Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 11 sierpnia 2026 r., sygn. akt III SA/Gl 1120/25

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi J.B. (dalej skarżąca) jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydana w przedmiocie ulg w spłacaniu należności, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej.

Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. 1. Decyzją z 10 stycznia 2025 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. (dalej ZUS) przeniósł na skarżącą, małoletnią I.R. i małoletnią Z.B. odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek po zmarłym w dniu [...] r. Z.B.(dalej AB).
2. 2. 29 kwietnia 2025 r. do ZUS wpłynął wniosek skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania zmarłego AB na spadkobierców z uwagi na trudną sytuacją materialną i zdrowotną skarżącej.
3. 3. ZUS po przeprowadzeniu postępowania decyzją z 3 lipca 2025 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350 ze zm., zwanej dalej u.s.u.s. oraz art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki 5połecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 zwanego dalej rozporządzeniem, 1) odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, wynikających z decyzji nr [...] z dnia 10 stycznia 2025 r. o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek po zmarłym AB, w łącznej kwocie 56.292,60 zł, 2) odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą wynikających z decyzji numer [...] z dnia 10 stycznia 2025 roku o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania po zmarłym AB w łącznej kwocie 53497,80 zł ponieważ:
4. - nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.;
5. - nie wykazano, że zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s., ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego skarżącej;
6. - nie wykazano, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń;
7. - nie wykazano, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły skarżącą możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
8. 4. 25 lipca 2025 r. do ZUS wpłynął wniosek pełnomocnika skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym zarzucono decyzji ZUS z dnia 3 lipca 2025 r. naruszenie:

1. 1. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, polegający na zaniechaniu wszechstronnej analizy sytuacji życiowej i majątkowej skarżącej, pominięcie takich okoliczności, jak podeszły wiek, przewlekłe schorzenia, ograniczona zdolność do pracy zarobkowej, niski dochód z renty, stałe zobowiązania finansowe oraz niemożność spieniężenia udziału w nieruchomości, która stanowi jedyne miejsce zamieszkania dla czterech osób i jest obciążona hipotekami,
2. 2. art. 80 k.p.a., poprzez dokonanie oceny zgromadzonego materiału dowodowego w sposób dowolny, niepoparty rzetelną analizą oraz zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego polegającej na przyjęciu, że dochód skarżącej w wysokości 2.181,89 zł netto oraz współwłasność nieruchomości obciążonej hipotekami, umożliwia spłatę zobowiązania,
3. 3. art. 7 k.p.a. w zw. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez bezpodstawne przyjęcie, że świadczenie 800+ wypłacane na rzecz I.R. ma wpływ na sytuację materialną skarżącej, podczas gdy skarżąca nie jest jego beneficjentką i nie może zarządzać ww. środkami,
4. 4. § 3 ust. 1 rozporządzenia polegające na przyjęciu, że brak korzystania z pomocy społecznej wyklucza trudną sytuację materialną,
5. 5. art. 30 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez wydanie decyzji prowadzącej do pogorszenia sytuacji osoby starszej i schorowanej, co narusza zasadę ochrony godności człowieka oraz zasadę równości wobec prawa, w szczególności przez nieuwzględnienie rzeczywistego wpływu obowiązku zapłaty zaległych składek na dalsze funkcjonowanie skarżącej.

Pełnomocnik wskazała, że skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej, jednak to nie oznacza, że nie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Dochód z renty w skarżąca przeznacza w całości na bieżące utrzymanie oraz leczenie. Ponadto spłaca zadłużenie po zmarłym mężu w S i H i Niestandaryzowanym Funduszu Inwestycyjnym Zamkniętym. W sytuacji, gdy byłaby zmuszona do uregulowania zobowiązania wobec ZUS, oznaczałoby to konieczność zaprzestania opłacania zobowiązań związanych z leczeniem i codziennym funkcjonowaniem, co skutkowałoby koniecznością sięgnięcia po pomoc społeczną. Pełnomocnik podniosła, że jedynym źródłem dochodu skarżącej jest renta. Z uwagi na wiek i liczne schorzenia nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej i trudno taką sytuację przyjąć za przejściową.

Pełnomocnik zaznaczyła, że skarżąca jest współwłaścicielem nieruchomości, a w domu zamieszkują dwie rodziny. Powyższa nieruchomość stanowi jej wyłączne miejsce zamieszkania. Ponadto lokal nie pełni funkcji inwestycyjnej. Pełnomocnik poinformowała, że nieruchomość obciążona jest dwiema hipotekami na rzecz S odpowiednio do wysokości 189.457,88 zł oraz 149.651,00 zł, a dom, przy istniejących obciążeniach, nie stanowi żadnej rzeczywistej wartości rynkowej. Odmowa umorzenia należności przez ZUS doprowadzi do dalszego pogorszenia trudnych warunków bytowych skarżącej.

5. ZUS decyzją z dnia 11 września 2025 r., wydaną na podstawie art. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm. zwanej dalej k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Na podstawie złożonego przez skarżącą oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 21 maja 2025 r. (data wpływu do ZUS), ZUS ustalił, że skarżąca:

1. - jest wdową, nie pracuje zarobkowo, pobiera rentę w wysokości 2.181,89 zł netto i nie posiada dochodu z innych źródeł,
2. - nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy,
3. - ponosi stałe miesięczne wydatki z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 350,00 zł, miesięczne koszty leczenia w wysokości 200,00 zł,
4. - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką M.R., która osiąga dochód w kwocie 2.400,00 zł netto, zięciem A.R. oraz wnuczką I.R.,
5. - posiada zobowiązania pieniężne w bankach z miesięczną ratą w kwocie 1.250,00 zł,
6. - zobowiązania spłaca w układzie ratalnym oraz w postępowaniu prowadzonym przez komornika w wysokości 700,00 zł miesięcznie,
7. - posiada dom o powierzchni 62,20 m2 położony w H. przy ul. [...], nie posiada maszyn, urządzeń, środków transportu, nie posiada innych składników mienia ruchomego ani wierzytelności.

W celu rozpatrzenia sprawy ZUS wykorzystał dane wygenerowane z systemu informatycznego ZUS oraz Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.

Na ich podstawie ZUS ustalił, że skarżąca:

1. - od 29 stycznia 2016 r. jest uprawiona do renty rodzinnej w wysokości 2.397,68 zł brutto, tj. 2.181,89 zł netto,
2. - we wrześniu 2025 r. zostało jej wypłacone "czternaste" świadczenie rentowe w kwocie 1.709,81 zł,
3. - nie ma zarejestrowanych pojazdów,
4. - posiada 1/3 udziału w nieruchomości gruntowej o pow. 0,0376 ha zabudowanej domem, położonej w H. przy ul. [...], dla której Sąd Rejonowy w L. prowadzi księgę wieczystą [...],
5. - wykonuje pracę na terytorium Niemiec, z tego tytułu podlegała pod ustawodawstwo niemieckie w okresach:
6. - od 18 marca 2021 r. do 20 grudnia 2021 r.,
7. - od 21 stycznia 2022 r. do 22 marca 2022 r.,
8. - od 21 grudnia 2022 r. do 21 lutego 2023 r.,
9. - od 23 marca 2023 r. do 23 maja 2023 r.,
10. - od 20 lipca 2023 r. do 20 września 2023 r.,
11. - od 20 października 2023 r. do 14 grudnia 2023 r.,
12. - od 16 lutego 2024 r. do 14 czerwca 2024 r.,
13. - od 20 września 2024 r. do 20 lutego 2025 r.,
14. - od 22 czerwca 2025 r. do 22 sierpnia 2025 r.

Zdaniem ZUS, w sprawie prawidłowo wskazano, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

ZUS stwierdził:

1. - przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych,
2. - przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b u.s.u.s. - nie mają zastosowania w sprawie, ponieważ zadłużenie dotyczy zaległości, za które skarżąca odpowiada na podstawie wydanej decyzji o odpowiedzialności,
3. - przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ skarżąca nie prowadziła działalności gospodarczej; nie wystąpiła przesłanka braku majątku podlegającego egzekucji, gdyż skarżąca jest uprawniona do renty rodzinnej, której wysokość pozwala na prowadzenie postępowania egzekucyjnego; w skład spadku po zmarłym AB wchodzi 1/3 udziału w nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w L. prowadzi księgę wieczystą [...];
4. - przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz.
5. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł;
6. - przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4c u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe;
7. - przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego oraz Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
8. - przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne - wobec skarżącej nie zostało wdrożone postępowanie egzekucyjne, a skarżąca pobiera rentę rodzinną, której wysokość pozwala na wdrożenie postępowania egzekucyjnego i istnieje majątek podlegający egzekucji w postaci nieruchomości.

ZUS podkreślił, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy, działając jako wierzyciel, nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym.

W związku z powyższym brak jest przesłanek pozwalających na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozpatrzenie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

ZUS podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przestanki umorzenia określone w rozporządzeniu.

Wskazał, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w L. z 22 czerwca 2023 r., sygn. akt [...] spadek po zmarłym AB na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza nabyli: żona - skarżąca w udziale 1/3 części, wnuczka Z.B. w udziale 1/3 części oraz wnuczka I.R. w udziale 1/3 części. Zaznaczył, że majątek po zmarłym został przez skarżącą przyjęty świadomie.

ZUS podał, że według danych GUS minimum socjalne w I kwartale 2025 r. dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1.869,94 zł.

Skarżąca oświadczyła, że spłaca kredyt hipoteczny po zmarłym mężu [...] i do spłaty pozostało 9.958,94 zł oraz [...] i do spłaty pozostała kwota 13.867,87 zł. W aktach sprawy znajdują się potwierdzenia transakcji stałych zleceń do S z 15 marca 2025 r. na kwotę 550,00 zł oraz 700,00 zł (raty) oraz stałe zlecenie do Komornika Sądowego M.P., sygn. akt [...] na kwotę 700,00 zł.

ZUS zwrócił uwagę, że skarżąca ma dorosłe, pracujące dzieci, które powinny wesprzeć rodziców, w sytuacji przejściowych problemów finansowych. Stosownie do art. 87 Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809), rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. Przez wzajemne wsparcie należy rozumieć pomoc materialną, psychiczne wsparcie w chorobie, cierpieniu i kalectwie, pomoc intelektualną przy podejmowaniu ważnych decyzji lub załatwianiu spraw życiowych oraz pomoc fizyczną przy wykonywaniu różnych czynności.

Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżąca zamieszkuje oraz prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką M. R., zięciem A.R. oraz wnuczką małoletnią I.R., którzy partycypują w kosztach utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego. Analiza zaistnienia tej okoliczności jako podstawy umorzenia musi zatem odnosić się do rodziny, w której skarżąca żyje, a mianowicie musi uwzględniać dochody i wydatki.

Analiza ustalonych w postępowaniu faktów nie prowadzi do wniosku, że sytuacja skarżącej nosi znamiona ubóstwa. Skarżąca nie udokumentowała, że pomimo spłaty zadłużenia (1.900,00 zł łączna miesięczna rata) po zmarłym mężu posiada zaległości w spłacie bieżących zobowiązań, oraz że brakuje jej środków finansowych na potrzeby związane z egzystencją.

W ocenie organu zobowiązanie może zostać spłacone w postępowaniu egzekucyjnym lub układzie ratalnym z wysokością raty dostosowaną do sytuacji materialnej skarżącej.

W ocenie ZUS umorzenie składek, jeszcze przed wdrożeniem postępowania egzekucyjnego, byłoby działaniem przedwczesnym. Skarżąca jest bowiem uprawniona do renty rodzinnej, która jest wypłacana bez względu na stan zdrowia. Opisane problemy zdrowotne skarżącej nie pozbawiają możliwości wyjazdu za granicę w celu uzyskania dochodu. Z akt sprawy nie wynika, że skarżąca sprawuje opiekę nad chorym członkiem rodziny. Zatem przesłanka umorzenia zaległości, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie zachodzi.

ZUS wyjaśnił, że jako spadkobierca skarżąca jest zobowiązana do uregulowania zadłużenia z tytułu składek. Ponosi odpowiedzialność za zobowiązania zmarłego męża, który prowadził działalność gospodarczą i z tego tytułu podlegał obowiązkowi opłacania składek.

6. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Odział w B. z dnia 11 września 2025 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 lipca 2025 r. nr [...] oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. 1) art. 7 k.p.a. poprzez przyjęcie przez ZUS, że sytuacja finansowa skarżącej, mimo iż jej świadczenie emerytalne przekracza kwotę minimum socjalnego, która wynosi 1869,94 zł, nie nosi znamion ubóstwa, podczas gdy dochód skarżącej jest w całości przeznaczany na niezbędne, stałe wydatki, leczenie oraz spłatę zadłużenia po zmarłym mężu, co skutecznie uniemożliwia regulację zadłużenia wobec ZUS;
2. 2) naruszenie art. 7 k.p.a.. w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez błędne twierdzenie ZUS że "trzynaste" i "czternaste" świadczenia emerytalne wpływają na trwałą poprawę sytuacji finansowej skarżącej, podczas gdy ww. świadczenia są jednorazowe oraz nie podnoszą realnej zdolności do spłaty zadłużenia przez skarżącą;
3. 3) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez błędne uznanie przez ZUS, iż wydatki skarżącej na codzienne utrzymanie oraz leczenie stanowią jedynie regularne i przewidywalne koszty, które nie mogą być brane pod uwagę jako przesłanka do umorzenia należności, podczas gdy w rzeczywistości są to niezbędne i znaczące obciążenia finansowe wpływające na zdolność skarżącej do spłaty zadłużenia;
4. 4) art. 7 k.p.a.. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie przez ZUS, że fakt posiadania dorosłych, pracujących dzieci, które "powinny wesprzeć rodziców", stanowi podstawę do odmowy umorzenia należności, bez dokonania rzetelnej i indywidualnej oceny rzeczywistego wsparcia finansowego udzielanego przez ww. osoby skarżącej;
5. 5) naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z art. 32 u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia poprzez uwzględnienie przez ZUS dochodów i wydatków M.R., A.R. i I.R. jako podstawy odmowy umorzenia, podczas gdy przepisy wymagają indywidualnej oceny sytuacji materialnej osoby zobowiązanej, bez automatycznego łączenia jej sytuacji z dochodami innych domowników.

Istotnym jest, że całość otrzymywanego przez skarżącą świadczenia, choć formalnie przewyższa wspomniany próg, przeznaczana jest na bieżące potrzeby związane z codziennym utrzymaniem, opłatami za media, zakupem leków i kosztami leczenia wynikającymi z przewlekłych schorzeń. Dodatkowo skarżąca jest zobowiązana do spłaty znacznych długów odziedziczonych po zmarłym mężu i po uregulowaniu tych należności nie dysponuje żadnymi środkami, które mogłaby przeznaczyć na spłatę zaległości wobec ZUS.

Skarżąca podniosła, że organ nie wykazał, aby skarżąca w rzeczywistości otrzymywała jakąkolwiek pomoc finansową od dorosłych dzieci ani też nie ustalił, czy takie wsparcie jest możliwe, czy realne, biorąc pod uwagę ich sytuację majątkową i życiową, Samo istnienie dorosłych potomków nie stanowi przestanki do odmowy umorzenia, jeżeli brak jest konkretnych dowodów na ich rzeczywiste zaangażowanie w pokrywanie kosztów utrzymania skarżącej lub spłaty jej zadłużenia. Fakt zamieszkiwania skarżącej z córką, zięciem oraz wnuczką nie może automatycznie prowadzić do przyjęcia, że dochody ww. osób są przeznaczane na pokrycie zobowiązań skarżącej. Organ nie przedstawił żadnych dowodów na istnienie faktycznego wsparcia finansowego ze strony współmieszkańców, a tym bardziej na jego zakres. Przyjęcie, że dochody innych domowników wpływają na sytuację materialną skarżącej, bez rzetelnego ustalenia ich realnego zaangażowania w pokrywanie jej wydatków lub zadłużenia, stanowi naruszenie zasady indywidualizacji postępowania administracyjnego.

Tym samym ZUS zaniechał przeprowadzenia dokładnej, rzetelnej i indywidualnej oceny sytuacji skarżącej, błędnie utożsamiając jej możliwości finansowe z sytuacją całego gospodarstwa domowego, co wypacza cel instytucji umorzenia należności z tytułu składek.

1. 7. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje

Skarga okazała się bezzasadna.

Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej: "p.p.s.a."), stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Przy czym, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami.

ZUS prawidłowo wskazał, że należności objęte zaskarżoną decyzją nie uległy przedawnieniu. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 5d u.s.u.s. przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana.

Z akt sprawy wynika, że decyzją nr [...]z 10 stycznia 2025 r. ZUS orzekł o odpowiedzialności skarżącej za zobowiązania zmarłego męża - płatnika składek spadkobierców – wraz z pozostałymi spadkobiercami, tj. małoletnimi I.R. oraz Z.B. Decyzja ta jest ostateczna.

Podstawę prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowi art. 28 u.s.u.s.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas, gdy:

1. 1. zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
2. 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2024 r., poz. 794 ze zm.),
3. 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r., poz. 111),
4. 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, 4c. ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,
5. 5. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
6. 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Mając na względzie powołane wyżej przepisy, umorzenie należności z tytułu składek następuje więc w ściśle określonej sytuacji. Organ orzekający w sprawie w pierwszej kolejności musi zatem stwierdzić, czy okoliczność taka w ogóle powstała, albowiem jej brak determinuje konieczność wydania rozstrzygnięcia odmownego. W przeciwnym razie organ jest natomiast zobligowany do oceny, czy w świetle zaistniałych zdarzeń umorzenie to byłoby zasadne, a przesądza o tym konstrukcja powołanych przepisów, z której jednoznacznie wynika, że nawet w razie spełnienia którejkolwiek z przesłanek umorzenia należności, należność tę organ umorzyć może, a nie: musi. Podkreślić zatem trzeba, że jakkolwiek spełnienie którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. lub rozporządzeniu jest niezbędne do umorzenia należności, to ich wystąpienie nie skutkuje powstaniem obowiązku podjęcia takiego rozstrzygnięcia przez organ, lecz dopiero daje mu taką możliwość.

Także zatem w razie stwierdzenia wystąpienia wspomnianych przesłanek organ może podjąć rozstrzygnięcie odmowne. Jednak zwłaszcza w takim przypadku powinien uzasadnić swą decyzję w sposób niebudzący wątpliwości co do motywów, którymi się kierował przy jej wydawaniu, a więc szczegółowo przedstawić powody takiej kwalifikacji i argumenty, które legły u jej podstaw. Tylko bowiem wówczas, decyzja przezeń wydana nie będzie nosiła znamion dowolności.

Podkreślić trzeba, iż specyfika orzekania w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS opartego o uznanie, które nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających określonym przez prawodawcę przesłankom umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia nawet przy ich ustaleniu - determinuje zakres sądowej kontroli takich rozstrzygnięć. Ocenie sądu podlega poprawność postępowania dowodowego i wyciągniętych zeń wniosków co do tego, czy dany stan faktyczny wypełnia określone enumeratywnie w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności oraz określone w rozporządzeniu kryteria umorzenia zaległości, które nie są całkowicie nieściągalne. Innymi słowy rolą Sądu administracyjnego orzekającego w przedmiocie legalności takiej decyzji jest zweryfikowanie, czy przedstawione wymogi umorzenia zaległości z tytułu składek zostały spełnione.

Sąd jest bowiem obowiązany do oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada standardom określonym w obowiązujących przepisach, czy też je narusza w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. W przypadku decyzji odmawiającej umorzenia należności ze względu na niezasadność zgłoszonego w tym przedmiocie żądania, zadaniem Sądu nie jest więc ocena słuszności tej kwalifikacji, lecz to, czy w świetle okoliczności wynikających z akt sprawy jej podjęcie było dopuszczalne (zgodne z prawem). Poza kognicją Sądu jest wydanie orzeczenia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.

Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że organ sprostał opisanym wymogom. Trafnie bowiem spostrzegł, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by zaistniała jakakolwiek okoliczność warunkująca przyjęcie odmiennej kwalifikacji w tym przedmiocie, co znalazło zresztą odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zarówno pogląd ten, jak i argumentacja powołana na jego poparcie zasługują na aprobatę.

W ślad za organem powtórzyć zatem trzeba, że w sprawie, z przyczyn oczywistych, nie wystąpiła okoliczność opisana w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., a ponadto nie uzyskano jakichkolwiek dokumentów, które dowodziłoby spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 2, pkt 4, pkt 4b i 4c u.s.u.s. Jednocześnie niewątpliwym jest, że wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s.). Nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – skarżąca nie prowadziła działalności gospodarczej, jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku z którego można prowadzić egzekucję. Skarżąca bowiem uzyskuje dochód z tytułu renty rodzinnej w wysokości 2.397,68 zł brutto i jest współwłaścicielką nieruchomości gruntowej o pow. 0,0376 ha zabudowanej domem mieszkalnym.

W sprawie nie zachodzi również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Nie zachodzi przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. - nie jest oczywiste, że w toku przymusowego dochodzenia należności nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, skoro wobec skarżącej nie zostało jeszcze wszczęte postępowanie egzekucyjne.

W świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia, będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek, to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim, jako wnioskodawcy (por. wyroki NSA: z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt I GSK 980/18; z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; z dnia 13 marca 2014 r., sygn. II GSK 31/13; z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r., sygn. II GSK 149/1, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

ZUS ustalił, że skarżąca jest wdową i uzyskuje dochód z tytułu renty rodzinnej w wysokości 2.397,68 zł brutto. Ponadto skarżąca, wykonuje pracę na terytorium Niemiec i z tego tytułu podlegała pod ustawodawstwo niemieckie w okresach: od 18 marca 2021 r. do 20 grudnia 2021 r., od 21 stycznia 2022 r. do 22 marca 2022 r., od 21 grudnia 2022 r. do 21 lutego 2023 r., od 23 marca 2023 r. do 23 maja 2023 r., od 20 lipca 2023 r. do 20 września 2023 r., od 20 października 2023 r. do 14 grudnia 2023 r., od 16 lutego 2024 r. do 14 czerwca 2024 r., od 20 września 2024 r. do 20 lutego 2025 r., od 22 czerwca 2025 r. do 22 sierpnia 2025 r. Skarżąca nie ujawniła w oświadczeniu, iż pracuje na terenie Niemiec ani nie podała wysokości wynagrodzenia jakie z tego tytułu uzyskuje. Skarżąca nie poinformowała, że korzysta ze wsparcia finansowego w formie zasiłków stałych, okresowych czy celowych dedykowanych osobom znajdującym się w trudnej sytuacji bytowej, zatem ZUS poprawnie wywiódł, że skarżąca jest w stanie zaspokajać swoje potrzeby materialne bez pomocy państwa, szczególnie że jej dochód tylko z tytułu renty kształtuje się na poziomie wyższym od minimum socjalnego ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w I kwartale 2025 r. dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego na kwotę 1869,94 zł.

Wbrew twierdzeniom skarżącej ZUS nie twierdził, iż fakt zamieszkiwania skarżącej z córką, zięciem oraz wnuczką automatycznie prowadzi do przyjęcia, że dochody ww. osób są przeznaczane na pokrycie zobowiązań skarżącej. To skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką M. R., która osiąga dochód w deklarowanej kwocie 2.400,00 zł netto miesięcznie, z zięciem A.R., którego dochodów nie ujawniła. Zatem słusznie ZUS argumentował, że osoby te partycypują w kosztach utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego.

Skarżąca spłaca zobowiązania wobec innych niż ZUS wierzycieli w kwocie ok 1900,00 zł miesięcznie. Nie można zgodzić się z argumentacją skarżącej, iż ponieważ spłaca zobowiązania wobec innych wierzycieli (banków), to nie posiada środków na spłatę zobowiązań wobec ZUS. Sąd podziela stanowisko ZUS, że należności publicznoprawne korzystają ze szczególnej ochrony prawnej i powinny być zaspokajane w pierwszej kolejności. W orzecznictwie sądowym akcentuje się, iż "w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.u.s. zasadę równego traktowania ubezpieczonych" (por. wyroki NSA: z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 99/10; z dnia 25 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 193/14, LEX nr 1658374; z dnia 21 lutego 2007 r., sygn. akt II GSK 301/06;z dnia 9 maja 2018 r., I GSK 955/18, z dnia 26 maja 2020 r. sygn.. akt I GSK 211/20 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl 8).

Skarżąca przyjęła spadek po zmarłym mężu z dobrodziejstwem inwentarza, zatem ponosi odpowiedzialność za długi męża z tytułu składek w wysokości określonej w decyzji z dnia 10 stycznia 2025 r. (nr [...]).

Niezależnie, ewentualne umorzenie należności z tytułu składek nie wpłynie na poprawę sytuacji finansowej skarżącej, gdyż zadłużenie wobec ZUS stanowi tylko część wszystkich zobowiązań skarżącej, które bez względu na decyzję organu, wobec braku spłaty, nadal mogą być dochodzone przez innych wierzycieli.

W sprawie nie wystąpiła przesłanka umorzenia zaległości określona w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia.

Skarżąca nie wykazała wystąpienia przesłanki umorzenia określonej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Z kolei przewlekła choroba zobowiązanego może stanowić podstawę ubiegania się o umorzenie należności z tytułu składek tylko wówczas, gdy pozbawia ona zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu. Skarżąca otrzymuje świadczenie z tytułu renty, a więc stały, miesięczny dochód wypłacany niezależnie od stanu zdrowia, ponadto świadczy pracę na terenie Niemiec, zatem stan zdrowia skarżącej nie pozbawia jej możliwości uzyskiwania dochodu.

W świetle powyższych uwag uznać należało, że organ nie naruszył przepisów k.p.a. W sposób poprawny zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy (art. 7 i 77 k.p.a.), a przeprowadzona przezeń analiza sytuacji skarżącej przez pryzmat przesłanek umorzenia należności z tytułu składek nie nosi znamion dowolności (art. 80 k.p.a.).

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał zarzuty skargi za bezzasadne i, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.