Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 26 sierpnia 2026 r., sygn. akt III SA/Gl 36/26

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją 24 października 2025 r., nr UP-730/2025 Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) utrzymał w mocy decyzję tego samego organu z 29 sierpnia 2025 r. nr [...]. o odmowie umorzenia W. W. (dalej: Skarżąca) należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Rozstrzygnięcie nastąpiło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Aktem Poświadczenia Dziedziczenia z 8 lutego 2022 r. Repertorium [...] nr [...] spadek po S. W. dziedziczył na podstawie testamentu notarialnego sporządzonego w dniu 28 czerwca 2018r. K. W., natomiast P. W. oraz Skarżąca i S. W. (1) otrzymali przedmioty zapisu windykacyjnego wskazane przez zmarłego.

Następnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. 24 sierpnia 2023r. wydał decyzję nr [...] o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania zmarłego 7 kwietnia 2021 r. S. W. na P. W., Skarżącą oraz S. W. (1).

W dniu 2 lipca 2025 r. pełnomocnik Skarżącej złożył wniosek o umorzenie należności wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności po zmarłym S W. W uzasadnieniu wskazał na swoją trudną sytuację finansową i rodzinną.

ZUS po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego decyzją z 29 sierpnia 2025r. nr [...] odmówił Skarżącej umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ:

1. 1) nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne, wymienione w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350 ze zm.; dalej: u.s.u.s.),
2. 2) nie wykazała Skarżąca, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej gospodarstwa domowego,
3. 3) nie wykazał Skarżąca, aby powstanie zadłużenia było następstwem jakiegoś szczególnego zdarzenia,
4. 4) nie wykazała Skarżąca, aby przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiła ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Następnie pełnomocnik Skarżącej złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W jego uzasadnieniu pełnomocnik oświadczył, że Skarżąca nie posiada środków finansowych pozwalających spłacić tak wysokie zobowiązanie. Jest osobą, która się uczy, obecnie nie posiada żadnego zatrudnienia, jest niepełnoletnia. Wskazał, że Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką. Jest współwłaścicielką nieruchomości, jednak są obciążone hipotekami, które utrudniają ich sprzedaż. Zaznaczył, że obecna sytuacja na rynku nieruchomościami również nie sprzyja sprzedaży.

Sytuacja w jakiej znajduje się Skarżąca nie pozwala na zawarcie z ZUS układu ratalnego, ponieważ nie posiada ona żadnych środków pieniężnych pozwalających na spłatę chociażby minimalnych rat wobec braku zatrudnienia i bycie w istocie na utrzymaniu matki.

Pełnomocnik oświadczył, że Skarżąca jest w trudnej sytuacji życiowej spowodowanej odziedziczeniem długów, co do których powstania w żadnym stopniu się nie przyczyniła. Fakt posiadania obciążonego majątku, czy młodego wieku i pozytywnej oceny możliwości spłaty zadłużenia, nie może uzasadniać odmowy umorzenia zadłużenia. Istniejące zadłużenie uniemożliwia swobodne wkraczanie w dorosłość.

Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 17 lipca 2025 r. wynika, że Skarżąca:

1. 1. jest panną;
2. 2. nie pracuje zarobkowo;
3. 3. nie pobiera świadczeń emerytalnych, bądź rentowych;
4. 4. posiada dochód z innych źródeł w wysokości 800,00 zł;
5. 5. nie pobiera świadczeń z urzędu pracy, zasiłków z pomocy społecznej, ani nie korzysta z żadnych innych form pomocy;
6. 6. ponosi wydatki z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 1.000,00 zł oraz inne tj. bilety i telefony w wysokości 500,00 zł;
7. 7. prowadzi gospodarstwo domowe z bratem D. W. (21 lat), bratem S. (17 lat), który osiąga miesięczny dochód w wysokości 800,00 zł oraz z matką, która osiąga miesięczny dochód w wysokości 517,74 zł;
8. 8. nie posiada innych zobowiązań finansowych;
9. 9. jest współwłaścicielką w 1/12 części domu o powierzchni 338,56 m2 położonego w B. przy ulicy [...] o numerze [...] oraz [...];
10. 10. jest współwłaścicielką w 1/3 części pola o powierzchni 10,5 ha położonego w K. w P. o numerach [...], [...], [...], [...], [...], [...];

11.jest współwłaścicielką w 1/3 części terenu przemysłowego/mieszkalnego położonego w B. przy ulicy [...] o numerze [...];

1. 12. nie posiada innych praw majątkowych, ani wierzytelności;

13.zadłużenie zostało na Skarżącą przeniesione na podstawie decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności.

Matka Skarżącej podejmowała działania mające na celu spłatę zadłużenia, czego wynikiem było zawarcie porozumienia na podstawie, którego G. S.A. (wcześniej T. S.A.) zobowiązała się do zwolnienia Skarżącej z wszelkiej odpowiedzialności wobec ZUS i do całkowitej spłaty wszystkich zaległości wynikających z umowy o rozłożenie na raty należności z tytułu nieopłaconych składek. Nie wywiązała się jednak z zawartej umowy.

Wartość dziedziczonego majątku matka Skarżącej oceniła na kwotę 300.000,00zł.

Skarżąca nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczeń społecznych; nie jest właścicielką żadnego pojazdu. Jest natomiast właścicielką:

1/3 części nieruchomości o powierzchni 1,7701 ha położonej w miejscowości P., dla której Sąd Rejonowy w M. prowadzi Księgę Wieczystą o numerze [...] - na niniejszej nieruchomości ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego nieopłaconych składek;

1/3 części nieruchomości o powierzchni 2,0387 ha położonej w miejscowości P., dla której Sąd Rejonowy w M. prowadzi Księgę Wieczystą o numerze [...] - na niniejszej nieruchomości ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego nieopłaconych składek;

1. - 1/3 nieruchomości o powierzchni 1,0076 ha położonej w miejscowości P., dla której Sąd Rejonowy w M. prowadzi Księgę Wieczystą o numerze [...] - na niniejszej nieruchomości ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego nieopłaconych składek;

1/3 nieruchomości o powierzchni 0,9910 ha położonej w miejscowości P., dla której Sąd Rejonowy w M. prowadzi Księgę Wieczystą o numerze [...] - na niniejszej nieruchomości ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego nieopłaconych składek;

1/3 terenów mieszkaniowych o powierzchni 0,1609 ha położonych w miejscowości B. dla których Sąd Rejonowy w B. prowadzi Księgę Wieczystą o numerze [...] - na niniejszej nieruchomości ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego nieopłaconych składek;

1/3 nieruchomości o powierzchni 1,695 ha położonej w miejscowości P., dla której Sąd Rejonowy w M. prowadzi Księgę Wieczystą o numerze [...] - na niniejszej nieruchomości ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego nieopłaconych składek;

1. - 1/3 łąk trwałych i pastwisk o powierzchni 3,6458 ha położonych w miejscowości P., dla których Sąd Rejonowy w M. prowadzi Księgę Wieczystą o numerze [...] - na niniejszej nieruchomości ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego nieopłaconych składek;
2. - 1/12 terenów przemysłowych o powierzchni 0,1450 ha położonych w B., dla których Sąd Rejonowy w B. prowadzi Księgę Wieczystą o numerze [...];
3. - 1/12 terenów przemysłowych o powierzchni 0,1766 ha położonych w B., dla których Sąd Rejonowy w B. prowadzi Księgę Wieczystą o numerze [...] - - na niniejszej nieruchomości ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego nieopłaconych składek.

Matka Skarżącej jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych przez płatnika składek C. Sp. z o.o. jako pracownik wykonujący pracę w wymiarze czasu pracy 1/8 etatu z podstawą wymiaru składek od stycznia do sierpnia 2025r. w wysokości 600,00 zł, tj. 517,74 zł netto miesięcznie.

Zobowiązania Skarżącej zostały określone w decyzji ZUS z 24 sierpnia 2023r., nr [...]. Przedmiotowe zadłużenie nie uległo przedawnieniu i jest nadal wymagalne.

ZUS powołując się na treść art. 28 u.s.u.s. wskazał na ustawowo określone przesłanki całkowitej nieściągalności.

W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ZUS ustalił, że:

1. 1. przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;
2. 2. przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b u.s.u.s. nie mają zastosowania w sprawie – Skarżąca nie prowadziła działalności gospodarczej, z tytułu której powstały zaległości składkowe, ale została na nią przeniesiona odpowiedzialność za zobowiązania po zmarłym dziadku;
3. 3. nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., Skarżąca nie prowadziła działalności gospodarczej, z tytułu której powstały zaległości składkowe, ale została na nią przeniesiona odpowiedzialność za zobowiązania po zmarłym dziadku;

4.nie została spełniona przesłanka braku majątku, ponieważ jest współwłaścicielką nieruchomości o numerach [...],[...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...];

5.przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie Skarżąca wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz.

1. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł; 6.przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4c u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ nie ogłoszono upadłości, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe;
2. 7. przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

8.przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; wobec Skarżącej nie jest obecnie prowadzone postępowanie egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności nie zostało dotychczas wdrożone, a okres ich dochodzenia jeszcze nie upłynął; na obecną chwilę nie został ustalony element całkowitej nieściągalności długu przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne. W ocenie organu natychmiastowe umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek, jeszcze przed wdrożeniem postępowania egzekucyjnego, byłoby działaniem przedwczesnym i sprzecznym z interesem publicznym oraz konstytucyjną zasadą powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.

ZUS wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r.. Nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie) może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Podjął zatem czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w §3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ZUS stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej lub jakiegoś nadzwyczajnego zdarzenia.

Wystąpienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. W toku postępowania nie powołała się Skarżąca na własne problemy zdrowotne, ani nie przedłożyła żadnej dokumentacji medycznej. Nie powołała się również na sprawowanie opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny. Dlatego w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka wykazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Ograniczone możliwości płatnicze Skarżącej nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jej rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z matką, która osiąga miesięczny dochód w wysokości 517,74 zł netto; bratem, który osiąga miesięczny dochód w wysokości 800,00 zł oraz bratem, który nie osiąga żadnego dochodu. Zatem obecny łączny dochód w gospodarstwie domowym dłużnika wynosi 2.117,74 zł. Stałe miesięczne wydatki w gospodarstwie domowym z tytułu opłat eksploatacyjnych wynoszą 1.000,00 zł oraz inne tj. bilety i telefony wynoszą 500,00 zł. Nie można uznać, że opłaty za energię, gaz czy wodę są to nadzwyczajne czy nieprzewidziane wydatki, lecz są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa.

W sprawie nie wykazano, by obecne dochody w gospodarstwie domowym nie wystarczały na pokrycie wszelkich niezbędnych potrzeb rodziny. Nie ma znaczenia w tym względzie, że opłaty związane z utrzymaniem pokrywa matka Skarżącej. Niezrozumiałym dla organu jest, dlaczego pomimo powoływania się na trudną sytuację finansową rodziny matka Skarżącej pracuje na 1/8 etatu. Najmłodsza córka ma 10 lat, zatem uczęszcza do szkoły i nie wymaga stałej opieki.

Skarżąca otrzymała przedmioty zapisu windykacyjnego wskazane w testamencie notarialnym. W chwili przyjęcia spadku była nieletnia. Istniała możliwość odrzucenia spadku, czego matka nie dokonała. Przyjmując spadek, dzieci przyjęły zarówno aktywa - w tym przypadku nieruchomości, jak i pasywa, tj. długi. W polskim prawie nie istnieje przepis, który automatycznie zwalniałby małoletnich spadkobierców z odpowiedzialności za długi.

W skład majątku wchodzą aktywa o wartości 548.456,00 zł. Majątek ten nie ma wpływu na wysokość uzyskiwanego w gospodarstwie domowym miesięcznego dochodu, ale jego posiadanie powoduje, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności. ZUS nie wyklucza możliwości odzyskania należności w drodze postępowania egzekucyjnego. Posiadane przez Skarżącą nieruchomości mogą stanowić przedmiot obrotu cywilno-prawnego w celu spłaty zadłużenia, nie zagrażając jednocześnie egzystencji jej i rodziny. Fakt, że współwłaścicielami posiadanych nieruchomości jest nieletnie rodzeństwo Skarżącej nie stanowi przeszkody do zbycia części majątku, ponieważ rodzeństwo dłużnika również odpowiada solidarnie za niniejszy dług. Sprzedaż części nieruchomości pozwoliłoby na spłatę niniejszego długu i zdjęcia niniejszego obciążenia z rodzeństwa. Formalności związane z uzyskaniem zgody sądu nie są argumentem za zwolnieniem z obowiązku opłacenia należności.

W ocenie ZUS w sprawie trudno doszukać się cech wyjątkowości. W żaden sposób nie udowodniono, że egzystencja Skarżącej pozostaje w jakiś sposób zagrożona. Skarżąca nie korzysta z wsparcia instytucji socjalnych w firmie zasiłków celowych na zakup żywności, czy leków. Korzystanie ze wsparcia instytucji socjalnych w takiej formie byłoby dodatkowym potwierdzeniem jego trudnej sytuacji, ponieważ udzielenie pomocy ze środków z pomocy społecznej poprzedzone jest szczegółowym, obowiązkowym wywiadem środowiskowym. Rodzina posiada zatem środki finansowe, które w sposób wystarczający zapewniają mu byt.

ZUS zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał oceny, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 77 k.p.a. Ocena dowodów dokonana przez organ, a prowadząca do rozstrzygnięcia negatywnego dla strony, nie jest oceną dowolną, ale podjętą zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 k.p.a. Gromadząc materiał dowodowy z urzędu dążył do zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy i do wyjaśnienia rzeczywistych treści stosunków faktycznych i prawnych. Stan faktyczny został w pełni wyjaśniony i w prawidłowy sposób dokonano jego oceny prawnej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik Skarżącego zaskarżył w całości decyzję zarzucając:

1. 1. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że Skarżąca nie spełnia wymogów uprawniających do umorzenia należności wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności po zmarłym S. W., podczas gdy z okoliczności sprawy, wynika że spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i z faktu, że do powstania zadłużenia w żadnym stopniu nie przyczyniła się Skarżąca, a jedynie odziedziczyła zobowiązanie,
2. 2. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 poprzez oparcie ustaleń Organu rentowego na hipotetycznych zdarzeniach przyszłych dotyczących Skarżącej, jej przyszłych możliwościach zatrudnienia, w tym pozytywnej prognozie spłaty zadłużenia w przyszłości,
3. 3. Naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 28 ust 1 w zw. z art. 28 ust 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia poprzez brak poprzedzenia wydania decyzji dostatecznym wyjaśnieniem okoliczności sprawy, z zachowaniem wymogów proceduralnych, co czyni ją nie uznaniową ale dowolną,
4. 4. Naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie z urzędu wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz dowolną, a nie swobodną ocenę tych dowodów, co doprowadziło do uznania, że Skarżącej nie przysługuje prawo do umorzenia należności, podczas gdy Organ rentowy w ogóle nie dokonał oceny majątku Skarżącej czy przedstawia on jakąkolwiek wartość ekonomiczną, jak też nie uwzględnił okoliczności, że rosnące zadłużenie powoduje ruinę finansową i życiową Skarżącej, która z uwagi na naukę, nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej.

Wobec powyższego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją z dnia 29 sierpnia 2025 roku nr [...] i uznanie, że umarza się wobec Skarżącej należności wynikające z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności po zmarłym S. W.; ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją z dnia 29 sierpnia 2025 roku nr [...] i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik Skarżącej zawarł dalszą argumentację podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymując swoje stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje

Na wstępie należy podnieść, że według art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd - co warto podkreślić - nie może natomiast kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.

Stosownie zaś do treści art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Natomiast zgodnie z art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie Skarżąca uczyniła decyzję ZUS z 24 października 2025r., nr U-732/2025 o utrzymaniu w mocy swojej decyzji z 29 sierpnia 2025r., nr [...] o odmowie Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej.

W rozpatrywanej sprawie nie nastąpiło przedawnienie zobowiązania Skarżącego. Jak bowiem wynika z art. 24 ust. 5d u.s.u.s., przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana.

Przechodząc do oceny merytorycznej stanowiska organu o odmowie umorzenia skarżącemu zaległości składkowych za objęte zaskarżoną decyzją okresy rozliczeniowe podkreślenia wymaga, że ZUS wyposażony został w kompetencję do umorzenia należności z tytułu tych składek w przypadku stwierdzenia ustalonych ustawowo przesłanek umorzenia. Jest to możliwe w przypadku całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., bądź istnienia uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 28 ust. 3a tej ustawy. Przedmiotem postępowania o umorzenie należności jest zatem wyjaśnienie kwestii dotyczących istnienia materialnoprawnej podstawy umorzenia, jaką jest całkowita nieściągalność, a w przypadku jej braku - zaistnienie uzasadnionego przypadku w stosunku do płatnika składek.

Na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Może mieć to miejsce tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (art. 28 ust. 1 u.s.u.s.). Zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że doszło do całkowitej nieściągalności należności został określony w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., zgodnie z którym, nieściągalność ta zachodzi, gdy:

1. 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2. 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);
3. 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4. 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

1. 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
2. 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące, a zatem stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Z kolei według art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną, ale nie obligatoryjną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Wymaga jednak podkreślenia, że o ile spełnienie którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. jest niezbędne do umorzenia należności, to ich wystąpienie nie skutkuje powstaniem obowiązku podjęcia takiego rozstrzygnięcia przez organ, lecz dopiero daje mu taką możliwość. Oznacza to tym samym, że w razie stwierdzenia wystąpienia wspomnianych przesłanek organ może podjąć rozstrzygnięcie odmowne.

Dodać należy, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter, przy czym uznanie administracyjne nie może być dowolne, ale powinno wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Organ zobowiązany jest zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero przeprowadzona w taki sposób analiza stanu faktycznego sprawy stanowić może podstawę wydania przez organ decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07).

Zatem ZUS powinien uzasadnić swą decyzję w sposób nie budzący wątpliwości co do motywów, którymi się kierował przy jej wydawaniu, a więc szczegółowo przedstawić powody takiej kwalifikacji i argumenty, które legły u jej podstaw. Tylko bowiem wówczas, decyzja przezeń wydana nie będzie nosiła znamion dowolności.

Zaznaczyć należy, że rolą sądu administracyjnego orzekającego w przedmiocie legalności takiej decyzji jest zweryfikowanie, czy przedstawione wymogi zostały spełnione. Sąd jest bowiem obowiązany do oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada standardom określonym w obowiązujących przepisach, czy też je narusza w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. W przypadku decyzji odmawiającej umorzenia należności ze względu na niezasadność zgłoszonego w tym przedmiocie żądania zadaniem Sądu nie jest więc ocena słuszności tej kwalifikacji lecz to, czy w świetle okoliczności wynikających z akt sprawy jej podjęcie było dopuszczalne (zgodne z prawem).

Sąd bada zatem, czy w danym przypadku organ istotnie mógł wydać rozstrzygnięcie odmowne. Sąd podziela w tym zakresie stanowisko WSA w Krakowie wyrażone w wyroku z 25 października 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 679/23 oraz zawarte przez WSA w Szczecinie w wyroku z 17 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Sz 513/23.

W realiach rozpoznawanej sprawy, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie może zostać uwzględniona, bowiem organ nie naruszył kryteriów wyżej wskazanych.

Organ stwierdził, że w stosunku do Skarżącej nie wystąpiły przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Ustalenia ZUS w tym zakresie Sąd uznaje za prawidłowe. Organ szczegółowo przedstawił sytuację finansową, rodzinną i zdrowotną Skarżącej. Ustalając istnienie przesłanek miał na uwadze jego aktualną na dzień wydania decyzji sytuację życiową i majątkową. Tym samym, zdaniem Sądu, organ ZUS prawidłowo przyjął, że w sprawie nie występują przesłanki umożliwiające umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli ubezpieczony wykaże ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną ubezpieczony nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Organ prawidłowo stwierdził, że Skarżąca nie wykazała zaistnienia okoliczności wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 powołanego rozporządzenia. Skarżąca wprawdzie nie pracuje, ale jest w posiadaniu majątku, który może być przedmiotem obrotu cywilnoprawnego. Podnoszone przez pełnomocnika Skarżącej trudności związane z jego sprzedażą i tym samym uzyskanie środków na spłatę istniejących zobowiązań wobec ZUS nie są tego rodzaju, że sprzedaż tych nieruchomości jest niemożliwa. Zresztą mają one charakter hipotetyczny, ponieważ brak informacji o podjęciu jakichkolwiek działań mających na celu zaspokojenie zobowiązań.

Odnosząc się natomiast do sytuacji majątkowej Skarżącej organ stwierdził, że nie zaistniała obiektywnie wyjątkowa sytuacja, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, pozwalająca przyjąć, że opłacenie zaległych składek pozbawiłoby skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspakajania niezbędnych potrzeb życiowych.

Należy mieć na uwadze, że umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia i wyjątkowo trudną sytuację, nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. Skarżąca jako inicjator postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją powinna wykazać, że opłacenie składek pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, wystąpiły nadzwyczajne zdarzenia lub też z uwagi na przewlekłą chorobę lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia ją możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Tymczasem organ ustalił, że Skarżąca jest współwłaścicielem nieruchomości, obciążonej hipoteką na poczet zaległych należności składkowych. Takie stanowisko zajął tutejszy Sąd w wyroku z 20 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 885/22, który Sąd w składzie orzekającym w sprawie w pełni podziela i przyjmuje za swoje.

Sąd nie znajduje podstaw do zakwestionowania prawidłowości ustaleń poczynionych w zaskarżonej decyzji. Organ ustalił i zbadał wszystkie okoliczności istotne dla oceny wystąpienia przesłanek umorzenia należności. Zebrał i prawidłowo ocenił materiał dowodowy. Z ustaleń tych wynika, że nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności z tytułu składek wymieniona w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ obszernie wyjaśnił również przesłanki umorzenia, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.i § 3 ust. 1 pkt 1 -3 rozporządzenia i słusznie uznał, że nie miały miejsca w sprawie. Uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera szczegółowe ustalenie faktów na których oparł się organ, a uzasadnienie prawne odnosi się do prawidłowo zastosowanych przepisów prawa.

Ponadto w rozpoznawanej sprawie organ orzekający przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy i wystarczający do podjęcia decyzji, a także dokonał wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi określone w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., nie przekraczając granic uznania administracyjnego. W ocenie Sądu, organ przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, nie naruszając zasady praworządności (art. 6 k.p.a.), zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a., nie dopuścił się również naruszenia art. 8 § 1 k.p.a., art. 9 i art. 11 k.p.a. Decyzja organu nie narusza również zasady zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 k.p.a. W sprawie został zebrany materiał dowodowy, na podstawie którego właściwie, zgodnie z zasadami logiki i z poszanowaniem art. 80 k.p.a. oceniono wszystkie przewidziane prawem przesłanki umożliwiające podjęcie rozstrzygnięcia o umorzeniu należności z tytułu składek.

Ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w niniejszej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania należności choćby w części to negatywne dla strony rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Mając powyższe na względzie Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji i wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta nie narusza prawa.

Końcowo podkreślić należy, że wniosek o umorzenie należności składkowych na rzecz ZUS nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej, a więc może być ponawiany w przypadku zmiany stanu faktycznego lub po uzyskaniu nowych dowodów. Stąd też Skarżąca może wystąpić do organu rentowego z nowym wnioskiem, wskazując na nowe okoliczności sprawy, o ile takowe zaistniały po wydaniu zaskarżonej decyzji, a ich charakter wskazywałby na pogorszenie sytuacji życiowej, będącej podstawą dotychczas podjętej przez organ negatywnej decyzji.

Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.