Uzasadnienie
Spółka A w P. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, że prowadzi działalność w zakresie sprzedaży hurtowej paliw ciekłych. Wysokość jej kapitału zakładowego wynosi [...] zł. Wartość środków trwałych wnioskodawczyni (według bilansu za ostatni rok) wyniosła [...] zł, zaś na dzień 31 maja 2015 roku – [...] zł. Skarżąca podniosła, że jej rachunek bankowy został zajęty w postępowaniu egzekucyjnym, a prokurator dokonał zabezpieczenia na jej majątku w wysokości ok. [...] zł, które zostało zmniejszone do kwoty [...] zł. Spółka nie uzyskuje żadnych przychodów i nie stać jej na zapłatę opłaty sądowej.
W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, spółka przedłożyła szereg dokumentów dotyczących jej bieżącej sytuacji majątkowej. Z przedłożonych deklaracji dla podatku od towarów i usług wynika, że w 2014 r. strona uzyskała przychody w wysokości [...] zł, a w miesiącach od stycznia do lipca 2015 r. przychody w wysokości [...] zł. W bilansie spółki na dzień 31 grudnia 2014 r. po stronie aktywów i pasywów wykazano sumę w wysokości [...] zł. Rachunek zysków i strat spółki wykazał na dzień 31 grudnia 2014 r. stratę w wysokości [...] zł (przychody [...] zł, koszty uzyskania przychodu [...] zł). Strona zatrudniała pięciu pracowników.
Na podstawie wyciągów z rachunku bankowego spółki oraz raportów kasowych spółki za poszczególne miesiące od stycznia do sierpnia 2015 roku należało przyjąć, że spółka dokonywała w tym okresie operacji finansowych nie przekraczających jednorazowo kilku tysięcy złotych. Z raportów kasowych wynika, że spółka była w posiadaniu następujących środków finansowych: [...] zł na dzień 31 maja 2015 r., [...] zł na dzień 30 czerwca 2015 r., [...] zł na dzień 31 lipca 2015 r..
Wnioskodawczyni przedłożyła również karty środków trwałych odnoszące się do pojazdów BMW [...] (wartość netto [...] zł), Jeep Grand Cherokee [...] (wartość netto [...] zł), a także umowę leasingową spółki zawartą ze spółką B z dnia 28 września 2012 r. dotyczącą samochodu Mercedes Benz [...] (wartość netto pojazdu [...] zł).
Postanowieniem z dnia 18 września 2015 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy.
W sprzeciwie od orzeczenia referendarza sądowego strona podniosła, że referendarz sądowy nie dokonał rzeczowej analizy aktualnej sytuacji finansowej spółki. Skarżąca nie zgadza się z poglądem, że w każdym wypadku podmiot prowadzący działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi. Strona podkreśliła, że gdyby nie ogromna kwota dokonanego zabezpieczenia przez prokuratora i w związku z tym praktycznie zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przez spółkę, posiadałaby ona rezerwę środków finansowych na potrzeby pokrycia kosztów związanych z prowadzeniem ewentualnych sporów sądowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony.
W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, jeśli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek.
W ocenie Sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy wnioskująca spółka nie wykazała braku dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego.
Przede wszystkim wskazać należy, że przesłanka "braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania" z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie jest tożsama z ujemnym wynikiem rachunkowym działalności operacyjnej. Opłacalność prowadzonej działalności gospodarczej nie jest warunkiem wystarczającym dla przyznania prawa pomocy. Zdolność do poniesienia kosztów sądowych należy oceniać przez pryzmat takich wartości, jak: powszechny obowiązek ponoszenia świadczeń i ciężarów publicznych oraz, niezależne od formy prawnej prowadzenia działalności gospodarczej, prawo do sądu. Przez brak dostatecznych środków w rozumieniu powołanego przepisu należy rozumieć brak realnych możliwości pozyskania środków na sfinansowanie kosztów sądowych, który ogranicza stronie, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, realizację prawa do sądu. Ciężar procesowy wykazania tak rozumianej przesłanki – jak wspomniano – spoczywa na wnioskodawcy.
W analizowanym przypadku dostarczone przez stronę dokumenty pozwalają przyjąć, że wnioskodawczyni od początku 2015 r. dokonywała obrotów określonymi środkami pieniężnymi ([...] zł na dzień 31 maja 2015 r., [...] zł na dzień 30 czerwca 2015 r., [...] zł na dzień 31 lipca 2015 r.), a także uzyskiwała w tym czasie przychody. Ponadto w posiadaniu spółki pozostają również środki trwałe (samochody) o wartości przekraczającej znacznie wysokość kosztów sadowych w niniejszej sprawie. Wnioskodawczyni może zatem dokonać dyspozycji środków na ten cel.
W ocenie Sądu, fakt zajęcia jej rachunku bankowego w postępowaniu egzekucyjnym, a także zajęcia zabezpieczającego dokonanego przez prokuratora, nie mogą stanowić uzasadnienia dla zwolnienia strony od równolegle ciążącego na niej obowiązku poniesienia kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi. W ocenie Sądu, nie uzasadnia to potrzeby kredytowania skarżącej należnych opłat sądowych. Skarżąca spółka decydując się na wkroczenie na drogę postępowania sądowego powinna była przewidzieć, że będzie wiązało się to z koniecznością uiszczenia wpisu oraz innych kosztów sądowych.
Należy wyjaśnić, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i wobec tego powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych (zob. postanowienia NSA: z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04; z 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 oraz z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04 – publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W okolicznościach niniejszej sprawy, w ocenie Sądu, zdobycie środków finansowych przez skarżącą spółkę jest obiektywnie możliwe.
Z powyższych względów, na podstawie 260 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.