Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowiez 5 sierpnia 2026 r., sygn. akt III SA/Kr 216/26

Uzasadnienie

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 16.12.2025 r., nr SKO.PS/4110/665/2025:

1. - utrzymało częściowo w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 7 października 2025 r., nr F3.36749.8381.2025, o żądaniu zwrotu należności z tytułu opłat za świadczenia z pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych, należnych w okresie od września 2024 r. do grudnia 2024 r. w łącznej kwocie 2940,00 zł;
2. - oraz uchyliło ww. decyzję w części, tj. w pkt 2 i w tym zakresie orzekło o rozłożeniu na raty kwoty należnej do zwrotu (wskazaną w pkt 1 decyzji organu I instancji) na 15 rat w tym 14 rat po 200,00 zł i ostatnia rata w wysokości 140,00 zł płatnych w terminie do ostatniego dnia każdego miesiąca, od stycznia 2026 r. do marca 2027 r. na wskazany rachunek bankowy.

W podstawie prawnej decyzji podano art. 2, art. 3, art. 8, art. 104 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U.2025.1214, dalej także jako u.p.s.), uchwały Rady Miasta Krakowa z dnia 6 grudnia 2023 r., nr CXXIV/3394/23 w sprawie określenia szczegółowych zasad przyznawania przez Gminę Miejską Kraków pomocy w formie usług opiekuńczych, zakresu czynności wchodzących w skład usług opiekuńczych oraz szczegółowych zasad ustalania wysokości odpłatności za usługi opiekuńcze (Dz.Uz.Woj.Małop. z 2023 r., póz. 8781) oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U.2025.1691, dalej także jako k.p.a.).

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Organ I instancji w uzasadnieniu swojego powołanego na wstępie rozstrzygnięcia wskazał, że decyzją z dnia 22.07.2024 r., nr F3.36749.6420.2024 przyznano W. R. (dalej jako skarżąca) świadczenie w formie usług opiekuńczych gospodarczych w okresie od 29.07.2024 r. na stałe w wymiarze 6 dni po 15 godzin tygodniowo zobowiązując do ponoszenia opłat wysokości 30% kosztu godziny usług za jedną godzinę usług opiekuńczych. Opłata ta wyniosła 12,00 zł za jedną godzinę usług opiekuńczych.

Nadmieniono, że odpłatność za godzinę usług opiekuńczych została obniżona z 70%, tj. 28,00 zł za jedną godzinę usług opiekuńczych. Decyzja ta, została następnie zmieniona decyzją z dnia 31.01.2024 r., w ten sposób, że wysokość opłat w okresie od 01.01.2025 r. na stałe została obniżona na 30% kosztu godziny usług za jedną godzinę usług opiekuńczych. Opłata ta wyniosła 13,50 zł za jedną godzinę usług opiekuńczych.

Odpłatność została obniżona z 50% kosztu godziny usług opiekuńczych, tj. 22,50 zł za jedną godzinę usług. O wysokości należnej miesięcznej odpłatności skarżąca była poinformowana.

Decyzją z dnia 06.08.2025 r., nr F3.36749.6865.2025, MOPS w Krakowie wydał decyzję administracyjną ustalającą skarżącej należność z tytułu zwrotu wydatków za świadczenia z pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych przyznanych decyzją z dnia 22.07.2024 r., nr F3.36749.6420.2024 (zmienioną decyzją z dnia 31.01.2025 r., nr F3. 36749.1445.2025), należnych w okresie od 1 września 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. w łącznej kwocie 2940,00 zł.

Za zrealizowane na rzecz skarżącej w okresie od września 2024 do grudnia 2024 r. świadczenia, skarżąca nie wniosła należnych opłat w łącznej kwocie 2940,00 zł.

Następnie w dniu 07.01.2025 r. skarżąca zwróciła się z prośbą o umorzenie zaległości za usługi opiekuńcze.

Po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, ustalono, że ww. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe.

Dochód skarżącej w miesiącu grudniu 2024 r. stanowiło świadczenie pielęgnacyjne w wys. 2.988,00 zł oraz alimenty od męża w wys. 300,00 zł, co łącznie stanowiło kwotę 3.288,00 zł.

Wskazano, że kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej od 01.01.2025 r. wynosi 1010,00 zł, a zatem uzyskiwane przez stronę dochody w miesiącu grudniu 2024 przewyższają ustawowe kryterium dochodowe o kwotę 2.278,00 zł.

Obecnie w miesiącu sierpniu 2025 r., dochód skarżącej stanowiło świadczenie pielęgnacyjne z UMK w wys. 3.287,00 zł oraz alimenty od męża w wys. 300,00 zł. Co łącznie stanowiło kwotę w wys. 3.587,00 zł, a więc przekroczyło w miesiącu sierpień 2025.r. kryterium dochodowe o kwotę 2.577,00 zł.

W toku prowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, że w miesiącu grudniu 2024 r. strona przedłożyła wydatki na łączną kwotę w wys. 1874,80 zł oraz w wys. 308,20 zł. za zakupione leki.

Z kolei w miesiącu sierpniu 2025 r. Strona przedłożyła wydatki na łączną kwotę w wys. 1389,12 zł oraz na zakupione leki w kwocie 421,92 zł. Zaznaczono dalej, że 01.07.2025 r. wpłynęło do MOPS pisemne oświadczenie skarżącej, z którego wynika że od lipca 2025 r. nie będzie pomagać finansowo mężowi.

Następnie organ wskazał, że z przedłożonych dokumentów wynika, że w sierpniu 2025 r. skarżąca ponownie pomogła mężowi zgodnie z przedłożonym wykazem wydatków w kwocie 1.049,72 zł co jest dobrowolną decyzją. Ponadto zaznaczono, że Ww. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia emerytalnego i obecnie oczekuje na decyzje.

W oparciu o ustalenia tego postępowania, stwierdzono, że ze względu na sytuacje dochodową strony nie ma podstaw do odstąpienia od żądania zwrotu należności z tytułu opłat.

Dalej podano, że decyzją z dnia 31.01.2025 r. obniżono skarżącej odpłatność za usługi opiekuńcze z 50%, tj. 22,50 zł na 30%, tj. 13,50 zł. Aktualna wysokość ponoszonej przez ww. obniżonej odpłatności wynosi zatem około 810,00 zł. Zaznaczono, że po obniżeniu odpłatności za jedną godzinę usług, MOPS ponosi miesięcznie odpłatność około 1890,00 zł.

Mając na uwadze powyższe, organ I instancji stwierdził, że sytuacja W. R., uzasadniała w okresie od września 2024 r. do grudnia 2024 r. odpłatność za jedną godzinę usług opiekuńczych w wysokości 70% kosztu godziny usług opiekuńczych (tj. 28,00 zł). Odpłatność za jedną godzinę usług opiekuńczych została obniżona na 30% kosztu godziny usług opiekuńczych (tj. 12,00 zł). Dlatego też, za zrealizowane w okresie od września 2024 r. do grudnia 2024 r. świadczenie skarżąca jest zobowiązana do zwrotu wydatków, w łącznej wysokości 2.940,00 zł (30 % kosztu godziny usług za jedną godzinę usług opiekuńczych, co stanowi kwotę 12,00 zł miesięcznie), tj. wrzesień 2024 r. w wys. 720,00zł; październik 2024 r. w wys. 780,00zł; listopad 2024 r. w wys. 750,00 zł oraz grudzień 2024 r. w wys. 690,00 zł.

Organ I instancji uwzględniając możliwości finansowe strony zadecydował o rozłożeniu należności do zwrotu na 15 rat w tym 14 rat po 200,00 zł i ostatnia rata w wysokości 140,00 zł płatnych w terminie do ostatniego dnia każdego miesiąca, od listopada 2025 r. do stycznia 2027 r. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji.

W odwołaniu o powyższej decyzji skarżąca zarzuciła: 1. Błędną ocenę jej sytuacji materialnej i życiowej, skutkującą uznaniem, że istniały podstawy do ustalenia obowiązku zwrotu należności za usługi opiekuńcze;

1. 2. Naruszenie art. 8 art. 96 u.p.s., poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów dotyczących dochodu oraz zwolnienia z odpłatności;
2. 3. Naruszenia zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej (art. 8 k.p.a.), zasady prowadzenia postępowania w sposób wyjaśniający i uwzględniający interes strony (art. 7 i art. 77§1 k.p.a.). Strona wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie należności z tytułu opłat za usługi opiekuńcze, ewentualnie ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem jej sytuacji życiowej i materialnej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w uzasadnieniu opisanej na wstępie, zaskarżonej aktualnie do Sądu decyzji z 16.12.2025 r. przywołując przesłanki art. 104 ust. 4 u.p.s. wskazało, że: "odstąpienie od żądania zwrotu jest możliwe jedynie w przypadkach szczególnie uzasadnionych, gdy żądanie zwrotu stanowiłoby nadmierne obciążenie lub niweczyłoby skutki udzielonej pomocy.

W niniejszej sprawie, organ I instancji prawidłowo ustalił, że dochody strony znacząco przewyższają ustawowe kryterium dochodowe - w grudniu 2024 r. o kwotę 2.278,00 zł, a w sierpniu 2025 r. o kwotę 2.577,00 zł. Wydatki przedstawione przez stronę, w tym na zakup leków, nie uzasadniają zwolnienia z obowiązku zwrotu, zwłaszcza że część wydatków dotyczyła dobrowolnej pomocy finansowej dla męża, mimo wcześniejszego oświadczenia o zaprzestaniu takiej pomocy.

Ponadto, Strona już od dnia wydania decyzji o przyznaniu usług, tj. od 29.07.2024 r. korzystała i nadal korzysta z obniżenia odpłatności za usługi opiekuńcze. W okresie od września 2024 r. do grudnia 2024 r. opłata ta wynosiła 12,00 zł za godzinę usługi, czyli jedynie 30% kosztu, podczas, gdy Strona powinna ponosić odpłatność w wysokości 70% kosztu godziny, tj. 31,50 zł.

Należy też zauważyć, że organ I instancji decyzją z dnia 31.01.2025 r. obniżył Stronie odpłatność za usługi opiekuńcze z 50%, tj. 22,50 zł na 30%, tj. 13,50 zł. Aktualna wysokość ponoszonej przez Stronę obniżonej odpłatności wynosi zatem około 810,00 zł, podczas gdy MOPS w Krakowie dopłaca do usług opiekuńczych kwotę około 1.890,00 zł miesięcznie. Uwzględniając wysokość dochodu, jego stałość oraz zakres wsparcia udzielanego przez MOPS w Krakowie, należy stwierdzić, że Strona - przy racjonalnym gospodarowaniu środkami finansowymi - posiada realną możliwość ratalnej spłaty należności, przy jednoczesnym zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, a także ponoszeniu bieżących opłat za usługi opiekuńcze. Zdaniem Kolegium nie można tracić z pola widzenia, że pomocy społecznej nie można traktować jako źródła utrzymania, lecz jako wsparcie w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych.

Wobec tego za nieprawidłowe, należałoby uznać działania organu, polegające na odstępowaniu od żądania zwrotu należności za zrealizowane usługi opiekuńcze w stosunku do osób, które świadomie przyjęły na siebie obowiązek ponoszenia kosztów tych usług, mają stałe dochody i obiektywnie są w stanie ratalnie zwracać tę należność. W tej sytuacji brak jest podstaw do przyjęcia, że żądanie zwrotu należności w systemie ratalnym (po 200,00 zł miesięcznie i ostatnia rata 140,00 zł) stanowiłoby dla Strony nadmierne obciążenie lub niweczyłoby skutki udzielonej pomocy."

Kolegium uznało, że sytuacja strony nie nosi cech nadzwyczajności w rozumieniu wskazanym przez orzecznictwo, co dodatkowo potwierdza zasadność żądania zwrotu należności za zrealizowane usługi opiekuńcze.

Za odmową odstąpienia od żądania zwrotu należności przemawia także interes społeczny. W warunkach ograniczonych możliwości finansowych Ośrodków Pomocy Społecznej konieczne jest takie gospodarowanie środkami, aby pomoc mogła być udzielana jak największej liczbie osób rzeczywiście potrzebujących.

Dalej podkreślono, że strona nie kwestionowała wysokości ustalonej odpłatności. Wszystkie decyzje zostały jej prawidłowo doręczone, a dowody w tym zakresie znajdują się w aktach sprawy. Brak jest zatem podstaw do twierdzenia, że skarżąca nie była świadoma ciążących na niej obowiązków.

W świetle powyższych ustaleń faktycznych i prawnych żądanie zwrotu należności w wysokości 2.940,00 zł jest w pełni zasadne i zgodne z obowiązującymi przepisami. Kolegium jeszcze raz podniosło, że decyzja z dnia 7.10.2025 r., nr F3.36749.8381.2025 jest konsekwencją decyzji z dnia 6.08.2025 r., od której strona nie wniosła odwołania, a więc stała się ona ostateczna i wiążąca.

Z uwagi na to, że termin płatności pierwszej raty już minął, a płatność drugiej raty przypada na miesiąc grudzień, w którym zwyczajowo występują wyższe wydatki związane z okresem świątecznym, a decyzja w związku z wniesieniem odwołania z mocy prawa nie podlegała wykonaniu i nie nadano jej rygoru natychmiastowej wykonalności, Kolegium uznało, że na podstawie art. 138 § 1 pkt. 2 k.p.a. należy zmienić decyzję w zakresie pkt. 2 i orzec o zmianie terminu rozpoczęcia spłaty należności. Jak wskazano w sentencji niniejszej decyzji, Strona zobowiązana jest do spłaty należności określonej w pkt. l decyzji z dnia 7.10.2025 r., nr F3.36749.8381.2025, w 15 ratach - 14 ratach po 200,00 zł oraz ostatniej raty w wysokości 140,00 zł - począwszy od stycznia 2026 r. do marca 2027 r., w terminie do ostatniego dnia każdego miesiąca, na wskazany w zaskarżonej decyzji rachunek bankowy albo w kasie MOPS w Krakowie.

Skarżąca, zaskarżyła ww. decyzje SKO w Krakowie do tut. Sądu. Jej zdaniem decyzja ta została wydana z rażącym pominięciem rzeczywistej, dramatycznej sytuacji życiowej, zdrowotnej i finansowej skarżącej, a jej skutkiem jest przerzucenie na osobę skrajnie wyczerpaną fizycznie i psychicznie ciężaru, którego nie jest ona w stanie udźwignąć bez zagrożenia własnej egzystencji oraz życia i zdrowia osoby pozostającej pod jej całodobową opieką. Skarżąca od wielu lat sprawuje nieprzerwaną, całodobową opiekę nad swoim małżonkiem, który jest osobą leżącą, całkowicie niesamodzielną i w pełni zależną od pomocy osób trzecich. Małżonek skarżącej cierpi na dwadzieścia dziewięć jednostek chorobowych, w tym nowotwory złośliwe, choroby układu krążenia, oddechowego i neurologicznego. Jego stan zdrowia ma charakter terminalny i wymaga stałej pielęgnacji, karmienia, rehabilitacji oraz regularnych transportów medycznych do specjalistycznych placówek, w tym do Rzeszowa.

Bez nieustannej obecności skarżącej małżonek nie jest w stanie funkcjonować nawet w podstawowym zakresie. Jednocześnie sama skarżąca jest osobą poważnie schorowaną, obciążoną piętnastoma jednostkami chorobowymi, wymagającą stałego leczenia i oczekującą na operację kardiochirurgiczną. Jej stan zdrowia wyklucza możliwość podjęcia dodatkowej pracy czy zwiększenia dochodów, a codzienna opieka nad mężem odbywa się kosztem własnego zdrowia, snu i sił fizycznych. Skarżąca znajduje się w sytuacji permanentnego przeciążenia, które - co należy podkreślić - zostało w zaskarżonej decyzji całkowicie zbagatelizowane. Sytuację finansową skarżącej dodatkowo pogłębiła kumulacja nagłych, losowych i niezależnych od niej zdarzeń. Konieczność pilnej naprawy dachu zniszczonego przez kunę, bez której dom nie nadawał się do zamieszkania, zmusiła skarżącą do zaciągnięcia prywatnej pożyczki w wysokości 15 000 zł, którą spłaca w ratach.

W krótkim czasie doszło również do awarii pralki, zalania kuchni wymagającego interwencji pogotowia hydraulicznego oraz kosztownej naprawy pieca grzewczego. Są to wydatki, których nie można było odłożyć ani uniknąć, a które pochłonęły wszelkie minimalne rezerwy finansowe skarżącej. Niezależnie od powyższego skarżąca, kierując się wyłącznie troską o życie i zdrowie męża, systematycznie ponosi koszty żywienia medycznego w postaci nutridrinków, diety wysokobiałkowej, rehabilitacji oraz transportów medycznych. Są to wydatki dobrowolne jedynie w sensie formalnym, gdyż w rzeczywistości warunkują one dalsze funkcjonowanie chorego.

Profesjonalny pełnomocnik skarżącej w piśmie procesowym z 10 lipca 2026 r. dokonał uzupełnienia skargi zarzucając dodatkowo: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, przez jego zastosowanie przejawiające się w uznaniu, iż sytuacja Skarżącej zarówno materialna, zdrowotna, jak i rodzinna nie stanowi szczególnego przypadku określonego w powołanym przepisie.

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego przez wadliwe utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy spełnione były wszystkie przesłanki dla pozytywnego rozpatrzenia odwołania Skarżącej z dnia 21 października 2025 roku, co skutkowało bezpodstawnym niezastosowaniem art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Wobec powyższego, wniesiono o: uwzględnienie skargi i uchylenie w całości ww. decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie, uchylenie w całości poprzedzającej ją decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Krakowa; dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z załączonych dokumentów - celem wykazania, iż Skarżąca znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji, w której żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, nawet po rozłożeniu ich na raty, stanowi dla Skarżącej nadmierne obciążenie, albowiem kwota dochodu pozostająca do jej dyspozycji po poniesieniu niezbędnych opłat i wydatków na leczenie swoje oraz męża oraz odpłatności za usługi opiekuńcze nie pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych; przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu według norm prawem przepisanych z uwagi na to, iż koszty te nie zostały pokryte w żadnej formie zarówno w całości, jak i w części.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławczego Krakowie wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 151 p.p.s.a. - w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 16.12.2025 r., utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 7.10.2025 r., w której zażądano od skarżącej zwrotu należności z tytułu opłat za świadczone usługi opiekuńcze należne w okresie od września 2024 do grudnia 2024 r w kwocie 2940 zł (ustalone decyzję z 6.08.2025 r.) (pkt 1) oraz orzeczono o rozłożeniu powyższej kwoty na 15 rat (...).

Jak dalej wynika z akt sprawy, skarżąca zwróciła się do organu z wnioskiem z 7 stycznia 2025 r. o umorzenie zaległości za usługi opiekuńcze.

Decyzją z dnia 7.10.2025 r. organ I instancji zażądał od skarżącej zwrotu należności za okres wrzesień-grudzień 2024 r. rozkładając powyższa kwotę na raty. Organ nie rozpatrzył podania skarżącej w zakresie wniosku o całkowite umorzenie powstałej należności.

W odwołaniu z od ww. decyzji Prezydenta Miasta Krakowa skarżąca wniosła ponownie umorzenie zaległości i wskazała okoliczności, które w jej ocenie powinny mieć wpływ na ocenę wniosku przez organ. Mimo jasno sformułowanego żądania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie co do zasady orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 – w tekście jako: u.p.s.), w szczególności przepis art. 104 ust. 4 tej ustawy.

Należy zwrócić uwagę, że stosownie do art. 104 ust. 4 u.p.s. w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Powyższy przepis przewiduje określone ulgi dla osoby zobowiązanej do zwrotu należności. Pierwszym zaproponowanym przez ustawodawcę rozwiązaniem jest odstąpienie od żądania zwrotu należności – należy przez to rozumieć "rezygnację organu administracji z domagania się zwrotu poniesionych wydatków, przy czym rezygnacja ta ma charakter bezwzględny, w tym znaczeniu, że skutkuje niedochodzeniem zwrotu już poniesionych wydatków". Drugim rozwiązaniem jest umorzenie w części lub całości kwoty nienależnie pobranego świadczenia. Oznacza to zmniejszenie lub likwidację obowiązku ciążącego na zobowiązanym. Umorzenie ma charakter definitywny, niemniej może znaleźć zastosowanie tylko do świadczenia nienależnie pobranego. Odroczenie terminu płatności oraz rozłożenie płatności na raty nie znoszą obowiązku zwrotu należności, a jedynie wprowadzają ułatwienia w jego realizacji, przesuwając termin wykonania zobowiązania lub umożliwiając jego periodyczną realizację.

Odstąpienie od żądania zwrotu należności, umorzenie świadczenia nienależnie pobranego, odroczenie terminu zwrotu lub rozłożenie należności na raty może mieć miejsce tylko w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza gdy zwrot wydatków stanowiłby dla danego podmiotu nadmierne obciążenie lub niweczyłby skutki udzielonej pomocy. Nadmierne obciążenie związane jest zwykle z trudną sytuacją materialną zobowiązanego (zob. I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2023, art. 104, dost. LEX).

W niniejszej sprawie organy nie odniosły się do żądania skarżącej zawartego we wniosku z 7 stycznia 2026 r.

Należy wspomnieć, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym na wniosek to strona wskazuje przedmiot sprawy w myśl zasady skargowości. Nie oznacza to jednak, że organ nie może odnosić treści żądania do treści materialnoprawnej przepisu lub przepisów mających zastosowanie w sprawie. Tylko bowiem taka treść żądania, która odpowiada opisanemu w przepisie bądź w przepisach wzorcowi jest istotna i powoduje zaistnienie sprawy administracyjnej, którą organ ma powinność załatwić w przewidziany prawem sposób. Skoro zatem skarżąca we wskazywanym już wniosku żądała od organu umorzenia należności to organ powinien się do tego żądania odnieść w swoim rozstrzygnięciu.

Rozpoznając odwołanie skarżącej Kolegium, mimo że powołało się na brzmienie art. 104 ust. 4 u.p.s., pominęło złożone przez skarżącą żądanie umorzenia należności i orzekło o żądaniu zwrotu rozłożeniu należności i jej rozłożeniu na raty. rozpoznało je tylko co do wniosku o całkowite umorzenie należności. Takie działanie organu odwoławczego było wadliwe, bowiem świadczy jedynie o pobieżnym zapoznaniu się z treścią odwołania skarżącej. Organ odwoławczy ma obowiązek ponownie rozpoznać sprawę merytorycznie w całości, czyli rozpatrzyć wszystkie aspekty sprawy i ustosunkować się do zarzutów i wniosków strony. Ponadto prawidłowe rozważenie przesłanki "przypadku szczególnie uzasadnionego", o której mowa w art. 104 ust. 4 u.p.s. obliguje organ właściwy do rozpatrzenia wniosku do dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, tj. aktualnej sytuacji osoby zainteresowanej.

Zdaniem Sądu, organy tym obowiązkom nie sprostały, bowiem nie tylko pominęło wyartykułowane wprost w odwołaniu żądanie strony, jak i nie zweryfikowało podnoszonych w nim kwestii dotyczących pogorszenia się sytuacji finansowej skarżącej. Przy czym Kolegium powieliło jedynie stanowisko organu I instancji. Podkreślenia wymaga, że organ odwoławczy ma obowiązek nie tylko dokonać kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, ale co do zasady ma również rozpatrzyć całość sprawy i orzec merytorycznie.

Z tego względu zaskarżona decyzja oraz poprzedzjąca ją decyzja organu I instancji podlegają uchyleniu jako wydana z naruszeniem art. 104 ust. 4 u.p.s. oraz przepisów o postępowaniu, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz 107 par. 3 kpa.

Pomimo obowiązków wynikających z przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. organy nie dokonały niezbędnych ustaleń dotyczących sytuacji zdrowotnej, osobistej i rodzinnej skarżącej i nie rozważyły rzetelnie wszelkich okoliczności sprawy. Decyzje nie zostały też należycie uzasadnione, wskutek czego nie można przyjąć, aby zostały wydane w dopuszczalnych granicach uznania administracyjnego przewidzianego w art. 104 ust. 4 u.p.s.

Bezsporne jest, że skarżąca jest osobą chorą i opiekuje się mężem, posiadającym od lat znaczy stopień niepełnosprawności oraz który jest całkowicie ubezwłasnowolniony. Bezsporne jest, że skarżącej i jej mężowi udzielana jest pomoc społeczna. Dochody skarżącej, których nie kwestionuje to suma kwoty świadczenia pielęgnacyjnego i 300 zł alimentów od męża, w łącznej wysokości 3.587 zł. Dochód meża to?

Sporna w nin. sprawie jest natomiast wysokość wydatków skarżącej, a w związku z tym ocena, czy jest ona w stanie uiścić kwotę 2940 zł za przyznane jej usługi opiekuńcze (pomimo że kwota ta odpowiada, jak podkreśliły organy, tylko 30% odpłatności za te usługi).

Organ I instancji ustalił, że w miesiącu grudniu 2024 r. strona przedłożyła wydatki na łączną kwotę w wys. 1874,80 zł oraz w wys. 308,20 zł. za zakupione leki.

Z kolei w miesiącu sierpniu 2025 r. skarżąca przedłożyła wydatki na łączną kwotę w wys. 1389,12 zł oraz na zakupione leki w kwocie 421,92 zł. Zaznaczono dalej, że 01.07.2025 r. wpłynęło do MOPS pisemne oświadczenie skarżącej, z którego wynika że od lipca 2025 r. nie będzie pomagać finansowo mężowi.

Następnie organ wskazał, że z przedłożonych dokumentów wynika, że w sierpniu 2025 r. skarżąca ponownie pomogła mężowi zgodnie z przedłożonym wykazem wydatków w kwocie 1.049,72 zł co jest dobrowolną decyzją.

Nie wiadomo jaka jest miesięczna kwota wydatków ponoszona przez skarżącą (też z tytułu pomocy mężowi), to organy powinny ustalić w toku ponownego rozpoznania sprawy.

Ma to istotne znaczenie, gdyż skarżąca konsekwentnie wskazuje, że kwota ta wynosi ponad 2 000 zł. I tak w dniu 17 marca 2025 r. wskazała, że wyniosła ona 2.124,90 zł, a wcześniej, w dniu 25 lutego 2025 r. - 2871 zł. Przy uwzględnieniu wskazanej przez skarżącą kwoty pomocy mężowi 2.149,90 zł i wydatków w wysokości 838,70 zł, pozostała kwota (623,40) z trudem wystarczyłaby jej jedynie na dopłatę do leków i żywność.

Sądowi z urzędu jest też wiadomo, że w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 1669/25 w decyzji z dnia 30 września 2025 r. SKO podało, że z emerytury E. G., męża skarżącej, do dyspozycji zostaje mu kwota 1907,43 zł, z której pokrywana jest ½ wydatków za mieszkanie i inne, w tym żywność. Z kolei w odpowiedzi na skargę SKO podało, że skarżąca z własnych środków, każdego miesiąca, dokłada do utrzymania męża od 1500 do 1800 zł, a bywa, że nawet około 2000 zł. W sprawie o sygn. akt III SPP/Kr 240/25 w dniu 9 lutego 2026 r. pod rygorem odpowiedzialności karnej skarżąca, działając w imieniu męża, wskazała, że wydatki męża wynoszą ponad 5.300 zł.

Ponadto nie wiadomo czy skarżąca prowadzi sama gospodarstwo domowe czy wraz z mężem i okoliczność ta powinna zostać jednoznacznie wyjaśniona. SKO w Krakowie w decyzji z 14 kwietnia 2025 r., nr SKO.PS/4110/143/2025 uchylającej decyzję organu I instancji z 7 lutego 2025 r. ustalających należność z tytułu wydatków za świadczenia z pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych należnych w okresie od września 2024 r. do grudnia 2024 r. w kwocie 2.940, 000 zł (...) wskazało, że wątpliwe jest oświadczenie skarżącej, że prowadzi ona samotnie gospodarstwo domowe, w sytuacji gdy pomaga mężowi na co dzień i otrzymuje za to świadczenie pielęgnacyjne.

Co więcej mąż jest całkowicie zależny od jej wsparcia. Kwestia wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego winna być wzięta przez organ pod uwagę. Organ powinien więc ustalić sytuacje finansową strony, tj. dochód i wydatki ponoszone przez małżeństwo. Kolegium podkreśliło, że konieczne jest wyjaśnienie, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, zwłaszcza z uwagi na sytuację osoby zobowiązanej (k. 2381 a.a.).

Organ I instancji ponownie rozpoznając sprawę w ogóle nie ustosunkował się do powyższych wskazań i zaleceń.

Wobec powyższego, skoro wyżej opisana, zasadnicza kwestia w tej sprawie nie została wyjaśniona, nie wyjaśniona także jaka jest wysokość wydatków podnoszonych przez małżeństwo – to bez wyjaśnienia tych okoliczności oraz ustalenia wysokości miesięcznych wydatków skarżącej nie można ustalić, czy w sprawi ziściły się przesłanki z art. 104 ust. 4 ups. Konieczne jest zatem wyjaśnienie, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, zwłaszcza z uwagi na sytuację osoby zobowiązanej.

Wobec stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania w przedmiotowej sprawie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy orzeczono jak w pkt I sentencji orzeczenia na podstawie art.145 § 1 pkt 1c p.p.s.a.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji przeanalizuje całokształt sprawy, w szczególności kwestię wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego, ustali sytuację finansową skarżącej, w szczególności wydatki ponoszone przez małżeństwo (należycie udokumentowane) i wyjaśni w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, czy zachodzi w tej sprawie w przypadek szczególnie uzasadniony, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie (...) w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy.

Podsumowując, Sąd uznał, że skarga jest zasadna i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ppsa orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.