Uzasadnienie
Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 5 marca 2026 r., znak WB-V.654.34.2025, po rozpoznaniu odwołania od decyzji Wójta Gminy B. z dnia 14 października 2025 r. o przeznaczeniu M. Z. do wykonywania świadczeń osobistych w czasie pokoju/w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, polegających na zabezpieczeniu procesu mobilizacyjnego rozwinięcia jednostki - konsultanta obsługi prawnej na rzecz [...] Małopolskiej Brygady Obrony Terytorialnej – uchylił zaskarżoną decyzję Wójta w części dot. rozstrzygnięcia na czas pokoju.
W podstawie prawnej decyzji podano art. 138 par. 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 621 ust. 4 ustawy z 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2025 r., poz. 825), zwanej dalej w skrócie "ustawą".
Decyzja ta została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Decyzją z dnia 14 października 2025 r., nr 2/2025, wydaną na podstawie art. 621 ust. 1 ustawy, Wójt Gminy B. rozstrzygnął wniosek Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji w Tarnowie w ten sposób, że przeznaczył skarżącego do wykonywania świadczeń osobistych w czasie pokoju/w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, polegających na zabezpieczeniu procesu mobilizacyjnego rozwinięcia jednostki - konsultanta obsługi prawnej na rzecz [...] Małopolskiej Brygady Obrony Terytorialnej.
W uzasadnieniu tej decyzji organ nie podzielił stanowiska skarżącego, iż stan jego zdrowia oraz odbywanie aplikacji adwokackiej stanowią przeciwskazania do wydania decyzji w tym przedmiocie.
W odwołaniu od tej decyzji zarzucono naruszenie: art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnej oceny przedstawionych dowodów i uznanie, że stan zdrowia skarżącego nie stanowi przeciwwskazania do nałożenia obowiązku świadczenia; art. 621 ust. 1 w zw. z 637 ust. 3 ustawy poprzez pominięcie okoliczności świadczących o ograniczonej zdolności skarżącego do pełnienia obowiązków z uwagi na stan zdrowia; art. 8 i 11 k.p.a.; błędną ocenę materiału dowodowego, w szczególności stanu zdrowia skarżącego.
W uzasadnieniu opisanego na wstępie rozstrzygnięcia z 5 marca 2026 r. organ odwoławczy powołał treść przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w tej sprawie (art. 3, art. 618 ust. 1, art. 625 ust. 1, art. 640 ust. 5, art. 625 ust. 1 pkt 4, art. 625 ust. 2, art. 541 ustawy).
Wojewoda podkreślił, iż wykonywanie świadczeń osobistych na rzecz obrony jest formą realizacji zadań obronnych przez osoby przeznaczone do wykonywania tych świadczeń. Obowiązek taki ciąży na obywatelach polskich i wynika z zapisu art. 85 ust.1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., który stanowi, iż obowiązkiem obywatela polskiego jest obrona Ojczyzny. Realizacja tego obowiązku uregulowana została w art. 7 ustawy o obronie Ojczyzny. Zgodnie z przywołanym przepisem, realizacja zadań z zakresu obronności państwa należy do wszystkich organów władzy i administracji rządowej oraz innych organów i instytucji państwowych, organów samorządu terytorialnego, przedsiębiorców, organizacji pozarządowych i innych podmiotów, a także do każdego obywatela, w zakresie określonym w ustawach.
Zgodnie z art. 3 ustawy, obowiązkowi obrony Ojczyzny podlegają obywatele polscy (...). W ramach tego obowiązku obywatele polscy są zobowiązani do wykonywania m.in. świadczeń na rzecz obrony (art. 3 ust. 2 pkt 4 ustawy).
Zdaniem organu odwoławczego, skarżący posiada bardzo wysokie kwalifikacje oraz doświadczenie zawodowe umożliwiające realizacje przez niego zadań związanych z zabezpieczeniem procesu mobilizacyjnego rozwinięcia jednostki – wykonywanie prac związanych z obsługą prawną. Wskazano, że skarżący jest aplikantem adwokackim, który świadczy swoją pracę u kilku adwokatów, z którymi nawiązał stała współpracę.
W ocenie Wojewody, skarżący posiada stosowne uprawnienia i wymagania dla powyższego świadczenia osobistego.
Organ II instancji uznał, że orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Krakowie z 11.02.2026 r. stwierdzające całkowitą niezdolność skarżącego do czynnej służby wojskowej (w czasie pokoju, mobilizacji oraz wojny) - kategoria E - nie wyłącza skarżącego od możliwości realizacji świadczenia osobistego. Powyższy dokument nie wypełnia przesłanek z art. 625 ust. 1 pkt 4 - okoliczności niepodlegania obowiązkowi świadczeń osobistych. Żadne z przytoczonych przez skarżącego argumentów nie potwierdza okoliczności, o których mowa w art. 625 ustawy.
Wojewoda Małopolski w toku rozpatrywania złożonego przez M. Z. odwołania, postanowieniem z dnia 14 stycznia 2026 r. wstrzymał wykonanie decyzji Wójta Gminy B. w zakresie, w którym rozstrzygała ona o przeznaczeniu M. Z. do wykonywania świadczeń osobistych w czasie pokoju (karta nr 61 akt administracyjnych).
Skarżący w piśmie z 9.04.2026 r. zaskarżał ww. decyzję w części, w jakim utrzymuje ona obowiązek wykonywania świadczeń osobistych na rzecz obrony w czasie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, zarzucając:
- - naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: 1. art. 7 KPA - poprzez niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący stanu faktycznego sprawy, w szczególności rzeczywistej zdolności Skarżącego do wykonywania świadczeń osobistych, 2. art. 77 § 1 KPA - poprzez niezgromadzenie i nierozpatrzenie w sposób pełny materiału dowodowego, w tym brak przeprowadzenia dowodu z opinii specjalistycznej dotyczącej stanu zdrowia Skarżącego, 3. art. 80 KPA - poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego, polegającą na przyjęciu, że Skarżący jest zdolny do wykonywania świadczeń osobistych bez rzetelnej analizy jego stanu zdrowia, 4. art. 8 KPA “ poprzez naruszenie zasady proporcjonalności i zaufania obywatela do organów władzy publicznej, polegające na nałożeniu obowiązku bez uwzględnienia indywidualnej sytuacji Skarżącego.
- - naruszenie prawa materialnego:
1.art. 618 ust, 1 ustawy o obronie Ojczyzny - poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że każda osoba mieszcząca się w kryterium wieku może być objęta obowiązkiem świadczeń bez badania realnej zdolności do ich wykonania,
- 2. art. 625 ust. 1 pkt 4 ustawy o obronie Ojczyzny - poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że brak formalnego spełnienia przesłanek z tego przepisu wyklucza konieczność indywidualnej oceny zdolności do świadczeń,
- 3. błędne przyjęcie, że orzeczenie o całkowitej niezdolności do czynnej służby wojskowej (kategoria E) pozostaje irrelewantne dla oceny zdolności do wykonywania świadczeń osobistych.
Wobec powyższego wniesiono o: 1. uchylenie zaskarżonej decyzji w zaskarżonej części, 2. na podstawie art. 135 ppsa wniesiono o rozważenie przez Sąd, uchylenie decyzji organu I instancji tj. decyzji Wójta Gminy B. z dnia 14 października 2025 r. nr 2/2025 w zaskarżonej (tej samej) części.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że przeznaczenie M. Z. do wykonywania świadczeń osobistych w czasie pokoju/w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, oznaczało niezgodność takiego rozstrzygnięcia z wnioskiem Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji w Tarnowie z dnia 15 lipca 2025 r. Nr 2070/2025, skierowanym do Wójta Gminy B. We wniosku organ wojskowy wskazał bowiem, że świadczenie osobiste polegać ma na zabezpieczeniu procesu mobilizacyjnego rozwinięcia jednostki, który uruchamiany jest w razie ogłoszenia mobilizacji a także wskazał, że czas trwania świadczeń osobistych ma trwać do 7 dni, co w świetle regulacji art.637 ust.2 ustawy o obronie Ojczyzny oznacza, że przedmiotem tego wniosku jest przeznaczenie skarżącego do świadczenia osobistego wykonywanego w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. W takiej sytuacji, zgodnie z regulacją rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 lipca 2024 r. w sprawie świadczeń osobistych na rzecz obrony w czasie pokoju (Dz. U. z 2024 r. poz. 1184), które ma zastosowanie do wykonywania świadczeń osobistych planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, rozstrzygnięcie wniosku organu wojskowego powinno uwzględniać sposób określenia w decyzji czasu, w którym osoba przeznaczona do wykonywania świadczeń osobistych ma te świadczenia wykonać, zgodnie z wzorem decyzji o przeznaczeniu do wykonywania świadczeń osobistych na rzecz obrony stanowiącym załącznik nr 6 do przywołanego rozporządzenia i zgodnie z wnioskiem Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji w Tarnowie.
Uznając, że decyzja Wójta Gminy B. z dnia 14 października 2025 r. rozstrzygnęła sprawę nieprawidłowo przeznaczając skarżącego także do wykonywania świadczeń osobistych w czasie pokoju tj. w zakresie nieobjętym wnioskiem Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji w Tarnowie, Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 5 marca 2026 r. znak WB-V.654.34.2025 Wojewoda Małopolski uchylił decyzję Wójta Gminy B. w zakresie, w jakim rozstrzygnęła ona o przeznaczeniu M. Z. do wykonania świadczeń osobistych na rzecz [...] Małopolskiej Brygady Obrony Terytorialnej w czasie pokoju.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje;
Skarga nie jest zasadna.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody z 5.03.2026 r., którą uchylono decyzję organu I instancji z 14.10.2025 r. w sprawie przeznaczenia skarżącego do wykonania świadczeń osobistych w czasie pokoju/w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, polegających na: zabezpieczenia procesu mobilizacyjnego rozwinięcia jednostki – konsultant obsługi prawnej – w części dotyczącej rozstrzygnięcia na czas pokoju.
Zgodnie z art. 3 ustawy z 11.03.2022 r. (Dz.U. z 2025 r., poz. 825), dalej w skrócie ustawa: Obowiązkowi obrony Ojczyzny podlegają obywatele polscy zdolni ze względu na wiek i stan zdrowia do wykonywania tego obowiązku. Obywatel polski będący równocześnie obywatelem innego państwa nie podlega obowiązkowi obrony, jeżeli stale zamieszkuje poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 1).
W ramach obowiązku obrony Ojczyzny obywatele polscy są obowiązani do min. wykonywania świadczeń na rzecz obrony - na zasadach i w zakresie określonych w ustawie. (ust. 2 pkt 4).
Art. 618 ust. 1 ustawy stanowi, że: Na osoby posiadające obywatelstwo polskie, które ukończyły 16, a nie przekroczyły 60 lat życia, może być nałożony obowiązek świadczeń osobistych, polegających na wykonywaniu różnego rodzaju prac doraźnych na rzecz przygotowania obrony państwa albo zwalczania klęsk żywiołowych, likwidacji ich skutków oraz zarządzania kryzysowego.
Na mocy Art. 620 ust. 1 ustawy - Wójt (burmistrz, prezydent miasta) nakłada, w drodze decyzji administracyjnej, obowiązek świadczeń osobistych na wniosek szefa wojskowego centrum rekrutacji, kierownika jednostki przewidzianej do militaryzacji lub kierownika jednostki organizacyjnej wykonującej zadania na potrzeby obrony państwa, o której mowa w art. 628 ust. 3.
W przepisie art. 625 ust. 1 ustawy określono katalog osób, które nie podlegają obowiązkowi świadczeń osobistych. Są to:
- 1) osoby wybrane do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej lub organów samorządu terytorialnego na czas pełnienia mandatu;
- 2) żołnierze pełniący służbę wojskową oraz osoby powołane do tej służby, jeżeli termin stawienia się do służby koliduje z terminem wykonania świadczenia;
- 3) osoby odbywające służbę zastępczą;
- 4) osoby, wobec których orzeczono trwałą lub długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, osoby uznane za całkowicie niezdolne do pracy oraz samodzielnej egzystencji albo całkowicie niezdolne do pracy na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jak również osoby zaliczone do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności albo umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych;
- 5) sędziowie, asesorzy sądowi, prokuratorzy, funkcjonariusze Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Służby Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Służby Więziennej, Państwowej Straży Pożarnej, Straży Ochrony Kolei, Straży Marszałkowskiej, Służby Celno-Skarbowej oraz pracownicy specjalistycznych uzbrojonych formacji ochronnych w jednostkach organizacyjnych podległych, podporządkowanych lub nadzorowanych przez ministrów, kierowników urzędów centralnych, wojewodów, Prezesa Narodowego Banku Polskiego oraz Krajową Radę Radiofonii i Telewizji;
- 6) kobiety w ciąży i w okresie 6 miesięcy po porodzie oraz osoby sprawujące opiekę nad dziećmi do lat 8, jeżeli tej opieki nie można powierzyć innej osobie;
- 7) osoby sprawujące opiekę nad wspólnie z nimi zamieszkałymi dziećmi od lat 8 do 16, osobami, wobec których orzeczono trwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym lub uznanymi za całkowicie niezdolne do pracy oraz samodzielnej egzystencji albo zaliczonymi do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na podstawie ustaw, o których mowa w pkt 4, a także osobami obłożnie chorymi, jeżeli opieki tej nie można powierzyć innym osobom;
- 8) osoby zatrudnione na stanowiskach kierowników podmiotów leczniczych niebędących przedsiębiorcami w rozumieniu przepisów o działalności leczniczej oraz na stanowiskach w opiece społecznej i placówkach opiekuńczo-wychowawczych.
W ust.
2. Tego przepisu wskazano, że zwolnienie osób, o których mowa w ust. 1, od obowiązku świadczeń osobistych następuje na podstawie dokumentów potwierdzających przyczynę zwolnienia i przedstawionych wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) przez zainteresowane osoby.
Z kolei art. 640 ust. 4 ustawy stanowi, że obowiązkowi świadczeń osobistych nie podlegają osoby wyłączone od obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej.
Wyłączenie z obowiązku pełnienia służby wojskowej zostało uregulowane w art. 541 ustawy, który w ust. 1 ustawy stanowi: Nie powołuje się do służby wojskowej pełnionej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny osób, które zostały wyłączone z obowiązku jej pełnienia.
Wyłączenia dokonuje szef wojskowego centrum rekrutacji, a w przypadku żołnierzy pełniących czynną służbę wojskową dowódca jednostki wojskowej (ust. 2).
W ust. 5 ww. przepisu wskazano, że wyłączenie następuje:
- 1) z urzędu i dotyczy osób, które:
- a) wykonują mandat posła albo senatora,
- b) wykonują mandat radnego,
- c) zajmują kierownicze stanowiska państwowe określone w art. 2 ustawy z dnia 31 lipca 1981 r. o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe (Dz. U. z 2023 r. poz. 624) lub stanowiska organów administracji publicznej w rozumieniu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego,
- d) ze względu na posiadane kwalifikacje lub zajmowane stanowiska są niezbędne dla zapewnienia obrony lub bezpieczeństwa państwa;
- 2) na wniosek i dotyczy osób, których powołanie do służby wojskowej, o której mowa w ust. 1, groziłoby zaprzestaniem lub poważnym zakłóceniem pracy urzędu państwowego lub samorządowego albo działalności gospodarczej przedsiębiorcy niezbędnej dla zapewnienia obrony lub bezpieczeństwa państwa.
Z uwagi na powyższe, w ocenie Sądu, rację ma organ odwoławczy, że powoływane przez skarżącego okoliczności zarówno w odwołaniu jak i w skardze nie mogły stanowić przesłanki do zwolniona go z obowiązku wynikającego z art. 85 Konstytucji, doprecyzowanego w art. 3 ust. 2 pkt 4 ustawy.
Skarżący w toku postępowania administracyjnego nie wykazał bowiem, że spełnia przesłanki z art. 625 ust. 1 pkt 4 ustawy, tj. jest osobą:
- - wobec której orzeczono trwałą lub długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników,
- - uznaną za całkowicie niezdolną do pracy oraz samodzielnej egzystencji albo całkowicie niezdolną do pracy na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,
- - zaliczoną do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności albo umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Skarżący nie spełnia również przesłanek z art. 640 ust. 4 ustawy (Obowiązkowi świadczeń osobistych nie podlegają osoby wyłączone od obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej) bowiem, nie został również wyłączony z obowiązku pełnienia służby wojskowej stosownie do wyżej przytoczonego art. 541 ustawy.
Należy zatem się zgodzić z Wojewodą, że przedłożone przez skarżącego orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Krakowie z 11.02.2026 r. (k. 90 a.a.) stwierdzające całkowitą niezdolność skarżącego do czynnej służby wojskowej (w czasie pokoju, mobilizacji oraz wojny) - kategoria E - nie wyłącza skarżącego od możliwości realizacji świadczenia osobistego. W tej sprawie brak było podstaw do przeprowadzania dodatkowego dowodu z opinii specjalistycznej dotyczącej stanu zdrowia skarżącego.
W świetle powyższego nieuzasadnione są zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ przepisów art. 618 ust. 1 oraz art. 625 ust. 1 pkt 4 ustawy o obronie Ojczyzny. W sprawie nie naruszono również wskazanych w skardze przepisów k.p.a.
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.