Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowiez 27 sierpnia 2026 r., sygn. akt III SA/Kr 761/26

Uzasadnienie

Decyzją z 20 marca 2026 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z 2 lutego 2026 r. orzekającą o odmowie przyznania W. B. (dalej skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką M. B. Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

W następstwie rozpoznania wniosku skarżącej z 11 grudnia 2023 r., decyzją SKO w Krakowie z 26 sierpnia 2024 r. przyznano skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawną matką w okresie od 1 grudnia 2023 r. do 30 września 2025 r., tj. do czasu na jaki orzeczono niezdolność matki skarżącej do samodzielnej egzystencji.

W dnu 3 listopada 2025 r. wpłynął do UMK wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.

Decyzją z 2 lutego 2026 r. organ I instancji odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu decyzji podniósł, że skarżąca i opiekuje się i mieszka razem z matką, legitymującą się orzeczeniem Komisji Lekarskiej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 27 października 2025 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Organ I instancji stwierdził, że ze względu na stan zdrowia matka skarżącej wymaga całodobowej opieki. Po przebytym nowotworze złośliwym — chłoniak Hodgkina ma organizm bardzo wyniszczony, z wieloma powikłaniami. Zmaga się z licznymi dolegliwościami, które znacznie utrudniają jej życie i niekorzystnie wpływają na codzienne funkcjonowanie. Cały czas czuje się źle, ciągle ją coś boli i odczuwa ciągłe zmęczenie. Ma liczne choroby neurologiczne, uszkodzenie mięśni, niedowład prawej nogi i w związku z tym założony stabilizator. Odczuwa częste, silne bóle związane z uszkodzeniem nerwów, utrudniające chodzenie. Porusza się za pomocą kuli.

Organ I instancji stwierdził, że matka skarżącej wymaga całkowitej i stałej opieki, wymaga pomocy i wsparcia we wszystkich czynnościach pielęgnacyjnych i gospodarczych, gdyż nie jest w stanie funkcjonować samodzielnie, a całodobową opiekę nad matką sprawuje skarżąca, zapewniając matce wszystkie potrzeby życiowe. Skarżąca pomaga matce w pielęgnacji, zaprowadza do łazienki, ponieważ chora wymaga asekuracji, pomaga w myciu i ubieraniu się, również w przygotowaniu i podawaniu posiłków. Zajmuje się też wszelkimi obowiązkami typowymi dla prowadzenia gospodarstwa domowego, robieniem zakupów, wykupywaniem recept, rejestruje wizyty lekarskie, na które zawozi mamę osobiście. Zgodnie z zaleceniami lekarzy wykonuje odpowiednie ćwiczenia i masaże.

W związku z powyższym organ I instancji stwierdził, że zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą pracy zarobkowej a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką.

Dalej organ I instancji wskazał, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem Komisji Lekarskiej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 27 października 2025 r., ustalającym, że jest osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Jednakże – jak podniósł organ I instancji – niepełnosprawność matki skarżącej powstała od dnia 1 sierpnia 2017 r., tj. od 45 roku życia. Fakt ten – w ocenie organu I instancji – stanowi negatywną przesłankę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie został spełniony wymóg z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie. W odwołaniu zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności wskazanego wyżej przepisu w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Zaskarżoną decyzją z 20 marca 2026 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że w sprawie zaistniały przesłanki do zastosowania przepisów ustawy o świadczeniu rodzinnym w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.

Następnie stwierdzono, że z uwagi na skutki wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie tego świadczenia utraciło przymiot konstytucyjności. Tak więc oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonać z pominięciem tego kryterium.

Jednakże w ocenie Kolegium, w rozpatrywanej sprawie aktualnie brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, albowiem sprawowana opieka nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszała skarżącą do definitywnej rezygnacji z aktywności zawodowej. Zdaniem SKO opieka ta, na co wskazuje zakres usług podany przez skarżącą oraz jej matkę w trakcie wywiadu środowiskowego i złożonego do akt sprawy oświadczenia, sprowadza się do czynności, które de facto stanowią czynności zwykłego dnia codziennego, zaś podane czynności o charakterze opiekuńczo-pielęgnacyjnym nie wymagają stałej i całodobowej dyspozycyjności opiekuna. Podkreślono, że matka skarżącej nie jest osobą leżącą, a ponadto częściowo jest w stanie wykonać samodzielnie czynności związane ze swoim codziennym funkcjonowaniem, tj. córka asekuruje ją w drodze do toalety, z której jest w stanie samodzielnie korzystać, ale też matka skarżącej jest w stanie poruszać się bez pomocy córki korzystając z kul. Z akt sprawy nie wynika też, aby osoba niepełnosprawna wymagała stałego nadzoru ze strony opiekuna i nie była w stanie funkcjonować bez stałej obecności skarżącej.

Kolegium zauważyło, że ani skarżąca, ani jej matka nie potrafiły precyzyjnie wskazać zakresu czasowego wykonywania konkretnych czynności opiekuńczych w ciągu dnia, ani konkretnego czasu wykonywania poszczególnych czynności. Zwrócono też uwagę, że matka skarżącej, pomimo posiadanych schorzeń i posiadanego orzeczenia, od wielu lat aktywnie prowadzi działalność gospodarczą, której zakres jest szeroki i wymaga operatywnej aktywności zawodowej (m.in. przeglądania ofert na portalach internetowych, wystawiania faktur, dokonywania rezerwacji, rozmów z klientami, zatrudniania pracowników itd.). Matka skarżącej również samodzielnie odbiera kierowaną do córki korespondencję urzędową, zaś próby ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego były wielokrotnie przekładane z uwagi na brak dyspozycyjności opiekuna i osoby niepełnosprawnej.

Kolegium wskazało, że matka skarżącej może skorzystać z usług opiekuńczych, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to, aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub nie podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym.

Reasumując uznano, że zakres i rozmiar czynności, jakie skarżąca wykonuje opiekując się matką, nie wskazują na to, aby nie mogła rzeczywiście podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1/ błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji polegający na niezasadnym przyjęciu, iż brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, albowiem sprawowana opieka - stanowiąca w oczach organu II instancji wyłącznie zwykłe czynności dnia codziennego, które nie wymagają stałej i całodobowej dyspozycyjności opiekuna - nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszała skarżącą do definitywnej rezygnacji z aktywności zawodowej;

2/ naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. a) art. 7 w zw. z art. 8 § 1 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego z naruszeniem obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, na skutek czego doszło do błędnego ustalenia, wbrew zgromadzonemu w sprawie materiałowi dowodowemu, w tym wywiadowi środowiskowemu pracownika socjalnego MOPS w Krakowie, iż niespełniona pozostaje u skarżącej przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych, w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, podczas gdy zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką, jednoznacznie wyklucza możliwość podjęcia przez nią jakiejkolwiek pracy zarobkowej, co winno zostać uznane za spełnienie przedmiotowej przesłanki, w przeciwnym zaś razie należy uznać, iż doszło do naruszenia zasady zaufania do działań podejmowanych przez organy władzy publicznej;
2. b) art. 15 k.p.a. poprzez poczynienie w zaskarżonej decyzji ustaleń faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w sposób zupełnie odmienny od ustaleń poczynionych przez organ I instancji, wskutek czego odmówiono skarżącej;
3. 3. naruszenie przepisów prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie, pomimo wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z wydruku informacji zgromadzonych w portalu pacjenta L. matki skarżącej celem wykazania, iż odbyła ona, w samym tylko okresie od lutego do kwietnia 2026 r., kilkadziesiąt (dokładnie 45) wizyt o charakterze medycznym, w tym rehabilitacyjnym, podczas których każdorazowo towarzyszyła jej skarżąca, co samo w sobie, wobec znacznej intensywności przedmiotowych wizyt, świadczy o braku możliwości podjęcia przez skarżącą jakiegokolwiek zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką.

W motywach skargi skarżąca podkreśliła min., że organ I instancji przyjął istnienie związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Ponadto całkowita niezdolność matki do samodzielnej egzystencji zdaniem skarżącej sama w sobie stanowi wystarczające potwierdzenie tego, że wymaga ona opieki lub pomocy osób trzecich w stopniu dalece wykraczającym poza "typowe czynności zwykłego dnia codziennego". Zdaniem skarżącej okoliczność, że matka skarżącej nie jest osobą leżącą, a ponadto jest w stanie częściowo samodzielnie wykonywać czynności związane ze swoim codziennym funkcjonowaniem, nie ma żadnego znaczenia dla ustalenia, czy matka wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy osób trzecich, gdyż zakres opieki obejmuje dużo szersze aspekty.

Skarżąca podkreśliła też, że osoby niepełnosprawne w żadnym wypadku nie zostały pozbawione możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. Natomiast czynności podejmowane przez matkę w ramach prowadzonej przez nią działalności gospodarczej wymagają jedynie wysiłku o charakterze umysłowym, nie zaś jakiegokolwiek wysiłku fizycznego.

Skarżąca podniosła też, że jej zdaniem organ II instancji nie zakwestionował ustalenia organu I instancji, że skarżąca sprawuje stale (codziennie) opiekę nad matką o charakterze opiekuńczo-pielęgnacyjnym jak i wykonuje czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, a nadto pozostaje w gotowości i dyspozycyjności względem matki, co zdaniem skarżącej wyklucza podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.

Końcowo skarżąca podkreśliła, że sposób i charakter sprawowania przez nią opieki nad matką w żadnym wypadku nie zmniejszył się, a wręcz - wobec pogarszającego się stanu zdrowia matki - uległ zwiększeniu, od czasu składania przez nią poprzednio wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Dlatego skarżąca wyraziła niezrozumienie i zarzuciła naruszenie zasady zaufania obywateli do organów państwa, gdzie organ pierwotnie nie kwestionuje istnienia wspomnianego powyżej związku przyczynowo skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, po to tylko, aby rozpoznając kolejny raz sprawę uznać, iż zakres i charakter sprawowanej przeze mnie opieki jest niewystarczający dla uznania, iż spełnione zostały przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem skarżącej w takiej sytuacji organ winien był szczegółowo wyjaśnić, w jaki sposób powyższe zmieniło się względem sytuacji, kiedy poprzednim razem przyznano skarżącej świadczenie pielęgnacyjne, czego jednakże zupełnie zaniechał, arbitralnie stwierdzając, iż sprawowana przez skarżącą opieka nad niepełnosprawną matką, nie wyłącza możliwości podjęcia zatrudnienia, co nie znajduje żadnego oparcia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) określonego przejawu działalności administracji publicznej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 143) dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji, postanowień i innych aktów podejmowanych przez organy administracji publicznej z przepisami prawa, to jest ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając zaskarżoną decyzję w wyżej wskazanym zakresie kognicji Sąd w składzie rozpoznającym sprawę uznał, że wniesiona skarga nie jest zasadna.

W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że, jak prawidłowo uznał organ odwoławczy, sprawa podlegała rozpoznaniu na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązujących przed 31 grudnia 2023 r.

Z treści art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym (u.ś.w.) wynika, że warunkiem zachowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W kontrolowanej sprawie wszystkie powyższe warunki zostały spełnione, zatem oceny przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało dokonać w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej: u.ś.r.) w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Wyjaśnić należy, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b ustawy za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Skutki tego wyroku mają znaczenie w nin. sprawie. Wyrok Trybunału wiąże bowiem wszystkich zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP i stanowi dla organów administracji oraz sądów istotną wskazówkę̨ interpretacyjną.

Co więcej, przepis uznany przez sąd konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją nie może nadal stanowić podstawy rozstrzygnięć́. Skoro zatem TK kategorycznie przyjął, że art. 17 ust. 1b ustawy narusza prawa opiekunów osób, których niepełnosprawność́ powstała odpowiednio po ukończeniu 18 oraz 25 roku życia, to nie sposób uznać, iż orzeczenie to nie ma wpływu na sytuację prawną skarżącej. Wręcz przeciwnie - data ustalenia niepełnosprawności jej matki nie mogła być negatywną przesłanką do przyznania świadczenia. Organy rozstrzygając w zakresie wniosku o ustalenie prawa do ww. świadczenia mają zatem obowiązek procedować́ w oparciu o przepisy ww. ustawy z wyłączeniem niekonstytucyjnej części przepisu art. 17 ust. 1b. Na powyższą kwestię prawidłowo zwróciło uwagę SKO w zaskarżonej decyzji.

Organ odwoławczy zasadnie przyjął także, że w sprawie nie zostały wykazane przez skarżącą pozostałe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając na uwadze ww. art. 17 ust. 1 ustawy, wyjaśnić bowiem należy, że podstawowym wymogiem do uzyskania ww. świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy, czy też niemożność jej podjęcia z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20). Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność.

Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla osoby niepełnosprawnej. Ustawodawca wymaga zatem, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej.

Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Dlatego w każdej sprawie organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nad osobą posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. m.in. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, czy wyrok NSA z dnia 18.maja 2021 r. I OSK 275/21).

Odnośnie stanu zdrowia matki skarżącej w toku postępowania ustalono, że ma 53 lata jest na rencie KRUS i posiada orzeczenie o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Jest po przebytym nowotworze złośliwym - chłoniak Hodgkina. Przeszła chemioterapię i radioterapię. W związku z tym zmaga się z licznymi dolegliwościami, które utrudniają jej życie i niekorzystnie wpływają na codzienne funkcjonowanie. Ma częste dolegliwości bólowe i odczuwa ciągłe zmęczenie. Cierpi na choroby neurologiczne, uszkodzenie mięśni, niedowład prawej nogi i w związku z tym ma założony stabilizator. Odczuwa mrowienie, skurcze i bóle nóg związane z uszkodzeniem nerwów, co utrudnia jej chodzenie. Porusza się za pomocą kuli. Ma problemy z chodzeniem po schodach i wymaga asekuracji skarżącej.

Dodatkowo matka skarżącej ma nadciśnienie tętnicze, ma na stałe włączone leki na nadciśnienie. Ponadto ma szumy w uszach i niedosłuch. Ma problemy z kręgosłupem, korzysta z masaży i fizjoterapii. Ma obniżoną odporność i przebyła 3 razy COVID. Pogarsza jej się wzrok, często pęka jej żyłka w oku. Korzysta z zaopatrzenia higienicznego z powodu nietrzymania moczu. Odczuwa lęki. Jest pod kontrolą lekarzy: kardiologa, internisty, laryngologa, hematologa, ortopedy, neurologa, psychiatry, ginekologa i okulisty.

Skarżąca pomaga matce w pielęgnacji, zaprowadza do łazienki, pomaga w myciu i ubieraniu się, również w przygotowaniu i podawaniu posiłków. Zajmuje się też wszelkimi obowiązkami typowymi dla prowadzenia gospodarstwa domowego, robieniem zakupów, wykupywaniem recept, rejestruje wizyty lekarskie, na które zawozi mamę osobiście, załatwia sprawy urzędowe. Zgodnie z zaleceniami lekarzy wykonuje odpowiednie ćwiczenia i masaże. Skarżąca gotuje, sprząta, dba o dietę matki, ścieli pościel i robi pranie. Odbywa z matką regularne spacery, ponieważ utrzymują matkę w kondycji fizycznej i przynoszą jej ukojenie i odprężenie (k. 144 a.a.).

Jak wynika z wywiadu środowiskowego (k. 175 i 176 a.a.) matka skarżącej jest w stanie zostać sama w domu na kilka godzin z przerwami po wcześniejszym zabezpieczeniu niezbędnych podstawowych potrzeb. Matka skarżącej samodzielnie wykonuje część czynności związanych ze swoim funkcjonowaniem. Z toalety korzysta samodzielnie. Jest w stanie poruszać się po mieszkaniu samodzielnie za pomocą kul (k. 175 a.a.).

Jednocześnie z ustaleń poczynionych w toku postępowania wynika, że matka skarżącej samodzielnie (bez pomocy skarżącej) prowadzi działalność gospodarczą w zakresie najmu krótkoterminowego apartamentów. Działalność tę – zgodnie z oświadczeniem – prowadzi zdalnie, przy użyciu komputera i telefonu (wystawia faktury, monitoruje rezerwacje, rozmawia z klientami). Matka skarżącej, oprócz mieszkania, w którym mieszka ze skarżącą, jest właścicielem lokalu mieszkalnego w K. i 4 mieszkań w K.1, które zarejestrowane są na jej firmę. Na firmę matki skarżącej zarejestrowane są również 2 samochody osobowe. Matka skarżącej zatrudnia też pracowników. Zgodnie z jej oświadczeniem ze stycznia 2026 r. (k. 168 a.a.) w ciągu ostatnich 12 miesięcy otrzymała 5 wypłat z towarzystwa ubezpieczeniowego tytułem odszkodowania za różne szkody związane z jej działalnością gospodarczą.

Skarżąca jest właścicielem 2 mieszkań w K.2 i uzyskuje dochód z najmu mieszkania.

W ocenie Sądu powyższe ustalenia, w kontekście cytowanych wyżej przepisów prawa i rozumienia opieki, która uprawnia do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, dają podstawę do przyjęcia, że rozstrzygnięcie organu odwoławczego jest prawidłowe.

Zauważyć należy, że istotnie – organ I instancji przyjął istnienie związku przycznowo – skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad matką a koniecznością rezygnacji czy też niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, jednakże zdaniem Sądu organ odwoławczy wydał rozstrzygnięcie w oparciu o pełniejszą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Trzeba w tym miejscu zauważyć, że takie działanie organu odwoławczego nie narusza zasady dwuinstancyjności postępowania wyrażonej w art. 15 k.p.a. Organ odwoławczy wydając rozstrzygnięcie rozstrzyga sprawę ponownie w całości i ma prawo do innych ocen niż organ I instancji na podstawie tego samego materiału dowodowego. Istotne jest aby swoją motywację zawarł w uzasadnieniu decyzji, co w niniejszym przypadku wystąpiło.

Przede wszystkim organ odwoławczy (inaczej niż organ I instancji) przy ocenie istnienia związku przyczynowo – skutkowego uwzględnił i ocenił okoliczność prowadzenia przez matkę skarżącej działalności gospodarczej i jej zakresu, w kontekście stopnia samodzielności matki skarżącej. Zaznaczyć bowiem należy, że samo prowadzenie działalności gospodarczej przez osobę niepełnosprawną, nie wyklucza przyznania opiekunowi świadczenia pielęgnacyjnego, jednak fakt ten powinien być rozważony w kontekście stopnia samodzielności podopiecznego jako okoliczności istotnej dla oceny istnienia związku przyczynowo – skutkowego.

Zdaniem Sądu prawidłowa jest ocena organu odwoławczego, która zasadniczo sprowadza się do tego, że skoro matka skarżącej jest w stanie samodzielnie prowadzić działalność gospodarczą wynajmu krótkoterminowego kilku mieszkań, zatrudniając przy tym pracowników, a przy tym jest w stanie pozostać sama w domu na kilka godzin – nie ma podstaw do przyjęcia, aby jej stopień samodzielności wykluczał podjęcie zatrudnienia przez skarżącą choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Sąd podkreśla, że na rozmiar prowadzonej działalności wskazują też takie okoliczności jak zatrudnianie pracowników przez matkę skarżącej czy posiadanie 2 samochodów na firmę. Nie bez znaczenia jest też fakt realizacji wielu postępowań odszkodowawczych w związku ze szkodami powstałymi w ramach prowadzonej działalności gospodarczej matki skarżącej, w okresie zaledwie 1 roku. Świadczy to o intensywności prowadzonej działalności gospodarczej, która niewątpliwie przekłada się na wymagany stopień zaangażowania jej właściciela.

Zasady doświadczenia życiowego i logicznego myślenia przeczą przyjęciu aby osoba niepełnosprawna, wymagająca stałej opieki innych osób była w stanie samodzielnie, zdalnie prowadzić działalność gospodarczą takich rozmiarów i tego rodzaju. Specyfiką najmu krótkoterminowego jest duża rotacja turystów korzystający z apartamentów, co niejednokrotnie wiąże się z dużą szkodowością (tak jak to wynika z oświadczenia matki skarżącej). Nawet jeżeli matka skarżącej zatrudnia pracowników, to niewątpliwie wymagają oni nadzoru i wykonywania wszelkich czynności formalnych związanych z zatrudnieniem.

Także charakter schorzeń matki skarżącej oraz rodzaj sprawowanych czynności przez skarżącą nie wskazuje, aby sprawowana opieka odpowiadała swym charakterem opiece uprawniającej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Podkreślić należy, że matka skarżącej nie jest osobą leżącą, porusza się o kulach, część czynności związanych ze swoim funkcjonowaniem wykonuje samodzielnie. Samodzielnie korzysta z toalety. Chodzi ze skarżącą na regularne spacery, które przynoszą jej ukojenie i odprężenie. Oznacza to, że jej kondycja pozwala na tego typu regularne aktywności. Skarżąca twierdzi, że stan matki się pogarsza ale ze złożonych oświadczeń i opisów nie wynika aby pogorszenie to doprowadziło matkę do stanu wymagającego ze strony skarżącej stałej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Skarżąca nie wskazuje też aby deklarowane pogorszenie wymagało ograniczenia rozmiaru prowadzonej przez matkę działalności gospodarczej.

Sąd nie neguje, że matka skarżącej jest osobą po przebytym nowotworze, radio i chemioterapii, z licznymi dolegliwościami będącymi także konsekwencją tej choroby i leczenia. Z pewnością dolegliwości bólowe, czy te ograniczające mobilność są dla matki skarżącej szczególnie uciążliwe. Niemniej jednak należy podkreślić, że matka skarżącej poddaje się rehabilitacji, jest pod opieką specjalistów i ma wdrożone stosowne terapie i leczenie, mające na celu stabilizację stanu zdrowia i łagodzenie objawów. Z opisu przedstawionego przez skarżącą nie wynika, aby schorzenia matki i ich objawy były tego rodzaju aby wymagały stałej obecności i czuwania przy matce. Rodzaj wykonywanych przez skarżącą czynności gospodarczych (sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, załatwienia urzędowe) czy opiekuńczych (pomoc w ubieraniu, kąpieli, masaże) wskazuje, że czynności te przy dobrej organizacji mogą być wykonywane przed lub po pracy.

Skarżąca deklaruje wożenie matki na wizyty lekarskie i rehabilitację (co poparła stosownym wydrukiem dołączonym do skargi). Niewątpliwie w okresie serii zabiegów te wizyty są bardziej intensywne jednakże w ocenie Sądu całościowy obraz sytuacji wskazuje, że zakres opieki jakiej wymaga matka skarżącej nie wymaga pełnej dyspozycyjności skarżącej.

Potwierdza to również wynikająca z akt sprawy okoliczność, że w trakcie postępowania skarżąca wielokrotnie nie była obecna w domu podczas doręczania korespondencji urzędowej (por. k. 155, 166, 177 a.a. – korespondencję odbierała niepełnosprawna matka). Również wielokrotnie próbowano ustalić termin wywiadu lub też uwzględniano prośby o jego przesunięcie z uwagi na nieobecność skarżącej czy jej matki. I tak 28 listopada 20205 r. podczas rozmowy telefonicznej z urzędnikiem nie udało się ustalić terminu wywiadu z powodu – jak podała skarżąca - dużej ilości załatwień i przeziębienia (por. k. 159 a.a). Skarżąca miała skontaktować się 1 grudnia 2025 r., czego nie zrobiła.

W związku z tym pracownik socjalny wykonał telefon do skarżącej 2 grudnia 2025 r., gdzie skarżąca poinformowała, że skontaktuje się w przyszłym tygodniu ponieważ nadal ma dużo załatwień (k. 160 a.a.). Wobec braku kontaktu ze strony skarżącej 10 grudnia 2025 r. wystosowano do niej pisemne wezwanie celem ustalenia terminu wywiadu środowiskowego (k. 161 a.a.). Następnie 18 grudnia 20205 r. podjęto kolejną próbę kontaktu telefonicznego. Zaproponowano termin wywiadu na 22 grudnia 2025 r. jednak skarżąca i jej matka poprosiły o termin wywiadu po 7 stycznia 2026 r. z uwagi na święta i wyjazd (k. 162 a.a.).

Następnie na prośbę skarżącej (k. 163 a.a.) termin wywiadu ustalono na podany przez skarżącą dzień 12 stycznia 2026 r. Na marginesie jedynie Sąd zauważa, że w toku poprzedniego postępowania administracyjnego, zakończonego decyzją SKO w Krakowie z 26 sierpnia 2024 r. miała miejsce tożsama sytuacja (por. k. 61-64 i 72 a.a.), zatem przestawionego stanu rzeczy (tj. braku dyspozycyjności skarżącej) nie sposób uznać za przypadkowy.

W ocenie Sądu ww. okoliczności stoją w opozycji do twierdzeń skarżącej, że sprawowana przez nią opieka nad matką jest na tyle intensywna, że nie może zostawić matki na dłużej niż 3 godziny, z przerwami.

Sąd nie neguje, że skarżąca opiekuje się matką, która znajduje się w stanie, uznanym przez właściwą komisję lekarską za uprawniający do wydania orzeczenia o braku zdolności do samodzielnej egzystencji. Jednakże ustawodawca w cyt. wyż. regulacjach u.ś.r., dotyczących warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie zdecydował się, aby wystarczające do uzyskania tego prawa było jedynie legitymowanie się przez podopiecznego takim orzeczeniem. Wymagane jest natomiast ustalenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W okolicznościach niniejszej sprawy, z przyczyn wyżej podanych, organ odwoławczy zasadnie się ich nie dopatrzył.

Sąd nie dopatrzył się w działaniach organu odwoławczego zarzucanego w skardze naruszenia zasady zaufania obywatela do organów administracji z uwagi na wydanie negatywnego rozstrzygnięcia mimo, że w pierwotnym postępowaniu, zakończonym decyzją SKO w Krakowie z 26 sierpnia 2024 r., skarżącej zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Sąd zauważa, że w toku postępowania zakończonego poprzednią decyzją nie badano kwestii prowadzenia przez matkę skarżącą działalności gospodarczej w kontekście oceny stopnia jej samodzielności, a tym samym rodzaju i zakresu opieki jakiej wymaga. Również kwestia ta nie była w żadnym stopniu rozważana w uzasadnieniu decyzji SKO w Krakowie z 26 sierpnia 2024 r.

Zdaniem Sądu w kontrolowanym postępowaniu organ odwoławczy słusznie zwrócił uwagę na ten aspekt i poddał go trafnej ocenie w kontekście stopnia samodzielności matki skarżącej. Ponadto oceny tej dokonano w zestawieniu z objawami schorzeń matki skarżącej, rodzajem czynności wykonywanych przez skarżącą w ramach sprawowanej opieki, a także dyspozycyjnością skarżącej na potrzeby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

Sąd zauważa, że w podobnych okolicznościach faktycznych Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę prawomocnym wyrokiem z 29 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 221/23 (patrz internetowa baza orzeczeń CBOIS).

Reasumując, Sąd nie dopatrzył się w działaniu organu naruszenia norm prawa procesowego ani materialnego, a zatem skargę należało oddalić, na podstawie art. 151 p.p.s.a.