Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowiez 19 sierpnia 2026 r., sygn. akt III SA/Kr 753/26

Uzasadnienie

T. T. (dalej: "skarżąca") wniosła do Sądu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z 04.11.2024 r. (nr SKO–NP-4115-437/23) utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy G. z 10.10.2023 r. (znak: DŚR.5231.227.SP.2021) odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Stan prawny i faktyczny sprawy przedstawiał się następująco:

1. 1.1. W dniu 14.09.2023 r. do organu I instancji wpłynął wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, Z. T. Do wniosku skarżąca załączyła:
2. a) orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 28.03.2023 r. o trwałej niezdolności jej matki do samodzielnej egzystencji (data powstania niezdolności – 01.03.2023 r.);
3. b) świadectwo pracy skarżącej z 15.06.2023 r., z którego wynika, iż była ona zatrudniona jako sprzedawca w wymiarze pełnego etatu w okresie od 01.11.2010 r. do 15.06.2022 r. (stosunek pracy rozwiązano na podstawie porozumienia stron);
4. c) własne oświadczenie, że rozwiązała w.w. umowę, aby podjąć opiekę nad matką. Po zakończeniu pracy skarżąca znalazła się w szpitalu i od 17.06.2022 r. otrzymywała zasiłek chorobowy, zaś od 16.09.2022 r. do 10.09.2023 r. świadczenie rehabilitacyjne. Podała, że jej matka z uwagi na stan zdrowia (leczy się na serce, ma ciągłe bóle głowy, czasem traci w krótkiej chwili przytomność i się przewraca, ma zaniki pamięci) potrzebuje stałej opieki i pomocy;
5. d) oświadczenia rodzeństwa skarżącej, iż nie mogą opiekować się matką.

1. 1.2. W toku postępowania organ I instancji pozyskał do akt wydruk z systemu EKSMOoN z 19.09.2023 r., z którego wynika, że matka skarżącej posiada orzeczenie z 12.01.2016 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

1. 1.3. W ramach wywiadu środowiskowego ustalono, że matka skarżącej jest wdową, a pracownik socjalny zapisał, że wymaga ona pomocy w: higienie osobistej, zakładaniu i zdejmowaniu odzieży i obuwia, załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Osoba ta posiłki spożywa samodzielnie, jednakże ma znaczne trudności w poruszaniu się, co czyni tylko po domu posługując się laską lub przy wsparciu innej osoby. Ponadto zapisano, że matka skarżącej "jest osobą całkowicie niezdolną do prowadzenia gospodarstwa domowego, robienia zakupów, gotowania, prania, sprzątania, gromadzenia opału. We wszystkich tych czynnościach pomoc i opiekę zapewnia jej skarżąca, która dodatkowo realizuje recepty, kontroluje dawkowanie leków, zapewnia kontakty z lekarzem". Pracownik socjalny zapisał, że rodzeństwo skarżącej nie może opiekować się matką.

1. 1.4. Z akt wynika, że decyzją z 26.09.2023 r. – po rozpoznaniu wniosku skarżącej z 14.09.2023 r. (jest to też data złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne – przyp. Sądu) – organ I instancji przyznał skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką - na okres od 01.10.2023 r. do 31.10.2023 r. oraz odmówił przyznania tego świadczenia na okres od 01.09.2023 r. do 30.09.2023 r. z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego.
2. 2. Decyzją z 10.10.2023 r. organ l instancji rozpoznał wniosek skarżącej z 14.09.2023 r. i odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przywołał art. 17 ustawy z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej "ustawa"), a ponadto ustalenia wywiadu środowiskowego (pkt 1.3. uzasadnienia). Uznał, że skarżąca spełnia przesłanki wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy, jednakże nie została spełniona przesłanka z w art. 17 ust 1b ustawy, bowiem niepełnosprawność jej matki nie powstała w okresach wskazanych w tym przepisie. Organ wyjaśnił, że zna treść wyroku TK z 23.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13), którym stwierdzono niekonstytucyjność art. 17 ust. 1 b ustawy, jednakże przepis ten nadal obowiązuje i organ ma go stosować.
3. 3. W odwołaniu skarżąca zarzuciła naruszenie:
4. a) art. 17 ust. 1b ustawy poprzez niezasadne przyjęcie, iż ustawodawca pobawił osoby prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą, której niepełnosprawność powstała w okresach wskazanych w tym przepisie;
5. b) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie pełnej sytuacji rodziny skarżącej i nieustosunkowanie się do podnoszonych przez nią argumentów, a tym samym brak zbadania całości materiału dowodowego.
6. 4. Pismem z 15.11.2023 r. organ I instancji przekazał do SKO w Nowym Sączu – w ślad za odwołaniem oraz aktami – również kopię decyzji z 09.11.2023 r. o przyznaniu skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką – tym razem na okres od 01.11.2023 r. do 31.10.2024 r. Z decyzji tej wynika, że wniosek o przyznanie w.w. zasiłku – skarżąca złożyła w dniu 19.10.2023 r., tj. po wydaniu przez organ decyzji odmowej w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego.
7. 5. Decyzją z 04.11.2024 r. SKO w Nowym Sączu trzymało w mocy decyzję organu I instancji. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 17 ustawy w zw. z art. 63 ust. 1 ustawy z 7.07.2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. 2023 r, poz. 1429). SKO zwróciło uwagę na brak konstytucyjności podstawy prawnej rozstrzygnięcia organu I instancji przywołując w tym względzie wyrok TK z 23.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13) i akcentując, że w tym zakresie objęta odwołaniem decyzja nie jest prawidłowa.

Jednocześnie Kolegium Odwoławcze wskazało, że ustaleniu podlegało to, czy zostały spełnione pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne uniemożliwiające jego przyznanie. Opisało ustalenia wywiadu środowiskowego, oświadczenia skarżącej oraz kwestię rozwiązania przez skarżącą umowy o pracę za porozumieniem stron. Zaznaczyło, że skarżąca po ustaniu zatrudnienia, w okresie od 17.06.2022 r. do dnia 15.09.2022 r. otrzymywała zasiłek chorobowy, z kolei od 16.09.2022 r. do 10.09.2023 r. przebywała na świadczeniu rehabilitacyjnym. Zauważyło Kolegium Odwoławcze, że niezdolność matki skarżącej do samodzielnej egzystencji powstała 01.03.2023 r., tj. w okresie, kiedy skarżąca - ze względu na stan zdrowia była niezdolna do pracy. Trudno zatem - w ocenie organu odwoławczego - przyjąć, że występuje związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją skarżącej z pracy, czy też jej niepodejmowaniem, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym rodzicem.

Dalej organ II instancji przytoczył ustalony w postępowaniu zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą i uznał, że takie czynności jak podawanie leków, pomoc przy czynnościach higieny osobistej, zakładanie i zdejmowanie odzieży, obuwia, przygotowywanie posiłków, kontakty z lekarzem, pranie i sprzątanie - nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką nad chorymi najbliższymi osobami i jednocześnie pracujący zawodowo. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano i wieczorem - a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcia jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie.

W ocenie SKO, deklarowane przez skarżącą czynności opiekuńcze mają charakter czynności pomocniczych do których - jako córka - jest moralnie i prawnie zobligowana, a dodatkowo są to także czynności, które jako osoba wspólnie zamieszkująca z niepełnosprawną musi wykonywać (gotowanie, pranie, sprzątanie, robienie zakupów). SKO wskazało przy tym, że co prawda w wywiadzie środowiskowym zwrócono uwagę na znaczne trudności matki skarżącej w poruszaniu się, jednakże pracownik socjalny nie potwierdził, że wymaga ona ciągłego nadzoru i cierpi na zaniki pamięci, zawroty głowy czy utraty przytomności.

Podsumowując SKO uznało, że argument o niemożności podjęcia zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad matką w zestawieniu z ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez organ oraz zawartymi w oświadczeniu skarżącej w przedmiocie zakresu sprawowanej opieki, które nie znajdują potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, nie mogą stanowić podstawy do przyznania świadczenia.

1. 6. W skardze na opisaną wyżej decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie:
2. a) art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz brak wyczerpującego zebrania i nierozpatrzenia materiału dowodowego;
3. b) art. 80 k.p.a. i art. 17 ust. 1 ustawy poprzez błędne ustalenie, że w sprawie nie ma związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy (jej niepodejmowaniem), a koniecznością sprawowania opieki nad rodzicem.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji, zobowiązanie organu do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu wskazała, że zrezygnowała z pracy 16.06.2022 r., a w dniu 17.06.2022r. nagle trafiła do szpitala. W związku z tym sam fakt, że dzień po rozpoczęciu opieki nad matką przebywała na zwolnieniu, nie może być okolicznością przesadzającą o tym, z jakich względów zrezygnowała z zatrudnienia. Rezygnując z zatrudnienia skarżąca nie mogła przypuszczać, że dzień po ustaniu stosunku pracy trafi ona nagle do szpitala, co uniemożliwi jej przez okres kilku dni opiekę nad matką. W tym czasie, z powodu pobytu skarżącej w szpitalu, jej matką zaopiekowało się rodzeństwo skarżącej, które w tym celu wykorzystało swój urlop.

Dalej skarżąca podkreśliła, że zakres sprawowanej przez nią opieki jest bardzo szeroki.

Wskazała dodatkowo, że jej matka starała się o przyznanie świadczenia wspierającego i ramach postępowania o to świadczenie ustalono, że poziom potrzeby wsparcia wynosi u niej 96 punktów (na 100 możliwych), co świadczy o tym, że nie może ona funkcjonować bez innej osoby. Świadczenie to zostało przyznane od 06.09.2024 r., jednak w ocenie skarżącej, należy się jej świadczenie pielęgnacyjne dochodzone w niniejszym postępowaniu - za okres od złożenia wniosku do przyznania matce świadczenia wspierającego.

Do skargi załączono informację ZUS o przyznaniu matce skarżącej świadczenia wspierającego na okres od 07.05.2024 r. do 31.05.2024 r. oraz od 01.06.2024 r. do 31.05.2031 r.

1. 7. Organ wniósł o oddalenie skargi.
2. 8. W piśmie z 14.10.2025 r. skarżąca podała, że matka zmarła 17.09.2025 r. Wniosła o rozpoznanie sprawy w zakresie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do tego dnia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje

1. 9. Skarga była zasadna i skutkowała uchyleniem zaskarżonej decyzji.
2. 10. Materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2023 r., poz. 390; dalej u.ś.r.) w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2023 r. Przepis ten mówił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym – niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu – osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
3. 11. W stanie prawnym kontrolowanej sprawy (wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony został 14.09.2023 r.) należy zatem podkreślić, że w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego osoba ubiegająca się o to świadczenia powinna wykazać, że nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna winno wynikać wyłącznie z faktu konieczności (nieodzowności) sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podkreślić bowiem należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie było przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) – wynikający właśnie z konieczności sprawowania szerokiej opieki nad podopiecznym. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest też trafny pogląd, że art. 17 ust. 1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17.10.2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20) z uwagi na całkowitą zależność osoby niepełnosprawnej od opiekuna (WSA w Warszawie w wyroku z 7.10.2011 r. sygn. I SA/Wa 1265/11). Pojęcie "opieki", o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18.03.2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 51/21, por. też wyrok WSA w Krakowie z 19.01.2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1389/22).
4. 12.1. Przyjęta przez organ odwoławczy motywacja decyzji odmownie załatwiającej żądanie skarżącej przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego zasadzała się na stwierdzeniu braku związku przyczynowego między pasywnością zawodową skarżącej, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Organ odwoławczy upatrywał braku związku przyczynowego w dwóch kwestiach:
5. - pierwsza obejmowała brak korelacji czasowej między datą uzyskania przez matkę skarżącej orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji (1.03.2023 r.), a datą rezygnacji skarżącej z pracy zawodowej (16.06.2022 r.). Nadto, Kolegium Odwoławcze akcentowało w tym względzie, że rezygnacja skarżącej z pracy miała miejsce w okresie, w którym jej matka dysponowała orzeczeniem o jedynie umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a dodatkowo skarżąca – od następnego dnia po dniu rezygnacji z zatrudnienia – aż do 10.09.2023 r. przebywała albo na zasiłku chorobowym albo pobierała świadczenie rehabilitacyjne;
6. - z kolei druga dotyczyła zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką, który – w ocenie SKO – miał charakter jedynie czynności pomocniczych, których wykonanie nie odbywa się przez cały dzień, lecz w ściśle określonych porach, przez co nie uniemożliwia podjęcia pracy, choćby w ograniczonym zakresie.
7. 12.2. Z uwagi zatem na przyjętą przez organ odwoławczy motywację decyzji odmowej (zaprezentowaną wyżej) ocenie podlegało to, czy argumenty Kolegium Odwoławczego zasadnie mogły przemawiać za brakiem występowania związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu wskazanym w punkcie 11. uzasadnienia.
8. 13. Według Sądu, stanowisko Kolegium Odwoławczego nie było trafne.
9. 14.1. Zajmując stanowisko w odnośnie przyjętego przez SKO braku korelacji czasowej między rezygnacją przez skarżącą z pracy zawodowej, a orzeczeniem o niezdolności matki do samodzielnej egzystencji – wskazać należy, iż podstawą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest wykazanie, iż przyczyna braku podejmowania zatrudnienia leży w obiektywnej konieczność sprawowania opieki. W tym też kontekście zwrócić należy uwagę na zasadny pogląd wyrażony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, który akcentuje, iż ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia (por. wyrok WSA w Gdańsku z 14 maja 2020 r.; sygn. akt III SA/Gd 410/20). Istotne jest zatem to, czy na dzień złożenia wniosku (por. art. 24 ust. 2 u.ś.r.), a najpóźniej na dzień orzekania przez organ administracji w sprawie, skarżący spełniał przesłanki przyznania oczekiwanego świadczenia, w tym też, przesłankę niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki. W tej natomiast sprawie uwaga organu niezasadnie skoncentrowana została zasadniczo na dacie rezygnacji skarżącej z zatrudnienia (16.06.2022 r.) – przy jednoczesnym pominięciu – momentu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (14.09.2023 r.). Ten zaś ostatnio wskazany moment wyznaczał najwcześniejszą możliwą datę przyznania oczekiwanego świadczenia. Kwestię zatem pasywności zawodowej skarżącej – organ winien oceniać z perspektywy daty złożenia wniosku, a nie okresu kilkunastu miesięcy poprzedzających tę datę (czerwiec 2022 r.). W tożsamy sposób ocenić należało podnoszone przez Kolegium Odwoławcze kwestie dotyczące braku dysponowania przez matkę skarżącej stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności – w chwili zaprzestania pracy przez skarżącą. Według Sądu, przyjęty przez SKO motyw rozstrzygnięcia, zasadzający się zasadniczo na ocenie zagadnień historycznych (tj. zakończenia zatrudnienia skarżącej w 2022 r., dysponowania przez matkę w 2022 r. orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności) – z pominięciem sytuacji "aktualnej" w rozumieniu wyżej wskazanym, z przedstawionych względów – nie uprawniał do negatywnego załatwienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Kluczowa bowiem była ocena, czy istniejące w dacie składania wniosku uwarunkowania zdrowotne niepełnosprawnej są tego rodzaju, że zakres opieki jaki osoba ta wymaga, wyklucza możliwość podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna. Ten natomiast aspekt sprawy wymagał z kolei zbadania skali i charakteru nieodzownej opieki, jaka realizowana jest przez skarżącą względem jej niepełnosprawnej matki.
10. 14.2. W tym też, ostatnio wskazanym zakresie Sąd stwierdza, że nie zasługiwało na akceptację stanowisko Kolegium Odwoławczego, iż zakres opieki realizowanej przez skarżącą względem matki – stanowiły jedynie "czynności pomocnicze". Przede wszystkim zauważyć trzeba, na co zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że na podstawie decyzji Wójta Gminy G. z 26.09.2023 r. przyznano skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką – na okres od 1.10 do 31.10.2023 r. zaś z powodu przekroczenia przez skarżącą kryterium dochodowego – odmówiono przyznania tego wsparcia od 1.09 do 30.09.2023 r. Nadto, jak wynika z akt, skarżącej został przyznany także specjalny zasiłek opiekuńczy na matkę na okres od 1.11.2023 r. do 31.10.2024 r. (decyzja z 9.11.2023 r.). Zgodnie z art. 16a u.ś.r., specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z treści ww. przepisu wynika zatem, że podobnie jak w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, również przy ocenie przesłanek przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego istotne jest to, czy istnieje bezpośredni związek między sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą, a rezygnacją z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia) przez opiekuna. Okoliczność, że dana osoba rezygnuje z zatrudnienia albo nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie stanowi więc sama w sobie wystarczającej przesłanki nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Koniecznym jest bowiem, aby rezygnacja z zatrudnienia lub jego podjęcia była powiązana z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Niezbędne jest zatem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki. Aby można było przyznać stronie specjalny zasiłek opiekuńczy, w rezultacie kluczowe znaczenie ma zbadanie okoliczności i powodów tej rezygnacji.

Ponadto należy ustalić, że zachodzi wyraźny i bezpośredni związek czasowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą najbliższą. Tak więc zarówno w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego, tożsamą podstawową przesłanką jego przyznania jest to, że dana osoba rezygnuje z zatrudnienia albo nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą bliską. W tym zakresie przesłanka ta pozostaje zatem identyczna (por. np. wyrok NSA z 9.04.2026 r., sygn. akt I OSK 693/25). Porównanie treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. (dotyczącego świadczenia pielęgnacyjnego) oraz art. 16a ust. 1 u.ś.r. (dotyczącego specjalnego zasiłku opiekuńczego) prowadzi do wniosku, że kluczowa przesłanka warunkująca przyznanie obu tych świadczeń, tj. niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania (stałej) opieki nad osobą niepełnosprawną była, co do istoty, tożsama.

W obu przypadkach ustawodawca wymagał istnienia bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej opiekuna a koniecznością zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej (por. NSA we wskazanym wyżej wyroku). Skoro zatem skarżącej przyznano prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okresy wyżej wskazane, to powyższe oznacza, że właściwy organ administracji publicznej uprzednio dwukrotnie pozytywnie zweryfikował istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną opieką, a brakiem możliwości podejmowania zatrudnienia przez opiekuna. Faktu tego nie sposób pomijać przy ocenie niniejszej sprawy, w szczególności w zakresie dotyczącym związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z podejmowania zatrudnienia, a sprawowaniem opieki. Obowiązująca w postępowaniu administracyjnym zasada budowania zaufania do organów władzy publicznej (art. 8 par. 1 k.p.a.) nakazuje przyjmować, że strona, która uprzednio spełniła już wszystkie przesłanki uprawniające do uwzględnienia jej żądania (w ramach postępowania o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego), ma uzasadnione prawo oczekiwać od organów administracji publicznej, aby w identycznej sprawie (dot. świadczenia pielęgnacyjnego), przy niezmienionych okolicznościach faktycznych i zbliżonych realiach prawnych, kolejne jej podanie zostało załatwione w sposób analogiczny, do uprzednio już rozstrzygniętego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu przy ocenie zaistniałych w sprawie okoliczności nie wzięło pod uwagę jej całokształtu, a więc przyjętej oceny sytuacji skarżącej w sprawie dotyczącej specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Nadto, w kwestii związku między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną przez nią opieką nad matką, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. – dostrzec należy te wypowiedzi pracownika socjalnego, który w dokumencie wywiadu środowiskowego kategorycznie zapisał, że matka skarżącej wymaga wszechstronnej pomocy zarówno przy ubieraniu, rozbieraniu, higienie osobistej, czy przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Zakres ten jest zrozumiały, gdy uwzględni się informację zapisaną w dokumencie wywiadu środowiskowego, że matka skarżącej w dacie przeprowadzanego wywiadu miała znaczne trudności w poruszaniu się (por. punkt 1.3.). Taka cecha bezpośrednio rzutowała na postrzeganie ogólnej sprawności tej osoby, a w konsekwencji także na zakres koniecznej opieki, jakiej wymagała. Wniosek ten wzmacniają dokumenty załączone przez skarżącą do skargi (dot. świadczenia wspierającego; k. 9 a.s.), które wskazują poziom potrzeby wsparcia matki skarżącej ustalony na 97 punktów (na 100 możliwych).

Choć oceny te dotyczą okresu późniejszego względem daty przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego, niemniej czas ich sporządzenia jest zbliżony do daty orzekania przez SKO w tej sprawie, przez co brak było podstaw, aby uznawać je za niereprezentatywne dla postrzegania stanu zdrowia matki skarżącej odnoszonego do potrzeb świadczenia pielęgnacyjnego.

15. Z przestawionych wyżej względów Sąd przyjął, że zagadnienie dotyczące występowania związku przyczynowo-skutkowego nie zostało należycie ustalone i ocenione przez Kolegium Odwoławcze. Powyższe, skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji, gdyż naruszała ona art. 7 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. - w stopniu rzutującym na wynik sprawy. Rozstrzygnięcie Sądu zapadło w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2026 r., poz. 143).

16. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni zaprezentowane wyżej oceny. Nadto, dokona analizy stanu kontrolowanej sprawy z perspektywy przepisów międzyczasowych zawartych w ustawie z 7.07.2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. 2026 r., poz. 873). Przepis art. 63 ust. 1 tej ustawy przewiduje bowiem, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, do których prawo powstało do 31.12.2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Możliwość zatem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po 31.12.2023 r. jest warunkowana spełnieniem przesłanki "powstania prawa" do wskazanej wyżej daty. Ocen w tym względzie dokonywać natomiast należy przy uwzględnieniu nie tylko spełnienia przesłanek pozytywnych ale również ewentualnego wyeliminowania (do wskazanej wyżej daty) przesłanek negatywnych przyznania świadczenia. Nieodzowna będzie zatem potrzeba dokonania analizy specyfiki stanu kontrolowanej obecnie sprawy – także w wyżej zarysowanym aspekcie. Dotychczas bowiem Kolegium Odwoławcze, mimo, że orzekało w dniu 4.11.2024 r., nie wypowiedziało się w powyższym względzie, a jest on istotny z perspektywy prawa materialnego (por. wyżej). Organ odwoławczy winien zatem obecnie ocenić, czy specyfika (ogół uwarunkowań) niniejszej sprawy uprawnia do wniosku, że zaistniał stan opisany w hipotezie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, tj. że prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do 31.12.2023 r., i (ewentualnie) - do jakich dat, stwierdzenie takie może być odnoszone. Organ rozważy także, czy i jakie potencjalnie znaczenie dla oceny tej sprawy ma to, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca złożyła 14.09.2023 r., zaś pierwszą, funkcjonującą w obrocie prawnym decyzją - przyznającą skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy była decyzja Wójta Gminy G. z 26.09.2023 r. – przy czym zasiłek ten przyznano skarżącej od 1.10.2023 r.