Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie (dalej: SKO, Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z dnia 12 marca 2026 r. nr SKO.ŚR/4111/360/2025 po rozpatrzeniu odwołania G. F. (dalej: Skarżący) utrzymało w mocy wydaną przez Burmistrza Miasta i Gminy Niepołomice (dalej: Burmistrz, organ l instancji) decyzję z dnia 5 listopada 2025 r. nr CUS-SA-5210-321/25, którą to decyzją organ l instancji: ustalił na rzecz Skarżącego prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości po 215,84 zł miesięcznie począwszy od 1 października 2025 r. na czas nieokreślony; odmówił ustalenia na rzecz Skarżącego prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości po 215,84 zł miesięcznie w okresie od 1 września 2023 r. do 30 września 2025 r; umorzył postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia na rzecz Skarżącego prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 215,84 zł w sierpniu 2023 r.
Kontrolowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym.
Jak wynika z akt - które organ II instancji przesłał do tutejszego Sądu wraz ze skargą - w dniu 6 października 2025 r. Skarżący złożył do organu l instancji wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności. Jednocześnie wniósł o wypłatę wyrównania zasiłku pielęgnacyjnego, który od 2022 r. został wstrzymany, wskazując, że "posiada wyrok sądowy przywracający zasiłek pielęgnacyjny. Wyrok został uprawomocniony 14 lipca 2025 r.". Do wniosku Skarżący załączył wyrok Sądu Rejonowego dla Krakowa - Nowej Huty IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 czerwca 2025 r. wraz z klauzulą prawomocności (prawomocność datowana na 17 czerwca 2025 r). Wyrokiem tym zmieniono orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 8 listopada 2023 r., ustalając, że Skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe, a istnienie niepełnosprawności w tym stopniu datuje się od dnia 24 listopada 2021 r.
Decyzją z dnia 5 listopada 2025 r. Burmistrz orzekł w sposób wskazany powyżej.
W podstawie prawnej rozstrzygnięcia organ l instancji powołał art. 104, art. 105 § 1 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572, dalej: k.p.a.), art. 1 ust. 2 pkt 1 i ust. 3, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 10 i 11, pkt 20-21, art. 16 ust. 1-4, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 1-
Sygn. akt III SA/Kr 620/26 2a i ust. 4 oraz art. 32 ust. 1d i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1208 ze zm., dalej: u.ś.r.), § 9 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 lipca 2023 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1340), § 1 pkt 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 sierpnia 2021 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz.U. z 2021 r. poz. 1481) oraz § 1 pkt 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 sierpnia 2024 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz.U. z 2024 r. poz. 1238).
Uzasadniając decyzję, organ l instancji wskazał, że Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego po upływie trzech miesięcy, licząc "od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności", a zatem w takim przypadku, zgodnie z art. 24 ust. 2 i 2a u.ś.r., przedmiotowe prawo należało przyznać począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.
Burmistrz podkreślił, że to data wydania wyroku (2 czerwca 2025 r.), tożsama z datą jego ogłoszenia, jest datą "wydania orzeczenia o niepełnosprawności", o której mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. Ponadto, niezależnie od interpretacji tego przepisu, w ocenie organu l instancji nie można było przyznać Skarżącemu wnioskowanego prawa "korzystając" z daty prawomocności powyższego wyroku (17 czerwca 2025 r.), albowiem trzymiesięczny termin prawa materialnego, liczony w miesiącach, zakończył swój bieg z upływem dnia 17 września 2025 r.
Następnie organ l instancji, powołując się dodatkowo na fakt złożenia wniosku o potwierdzenie stopnia niepełnosprawności w dniu 1 sierpnia 2023 r. oraz wypłacanie Skarżącemu zasiłku pielęgnacyjnego do dnia 31 sierpnia 2023 r. na mocy decyzji z dnia 1 września 2022 r., uznał, że należało odmówić Skarżącemu świadczenia wnioskowanego za okres od 1 września 2023 r. do 30 września 2025 r. i przyznać tego rodzaju uprawnienie od dnia 1 października 2025 r. Ponadto, skoro w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja ustalająca na rzecz Skarżącego prawo do zasiłku pielęgnacyjnego
Sygn. akt III SA/Kr 620/26 w sierpniu 2023 r., to postępowanie administracyjne w przedmiocie przyznania tego zasiłku za sierpień 2023 r. należało umorzyć jako bezprzedmiotowe.
Kończąc, organ l instancji wyjaśnił, że przed formalnym przedłużeniem decyzji przyznających świadczenia rodzinne jego pracownicy weryfikowali, czy osoby korzystające ze świadczeń rodzinnych, których orzeczenia o niepełnosprawności były przedłużane z mocy samej ustawy, nadal spełniają kryteria ustawowe do otrzymywania tego rodzaju świadczeń (np. czy osoba taka nadal przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej), a także czy osoby te są w ogóle zainteresowane przedłużeniem realizacji świadczenia. Skarżący korzystał z zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od 1 listopada 2022 r. do 31 sierpnia 2023 r, wypłacanego w wysokości po 215,84 zł miesięcznie. Burmistrz wskazał, że Skarżący był informowany o możliwości przedłużenia realizacji świadczeń rodzinnych na zasadach opisanych w ustawie z dnia 19 grudnia 2023 r. o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności (Dz.U. z 2023 r. poz. 2768), jednak z możliwości tej nie skorzystał. Rezygnacja powodowana była wydaniem nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, od którego Skarżący się odwoływał.
Skarżący złożył odwołanie od tej decyzji w części, to jest w zakresie punktów 2 i 3, wskazując, że w dniu 9 czerwca 2025 r. otrzymał nieprawomocny wyrok sądu powszechnego z dnia 2 czerwca 2025 r. Podkreślił, że aby wyrok miał moc prawną i mógł obowiązywać, musi być prawomocny, a takie prawomocne rozstrzygnięcie, opatrzone stosowną klauzulą, w jego ocenie zapadło w dniu 14 lipca 2025 r. Skarżący wyjaśnił, że wniosek o klauzulę prawomocności złożył niezwłocznie po upływie ustawowych terminów na uprawomocnienie się wyroku, a stosowna czynność Sądu została podjęta właśnie w dniu 14 lipca 2025 r. (odpis wyroku z klauzulą został doręczony Skarżącemu w dniu 21 lipca 2025 r). Tym samym, zdaniem Skarżącego, trzymiesięczny termin na złożenie wniosku został zachowany.
Organ II instancji nie uwzględnił odwołania i opisaną na wstępie decyzją z dnia 12 marca 2026 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu l instancji. W podstawie prawnej decyzji organ II instancji powołał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 16 u.ś.r.
Uzasadniając decyzję, Kolegium wskazało, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych trzymiesięczny termin, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r, należy liczyć począwszy od dnia uprawomocnienia się wyroku sądu powszechnego dotyczącego ustalenia niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Orzeczenie
Sygn. akt III SA/Kr 620/26 sądu powszechnego o ustaleniu stopnia niepełnosprawności Skarżącego zapadło w dniu 2 czerwca 2025 r. i stało się prawomocne w dniu 17 czerwca 2025 r. Skoro zatem Skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dopiero w dniu 6 października 2025 r, to nie ma do niego zastosowania norma prawna zawarta w art. 24 ust. 2a u.ś.r., uzasadniająca przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności.
Organ odwoławczy podkreślił, że Skarżący już w lipcu 2025 r. (data wysłania z sądu -14 lipca 2025 r.) posiadał odpis prawomocnego orzeczenia sądu, a zatem miał możliwość złożenia przedmiotowego wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego w trzymiesięcznym terminie liczonym od dnia 17 czerwca 2025 r. (daty prawomocności wyroku). Taka data prawomocności widnieje bowiem na klauzuli wyroku sądu powszechnego i nieuprawnione jest zatem przyjęcie daty prawomocności orzeczenia z dnia 14 lipca 2025 r., która jest datą wysłania pisma sądu. Kolegium zaznaczyło, że powyższy trzymiesięczny termin jest terminem materialnoprawnym, co oznacza, że uchybienie temu terminowi powoduje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym, a organy administracji publicznej nie mają możliwości przywrócenia tego rodzaju uchybionego terminu. Po upływie tego terminu strona traci uprawnienie do uzyskania zasiłku pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
W takim przypadku, orzekając w przedmiocie przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, stosować należy zasadę ogólną wyrażoną w art. 24 ust. 2 u.ś.r. - przyznając prawo od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Skarżący podkreślił, że dopiero od 14 lipca 2025 r. dysponuje prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego, a zatem dopiero od tego dnia rozpoczyna się okres ustawowych trzech miesięcy na złożenie wniosku o zasiłek pielęgnacyjny wraz ze stosownymi dokumentami, zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r. Przyjęty przez SKO termin uprawomocnienia się wyroku (17 czerwca 2025 r.) nie daje stronie pełnego okresu trzech miesięcy na złożenie stosownych dokumentów i nie może być podstawą do wyznaczenia daty, od której biegnie ustawowy termin trzech miesięcy przysługujący obywatelowi na złożenie wniosku o zasiłek pielęgnacyjny. Skarżący podkreślił przy tym, że co prawda sądy starają się stwierdzać prawomocność wyroków niezwłocznie, niemniej jednak termin tej czynności jest uzależniony od obciążenia pracą danego
Sygn. akt III SA/Kr 620/26 sądu, co może powodować, że stwierdzenie prawomocności następuje po upływie trzech miesięcy od wydania nieprawomocnego wyroku, a to skutkuje całkowitym pozbawieniem obywatela prawa do złożenia wniosku o zasiłek pielęgnacyjny w trybie art. 24 ust. 2a u.ś.r.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od 1 września 2023 r. do 30 września 2025 r.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2026.143 dalej: p.p.s.a.) uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy to uwzględniając skargę uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części (art. 145 §1 p.p.s.a.).
Z kolei jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach to uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części (art. 145 §2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Przeprowadzona w tak określonych granicach kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, od jakiej daty należy liczyć trzymiesięczny termin, o którym mowa w art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1208 ze zm., dalej: u.ś.r.), w sytuacji gdy orzeczeniem potwierdzającym znaczny stopień niepełnosprawności osoby ubiegającej się o zasiłek pielęgnacyjny nie jest
Sygn. akt III SA/Kr 620/26 orzeczenie powiatowego lub wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności lecz wyrok sądu powszechnego zmieniający takie orzeczenie.
Rozważania w tym przedmiocie rozpocząć należy od przedstawienia materialnoprawnych ram sprawy. Zgodnie z art 16 ust. 1 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Stosownie do art. 16 ust. 2 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przysługuje niepełnosprawnemu dziecku, osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, oraz osobie, która ukończyła 75 lat, a także - w warunkach określonych w art. 16 ust. 3 u.ś.r. - osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że Skarżący spełnia materialnoprawne przesłanki przyznania zasiłku pielęgnacyjnego.
Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego dla Krakowa - Nowej Huty IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 czerwca 2025 r., zmieniającym orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 8 listopada 2023 r., ustalono bowiem, że Skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe, przy czym istnienie niepełnosprawności w tym stopniu datuje się od dnia 24 listopada 2021 r. Sporna pozostaje wyłącznie data, od której świadczenie to należy Skarżącemu przyznać.
Zagadnienie to regulują przepisy art. 24 ust. 2 i 2a u.ś.r. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Od tej zasady ustawodawca przewidział wyjątek w art. 24 ust. 2a u.ś.r., w myśl którego jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Regulacja ta ma ochronny charakter. Jej celem jest zabezpieczenie interesów osoby uprawnionej do świadczenia w trakcie - niejednokrotnie długotrwałej - procedury orzekania o niepełnosprawności, tak aby czas trwania tej procedury, na który strona nie ma wpływu, nie pozbawiał jej świadczenia za okres, w którym przesłanki jego przyznania obiektywnie były
Sygn. akt III SA/Kr 620/26 spełnione. Takie odczytanie omawianego przepisu pozostaje w zgodzie z celem samego zasiłku pielęgnacyjnego oraz z wyrażonym w art. 69 Konstytucji RP obowiązkiem władz publicznych udzielania osobom niepełnosprawnym pomocy w zabezpieczeniu egzystencji.
Nie budzi wątpliwości Sądu - i w tym zakresie stanowisko organów obu instancji jest trafne-że trzymiesięczny termin przewidziany w art. 24 ust. 2a u.ś.r. jest terminem prawa materialnego. Oznacza to, że nie podlega on przywróceniu na zasadach określonych w art. 58 i nast. Kodeksu postępowania administracyjnego, a jego bezskuteczny upływ powoduje wygaśnięcie uprawnienia do uzyskania świadczenia z mocą wsteczną, to jest od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub jej stopnia. Rzecz jednak w tym, zew rozpoznawanej sprawie nie chodzi o przywrócenie uchybionego terminu materialnoprawnego - czego Skarżący zresztą się nie domagał - lecz o prawidłowe ustalenie początku jego biegu w szczególnej sytuacji, gdy orzeczeniem potwierdzającym znaczny stopień niepełnosprawności jest wyrok sądu powszechnego, zapadły w wyniku odwołania od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. Właśnie w tej kwestii organy obu instancji dokonały błędnej wykładni art. 24 ust. 2a u.ś.r., przyjmując niewłaściwe znaczenie ustawowego zwrotu "trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia".
Użyty w art. 24 ust. 2a u.ś.r. zwrot "od dnia wydania orzeczenia" nie został przez ustawodawcę doprecyzowany w odniesieniu do sytuacji, w której o niepełnosprawności lub jej stopniu rozstrzyga ostatecznie sąd powszechny. W orzecznictwie sądów administracyjnych zarysowały się na tym tle trzy stanowiska (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 1061/22 (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Według pierwszego, literalnego poglądu, termin trzymiesięczny rozpoczyna bieg w dniu wydania (ogłoszenia) wyroku sądu powszechnego zmieniającego orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności. Takie stanowisko zajął w niniejszej sprawie organ l instancji, wiążąc początek biegu terminu z datą 2 czerwca 2025 r., to jest z datą wydania wyroku Sądu Rejonowego. Pogląd ten należy odrzucić. Orzecznictwo sądów administracyjnych odeszło jednak od takiego rozumienia omawianego zwrotu, a to z tej przyczyny, że wyrok nieprawomocny nie wywołuje jeszcze wiążących skutków prawnych i nie może stanowić podstawy
Sygn. akt III SA/Kr 620/26 przyznania świadczenia. Wymaganie od strony, aby składała wniosek o świadczenie w terminie liczonym od daty ogłoszenia wyroku, którym nie może się jeszcze skutecznie posłużyć, pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z ochronnym celem art. 24 ust 2a u.ś.r.
Zgodnie z drugim poglądem termin trzymiesięczny należy liczyć od dnia uprawomocnienia się wyroku sądu powszechnego, gdyż dopiero prawomocne orzeczenie wywołuje skutek wiążący co do swej treści, również w stosunku do innych sądów i organów. To stanowisko przyjął w niniejszej sprawie organ odwoławczy, wskazując na datę 17 czerwca 2025 r. widniejącą na klauzuli prawomocności. Pogląd ten, choć poszerza wyniki wykładni językowej o wzgląd na skutki prawne orzeczenia, w realiach spraw takich jak niniejsza również nie jest właściwy. Pomija on bowiem istotną okoliczność natury proceduralnej: przepisy postępowania cywilnego, któremu podlega sprawa z zakresu odwołania od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, nie nakładają na sąd żadnego terminu na stwierdzenie prawomocności orzeczenia. Stwierdzenie prawomocności następuje w drodze odrębnej czynności, ma charakter wyłącznie deklaratoryjny i może nastąpić - w zależności od obciążenia danego sądu oraz aktywności samej strony - po upływie znacznego czasu od daty, w której wyrok stał się prawomocny w znaczeniu materialnym.
Data prawomocności wskazana następczo w klauzuli jest zatem datą ustalaną wstecznie. Co więcej, uzyskanie odpisu wyroku ze stwierdzeniem prawomocności wymaga złożenia wniosku. W konsekwencji mechaniczne liczenie terminu materialnoprawnego od formalnej daty prawomocności może prowadzić do sytuacji, w której strona - nawet przy dochowaniu najwyższej staranności - zostaje pozbawiona istotnej części, a w skrajnych przypadkach całości, trzymiesięcznego terminu przewidzianego w art. 24 ust. 2a u.ś.r., zanim jeszcze realnie mogła dysponować dokumentem pozwalającym jej wykazać uprawnienie przed organem administracji. Na to ryzyko zasadnie zwrócił uwagę Skarżący, podnosząc, że termin stwierdzenia prawomocności zależy od obciążenia pracą danego sądu i może przekroczyć trzy miesiące od wydania wyroku, co skutkowałoby całkowitym pozbawieniem obywatela możliwości skorzystania z dobrodziejstwa omawianego przepisu.
Wreszcie, zgodnie z trzecim poglądem, skoro ustawodawca nie określił, jak należy liczyć termin trzech miesięcy w przypadku rozstrzygnięcia o niepełnosprawności wyrokiem sądu powszechnego - czy od daty wydania wyroku, od daty jego prawomocności, czy od daty stwierdzenia tej prawomocności, która może
Sygn. akt lII SA/Kr 620/26 nastąpić po upływie trzech miesięcy od wydania wyroku - to złożony przez osobę niepełnosprawną w rozsądnym terminie wniosek o świadczenie uzależnione od niepełnosprawności, wraz z kompletem wymaganych dokumentów, powinien być uznany za złożony w terminie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 5 października 2021 r., sygn. akt l OSK 592/21). Sąd rozpoznający niniejszą sprawę przychyla się do tego stanowiska. Ocena zachowania owego "rozsądnego terminu" wymaga przy tym każdorazowego zbadania realiów konkretnej sprawy - w szczególności ustalenia, kiedy strona realnie uzyskała możliwość posłużenia się odpisem prawomocnego wyroku -jest to bowiem pojęcie ocenne, którego nie można sprowadzić do mechanicznego rachunku dat.
Za przyjętym kierunkiem wykładni przemawiają również argumenty natury systemowej. Rekonstrukcji normy prawnej wynikającej z art. 24 ust. 2a u.ś.r. należy dokonywać w związku z ust. 2 tego artykułu, który wymaga, aby wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wpłynął "z prawidłowo wypełnionymi dokumentami". Aby skutecznie wystąpić z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, wnioskodawca musi zatem legitymować się dokumentami potwierdzającymi okoliczności uprawniające do jego uzyskania, a więc przede wszystkim prawomocnym orzeczeniem potwierdzającym niepełnosprawność lub jej stopień. W sytuacji gdy orzeczeniem tym jest wyrok sądu powszechnego, dokumentem takim jest odpis wyroku opatrzony wzmianką (klauzulą) o prawomocności. Skoro więc ustawa wymaga od strony wykazania uprawnienia dokumentem, którego uzyskanie zależy od czynności sądu podejmowanych bez ustawowo określonego terminu i wyłącznie na wniosek strony, to początek biegu terminu z art. 24 ust. 2a u.ś.r. należy wiązać z datą, w której strona realnie mogła takim dokumentem dysponować i się nim posłużyć.
Dopiero bowiem sytuacja, w której strona ma realną możliwość załączenia odpisu prawomocnego wyroku sądu zmieniającego orzeczenie o niepełnosprawności do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia, może być uznana za zbliżoną do sytuacji strony, której doręczono z urzędu - wraz ze stosownym pouczeniem - orzeczenie powiatowego lub wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. Strona nie powinna ponosić ujemnych konsekwencji tego, że źródłem rozstrzygnięcia o niepełnosprawności lub jej stopniu jest wyrok sądu powszechnego, którego prawomocność musi zostać stwierdzona w opisanym wyżej trybie. Odmienna wykładnia różnicowałaby sytuację prawną osób niepełnosprawnych w zależności od okoliczności od nich niezależnej - od tego mianowicie, czy o ich niepełnosprawności
Sygn. akt III SA/Kr 620/26 rozstrzygnął organ orzeczniczy, czy dopiero sąd powszechny na skutek zasadnego, jak się okazało, odwołania - i to na niekorzyść tych, które musiały poszukiwać ochrony swoich praw na drodze sądowej.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie odpowiada przedstawionym wymaganiom. Kolegium ograniczyło się do zestawienia dwóch dat: daty prawomocności wyroku Sądu Rejonowego wskazanej w klauzuli (17 czerwca 2025 r.) oraz daty złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego (6 października 2025 r.), i na tej wyłącznie podstawie przyjęło, że trzymiesięczny termin z art. 24 ust. 2a u.ś.r. upłynął bezskutecznie z dniem 17 września 2025 r. Tymczasem z akt sprawy wynikają okoliczności, które w świetle przyjętej wyżej wykładni mają istotne znaczenie, a których organ odwoławczy w ogóle nie wyjaśnił lub nie poddał ocenie.
Skarżący podnosił konsekwentnie - już w odwołaniu - że odpis nieprawomocnego wyroku z dnia 2 czerwca 2025 r. otrzymał 9 czerwca 2025 r, że z wnioskiem o stwierdzenie prawomocności wystąpił niezwłocznie po upływie ustawowych terminów do zaskarżenia wyroku, że czynność sądu w tym przedmiocie została podjęta 14 lipca 2025 r., a odpis wyroku z klauzulą prawomocności doręczono mu 21 lipca 2025 r. Sam organ odwoławczy przyznał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że data 14 lipca 2025 r. jest datą wysłania pisma sądu, a zatem że Skarżący dopiero w lipcu 2025 r. znalazł się w posiadaniu odpisu prawomocnego orzeczenia. Mimo to Kolegium nie ustaliło, kiedy wyrok opatrzony wzmianką o prawomocności, został Skarżącemu wysłany i doręczony, ani - co najistotniejsze - nie oceniło, czy wniosek z 6 października 2025 r. został złożony w rozsądnym terminie liczonym od chwili, w której Skarżący realnie mógł dysponować kompletem dokumentów wymaganych do ubiegania się o świadczenie.
Wykazane zaniedbania Kolegium mają istotne znaczenie dla wyniku sprawy. Gdyby bowiem za początek biegu terminu z art. 24 ust. 2a u.ś.r. przyjąć - zgodnie z przedstawioną wyżej wykładnią - datę, w której Skarżący uzyskał realną możliwość posłużenia się odpisem prawomocnego wyroku sądu powszechnego, a więc datę przypadającą nie wcześniej niż w połowie lipca 2025 r., to nie można wykluczyć, że wniosek złożony 6 października 2025 r. mieściłby się w terminie przewidzianym w tym przepisie. Zaznaczyć przy tym wypada, że postawa Skarżącego nie nosiła cech bierności: po otrzymaniu odpisu nieprawomocnego wyroku podjął on czynności zmierzające do uzyskania stwierdzenia jego prawomocności, a następnie -
Sygn. akt III SA/Kr 620/26 dysponując już odpisem wyroku z klauzulą - wystąpił o świadczenie. Czy uczynił to w terminie rozsądnym w rozumieniu przyjętej wykładni, oceni organ odwoławczy po dokonaniu kompletnych ustaleń faktycznych.
W konsekwencji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, to jest art. 24 ust. 2a u.ś.r., przez jego błędną wykładnię polegającą na powiązaniu początku biegu trzymiesięcznego terminu wyłącznie z formalną datą prawomocności wyroku sądu powszechnego, z pominięciem daty, w której strona realnie mogła posłużyć się odpisem prawomocnego wyroku, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Zaskarżona decyzja narusza nadto przepisy postępowania, to jest art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. póz. 572, dalej: k.p.a.), przez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz zaniechanie ustalenia okoliczności istotnych dla oceny zachowania terminu - w szczególności daty opatrzenia wyroku wzmianką o prawomocności oraz dat wysłania i doręczenia Skarżącemu odpisu takiego wyroku a także art. 107 § 3 k.p.a., przez brak odniesienia się w uzasadnieniu decyzji do tych okoliczności, mimo że Skarżący powoływał się na nie w odwołaniu.
Naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skoro od poczynienia wskazanych ustaleń zależy zastosowanie bądź odmowa zastosowania art. 24 ust. 2a u.ś.r., a w dalszej kolejności - ocena zasadności żądania przyznania zasiłku pielęgnacyjnego z mocą wsteczną.
Ponownie rozpoznając sprawę, organ odwoławczy uwzględni przedstawioną wyżej wykładnię art. 24 ust. 2a u.ś.r. a także ustali kiedy odpis wyroku ze stwierdzeniem prawomocności został Skarżącemu wysłany i kiedy mu go doręczono, a więc od jakiej daty Skarżący realnie mógł posłużyć się tym dokumentem przed organem administracji. Następnie, przez pryzmat tych ustaleń oceni czy wniosek z 6 października 2025 r. został złożony w rozsądnym terminie w rozumieniu przyjętej wykładni i w konsekwencji czy zachodzą podstawy do ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z mocą wsteczną. Wynik tej oceny znajdzie pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym stosownie do wymagań art. 107 § 3 k.p.a.
Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.