką w [...] na podstawie postanowienia referendarza sądowego z 29 września 2015 r., którym przyznano J. H. prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi oraz ustanowiono dla niego adwokata.
We wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych skarżący wskazał, że w wyniku wypadku komunikacyjnego jest osobą niepełnosprawną, ma trudności w samodzielnym funkcjonowaniu i jest znacznie ograniczony w wykonywaniu czynności zawodowych. Z oświadczenia o stanie majątku wynika, iż jest współwłaścicielem w ½ domu jednorodzinnego o pow. 109 m2 oraz działki siedliskowej o pow. 913 m2. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuję się z emerytury, która potrąceniu alimentów wynosi 1.855,62 zł miesięcznie.
W dodatkowym oświadczeniu dołączonym do wniosku skarżący wykazał wydatki, o które ZUS pomniejsza jego emeryturę, oraz miesięczne koszty utrzymania i leczenia, a także wydatki związane z prowadzonymi postępowaniami administracyjnymi i sądowoadministracyjnych, wynoszące w sumie 2.282,14 zł.
Do wniosku dołączył PIT-40A z 2014 r., decyzję ZUS o waloryzacji emerytury, pismo o potrącaniu alimentów z emerytury, kartę wypisową ze szpitala oraz fakturę VAT na zakup węgla na kwotę 2.800 zł.
Postanowieniem z 1 marca 2016 r. referendarz sądowy umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi i odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie.
Pełnomocnik skarżącego w sprzeciwie od ww. postanowienia wskazał, że podstawowe koszty utrzymania skarżącego wynoszące 1.932,14 zł (bez wydatków związanych z obsługą postępowań sądowoadministracyjnych) przekraczają uzyskiwane przez niego dochody netto w wysokości 1.885,62 zł. Ponadto zdaniem pełnomocnika skarżący w zestawieniu wydatków nie uwzględnił kwoty alimentów oraz kosztów wyżywienia czy ubrania. Z uwagi na powyższe stwierdził, że przy stałych wydatkach na ww. poziomie skarżący nie ma możliwości wygospodarowania kwoty 100 zł, jaką należałoby uiścić od zażalenia. Pełnomocnik skarżącego wyjaśnił również, że fakt odbioru korespondencji przez dzieci skarżącego skutkuje jedynie obowiązkiem jej dostarczenia, a nie dostarczania środków utrzymania. Zwrócił przy tym uwagę, iż to skarżący realizuje obowiązek alimentacyjny wynikający z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Ponadto skarżący ze względu na wiek i stan zdrowia nie może podjąć dodatkowego w celu zwiększenia dochodu. W przypadku zatem odmowy przyznania prawa pomocy skarżącemu zostanie niesłusznie ograniczone prawo do sądu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.).
Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 2 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Na wstępie należy podkreślić, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez jego strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Nadto strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia jego kosztów, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić – w sposób bardzo rzetelny – okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku.
Skoro obowiązek wykazania przesłanek, o których mowa w art. 246 P.p.s.a., obciąża wnioskodawcę, winien on złożyć pełne, jasne, a przede wszystkim wiarygodne oświadczenie o swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Oznacza to, że to na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy został przerzucony ciężar przedstawienia swojej sytuacji materialnej w taki sposób, aby przekonać o zasadności złożonego wniosku. Instrumentem służącym wyjaśnieniu stanu majątkowego jest uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych w trybie art. 255 P.p.s.a. Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenie niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 744/09 i z 23 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 184/12).
Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w pełnym zakresie. Natomiast jak wyżej wskazano postanowieniem z 29 września 2015 r. skarżący został zwolniony od wpisu od skargi.
W związku z powyższym postępowanie w zakresie przyznania prawa pomocy obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi należało umorzyć, stosownie do art. 249a P.p.s.a.
Dokonując analizy złożonego wniosku w zakresie obejmującym zwolnienie od pozostałych kosztów sądowych oraz oświadczeń i kserokopii dokumentów nadesłanych przez skarżącego Sąd doszedł do przekonania, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie.
Skarżący z jednej strony deklaruje, że uzyskuje dochód w postaci emerytury w wysokości 1.855,62 zł netto miesięcznie (po potrąceniu alimentów), a z drugiej strony przedstawia wykaz wydatków z którego wynika, iż miesięczne koszty utrzymania kształtują się na poziomie 2.282,14 zł (wraz z kwotą alimentów wynoszącą 434 zł). W zażaleniu podkreślono, że kwota niezbędnych wydatków na egzystencję skarżącego wynosi 1.932,14 zł, bez uwzględniania kosztów związanych z obsługą postępowań sądowoadministracyjnych, których skarżący jest stroną. Z porównania już zatem tylko samych dochodów wraz z wydatkami skarżącego wynika jednoznacznie, iż koszty utrzymania przewyższają osiągane przez niego dochody. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący zadeklarował, iż nie posiada żadnych oszczędności, a jednocześnie przedstawił fakturę VAT na kwotę 2.800 zł, za którą zapłacił jednorazowo gotówką cała kwotę.
Wobec tego stwierdzić należy, że skarżący nie ujawnił wszystkich danych dotyczących jego sytuacji materialnej i finansowej, czym pozbawił Sąd możliwości pełnej oceny kondycji finansowej jego gospodarstwa domowego. Uwzględnienie żądania jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji w zakresie wysokości dochodów strony skarżącej i wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie. Dopiero zestawienie tych wielkości umożliwia stwierdzenie, czy stronę stać na poniesienie kosztów sądowych. W konsekwencji nie można uznać, iż skarżący przedstawił wiarygodne oświadczenia, a tym samym określić jogo rzeczywistych możliwości płatniczych.
Należy podkreślić, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. ciężar udowodnienia braku możliwości poniesienia pełnych kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne (nie budzące wątpliwości) dane o jej stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach.
Sąd, z uwagi na powyższe stwierdził, że skarżący w rozpoznawanej sprawie nie wykazał, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a przede wszystkim wpisu sądowego od zażalenia w wysokości 100 zł, który na obecnym etapie postępowanie jest jedynym kosztem.
W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 260 oraz art. 249a P.p.s.a umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym wpis od skargi i odmówił zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie, stosownie do 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.