Uzasadnienie
Skarżący – W. S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadził działalność gospodarczą. Został obciążony podatkami, których nie zapłacili jego kontrahenci. Powyższe spowodowało upadłość firmy. Z oświadczeń skarżącego wynika, że nie pozostaje on z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Utrzymuje się z prac dorywczych, z tytułu których uzyskuje dochód w wysokości od 1.000 do 2000 zł miesięcznie. Miesięczne koszty utrzymania skarżącego to 1.000 zł plus 1.000 zł spłata kredytów.
Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 20012 r., poz. 270 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), referendarz sądowy wezwał skarżącego do: wyjaśnienia charakteru wykonywanych przez niego prac dorywczych i udokumentowania dochodów uzyskanych z tego tytułu w 2015 r., wskazania i udokumentowania wysokości wszystkich dochodów uzyskanych przez skarżącego za ostatnie trzy miesiące, udokumentowania okoliczności związanych z zaprzestaniem prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej, nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych skarżącego za ostatnie trzy miesiące, nawet jeśli brak na nich środków, przedstawienia pełnego zestawienia aktualnych miesięcznych dochodów i wydatków skarżącego (z uwzględnieniem kosztów utrzymania domu, kosztów wyżywienia, środków czystości, leczenia, spłaty kredytów, pożyczek i innych niezbędnych, ze wskazaniem z jakich źródeł dochodów wydatki te są pokrywane).
W odpowiedzi skarżący wyjaśnił, że z tytułu prac dorywczych uzyskał w 2015 r. dochód w wysokości 3.500 zł. Z kolei w okresie ostatnich trzech miesięcy tj. od grudnia 2015 r. do lutego 2016 r. skarżący nie uzyskał żadnych dochodów. Skarżący wyjaśnił ponadto, że został zmuszony zrezygnować z prowadzonej działalności, ponieważ uzyskiwane z tego tytułu dochody nie pokrywały kosztów zawiązanych z jej prowadzeniem. Skarżący oświadczył również, że od co najmniej jednego roku nie posiada konta w banku więc nie może przedstawić wyciągów. Skarżący przedstawił zestawienie miesięcznych wydatków i dochodów. Wskazał, że wydatki to: mieszkanie (miejsce do spania) 200 zł, wyżywienie 300 zł, leki 100 zł, inne 80 zł. Aktualnie skarżący nie obsługuje zobowiązań finansowych. Odnośnie dochodów skarżący wskazał, że jest to cześć etatu w K. Sp. z o.o. - 222,50 zł i prace dorywcze - 400 zł. Wyjaśnił również, że cześć wydatków pokrywana jest dzięki pomocy rodziny, zwłaszcza żony.
Do pisma skarżący załączył wydruk z CEiIDG o zaprzestaniu prowadzenia działalności z dniem 31 marca 2014 r. i wykreśleniu z rejestru z dniem 17 lutego 2015r. oraz PIT-11 za 2015 r. wystawiony przez płatnika K. Sp. z o.o. z wykazanym przychodem ze stosunku pracy w wysokości 437,50 zł.
Postanowieniem z dnia 258 marca 2016 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Pismem z 18 kwietnia 2016 r., Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. Skarżący zarzucił naruszenie art. 246 P.p.s.a. oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że jego sytuacja finansowa ulega ciągłemu pogorszeniu przez co musi szukać pomocy u osób najbliższych, przy czym pomoc ta nie ma charakteru stałego i zawsze wystarcza na zaspokojenie jego podstawowych potrzeb życiowych, co uzasadnia uwzględnienie wniosku o udzielenie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Ponadto Skarżący zarzucił, iż postanowienie referendarza jest niespójne w zakresie złożonego przez niego wniosku o prawo pomocy. Wyjaśnił, że w piśmie z dnia 3 listopada 2015 r. sprecyzował wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazując, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a nie jak wskazał referendarz w zakresie częściowym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W myśl art. 260 zdanie pierwsze P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z przepisem art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).
Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych.
Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania.
W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy.
W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, że powyższa przesłanka została spełniona.
Przede wszystkim, oświadczenia skarżącego pełne są sprzeczności. Jak bowiem wynika z formularza PPF jedynym źródłem dochodu Skarżącego jest dochód z tytułu prac dorywczych w wysokości od 1.000 do 2.000 zł netto miesięcznie. W piśmie z 9 marca 2016 r. Skarżący wskazał natomiast, że łącznie za cały 2015 r. uzyskał przychód z tytułu tych prac w wysokości 3.500 zł. Z kolei w okresie ostatnich trzech miesięcy tj., od grudnia 2015 r. do lutego 2016 r. oświadczył, że nie uzyskał żadnych dochodów. Jednak już w załączonym do tego pisma zestawieniu dochodów i wydatków wskazał, że dochody uzyskuje z tytułu części etatu w spółce z o.o. - wynagrodzenie 222,50 zł i z tytułu prac dorywczych - 400 zł. Miesięczne wydatki skarżący pierwotnie określił na kwotę 2.000 zł (1.000 zł koszty utrzymania i 1.000 zł spłata kredytów). Z kolei już w kolejnym piśmie określił je na kwotę 680 zł.
Tym samym, na postawie powyższych oświadczeń nie sposób ustalić jakie w rzeczywistości skarżący osiąga miesięczne dochody i jakie wydatki ponosi.
Ponadto zdaniem Sądu wątpliwości budzą również oświadczenia Skarżącego dotyczące okoliczności związanych z samodzielnym prowadzeniem gospodarstwa domowego i wsparciem finansowym rodziny, zawłaszcza żony. Zauważyć bowiem należy, że w oświadczeniach składanych w poprzednich wnioskach o przyznanie prawa pomocy Skarżący konsekwentnie twierdził, że powstaje z żoną w rozdzielności majątkowej i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Oświadczania te Skarżący podtrzymał w piśmie załączonym do wniosku z 8 lutego 2016 r. Skarżący wskazał, że żona odmawia mu przedstawiania jakiejkolwiek dokumentacji dotyczącej jej stanu majątkowego, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego i nie mają ze sobą nic wspólnego w aspekcie majątkowym.
Z kolei w piśmie z 9 marca 2016 r. skarżący wyjaśnił, że jednak korzysta ze wsparcia finansowego żony. W konsekwencji istnieją znaczne wątpliwości, co do rzeczywistej relacji finansowej między małżonkom i kwestii odrębnych gospodarstw domowych.
Oceniając całość oświadczeń i wyjaśnień skarżącego, Sąd stwierdza, że skarżący nie przedstawił w sposób rzetelny swojej sytuacji finansowej. Sprzeczności, które wynikają ze złożonych oświadczeń nie pozwalają na ocenę rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego.
Zauważyć należy, że w sytuacji, w której wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów (posiadanych środków finansowych) i ponoszonych wydatków.
Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania.
Ciężar wykazania tych przesłanek – jak już wskazywano wyżej – spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04).
Należy zwrócić uwagę, że zadaniem Sądu jest ocena złożonego przez skarżącego oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, nie należy natomiast do jego zadań prowadzenie dochodzenia co do faktycznego stanu majątkowego wnioskodawcy. W konsekwencji, decydując o przyznaniu prawa pomocy nie można bazować na oświadczeniach strony, których wiarygodność budzi wątpliwości i których to wątpliwości strona nie usunęła.
Sąd odnosząc się do zarzutu Skarżącego, iż referendarz sądowy błędnie ustalił, że wnosił on o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowych, chociaż w piśmie z dnia 3 listopada 2015 r. zaznaczył, że wnioskuje o prawo pomocy w zakresie całkowitym, zauważa, że w formularzu PPF datowanym na dzień 8 lutego 2016 r. (a więc już po dniu 3 listopada 2015r.) Skarżący wyraźnie zaznaczył, że wnioskuje o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zarzut ten, w ocenie Sąd, okazał się więc niezasadny.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.