Uzasadnienie
Stowarzyszenie Stop Wiatrakom w Wielkopolsce wniosło skargę na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia 30 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. Wraz z powyższą skargą Stowarzyszenie złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazano, iż stowarzyszenie nie ma żadnych środków finansowych ani majątku oraz nie ma konta bankowego, a swą działalność opiera na zasadzie społecznej "non profit".
Postanowieniem z dnia 18 października 2016r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że stowarzyszenie wnosząc o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – dalej p.p.s.a.) powinno wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków.
Zdaniem orzekającego w sprawie referendarza, skarżące stowarzyszenie nie wykazało istnienia wskazanych wyżej przesłanek. Nadto wskazując na znajdujący się w aktach statut uznano, że wybierając formę stowarzyszenia zwykłego przyjęto, że stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, które przy takiej formie działania są podstawowym źródłem finansowania działalności stowarzyszenia. W sytuacji braku egzekwowania od członków stowarzyszenia obowiązku uiszczania składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby zatem do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek.
W ustawowo przewidzianym terminie skarżące stowarzyszenie złożyło sprzeciw od powyższego postanowienia podnosząc, iż zaskarżone postanowienie winno być uchylone w całości.
Postanowieniem z dnia 06 grudnia 2016 r. tut. Sąd utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego podzielając jego argumentację.
Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2017 r. odrzucono zażalenie na powyższe postanowienie jako niedopuszczalne.
W międzyczasie w dniu 06 grudnia 2016 r. skarżące Stowarzyszenie wniosło kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Podobnie jak w poprzednim wniosku podano, że skarżące Stowarzyszenie nie posiada konta bankowego, majątku i środków finansowych. Jest organizacją non profit i jego źródłem finansowania są dobrowolne składki. Zarządzeniem z dnia 09 grudnia 2016 r. wezwano skarżące Stowarzyszenie do oświadczenia, czy od dnia 06 grudnia 2016 r. zmieniła się jego sytuacja materialna.
Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 17 stycznia 2017 r. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego i umorzył postępowanie w zakresie wniosku o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, aby podjęło wszelkie działania niezbędne do zdobycia funduszy. Ponadto stwierdził, że sytuacja majątkowa skarżącego Stowarzyszenia nie pogorszyła się w stosunku do poprzedniego oświadczenia majątkowego.
Wobec powyższego na podstawie art.246 § 2 pkt 2 w zw. z art.258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Natomiast na podstawie art.249 a p.p.s.a. umorzono postępowanie o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż strona powtórnie wniosła o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy wskazać, iż stosownie do treści art. 259 § 1 p.p.s.a. od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia.
W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2 w/w przepisu). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3 w/w przepisu).
Konieczna jest ocena złożonego przez skarżące stowarzyszenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, oraz zaskarżonego orzeczenia referendarza, w świetle przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym zawartych w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym można przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nie posiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. sygn. akt I FZ 2/13 oraz sygn. akt II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 1005/12). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504).
Analiza znajdujących się w aktach sprawy formularza PPPr i okoliczności podniesionych w sprzeciwie nie pozwala z przekonaniem stwierdzić, że skarżące stowarzyszenie podjęło jakiekolwiek działania mające na celu zgromadzenie środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Za nie wystarczające uznać bowiem należy twierdzenie, iż Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i dochodu a jego działalność opiera się na społecznej działalności członków i dobrowolnych składkach członkowskich. Jeżeli bowiem działalność Stowarzyszenia związana jest z realizacją jego praw przed sądem, to wiąże się ona także z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego.
Stowarzyszenie [...] powinno wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki np. w formie składek członkowskich. Z obowiązku tego nie zwalnia fakt, iż skarżące stowarzyszenie jest organizacją "non profit".
Wybierając formę stowarzyszenia zwykłego stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, które przy takiej formie działania są podstawowym źródłem finansowania działalności stowarzyszenia. W sytuacji braku egzekwowania od członków stowarzyszenia obowiązku uiszczania składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych. To z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie wykazało, że nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie (vide. postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt.
II OZ 853/10; z dnia 09 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Okoliczności te nie zostały jednak wykazane w sprawie niniejszej. Samo zaniechanie egzekwowania obowiązku opłacania składek członkowskich, a tym samym przyjęcie jako obowiązującej zasady, iż działalność oparta jest na pracy społecznej członków stowarzyszenia, nie uzasadnia przyznania wnioskowanego prawa pomocy.
Nawet jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (postanowienie NSA z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, postanowienie NSA z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354). Nic nie stoi zatem na przeszkodzie, aby przy uwzględnieniu treści statutu, wysokość składek zapewniała możliwość zapewnienia stowarzyszeniu środków na opłacenie udziału w postępowaniu sądowym.
Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy trafnie w pkt 1 zaskarżonego postanowienia odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego.
Prawidłowo również w pkt 2 zaskarżonego postanowienia referendarz umorzył postępowanie w zakresie wniosku o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art.249 a p.p.s.a, gdyż postępowanie w tym zakresie stało się zbędne.
W niniejszym postępowaniu skarżące Stowarzyszenie już występowało z żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek ten został oddalony postanowieniem referendarza sądowego z dnia 18 października 2016 r. utrzymanym w mocy przez tut. Sąd postanowieniem z dnia 06 grudnia 2016 r. Jak trafnie wskazał referendarz sądowy art.249 a p.p.s.a. znajduje zastosowanie, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym zakresie. Prawo pomocy nie może zostać przyznane na skutek ponownego wniosku o jego przyznanie opartego na takich samych podstawach faktycznych jak poprzedni wniosek. A taka właśnie sytuacja występuje w tym przypadku.
W związku z powyższym na podstawie art. 260 §1 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.