Uzasadnienie
Wnioskiem złożonym 1 stycznia 2025 r. R. P. (dalej jako strona lub skarżący) zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o dofinansowanie ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej jako PFRON lub Fundusz) do likwidacji barier architektonicznych w kuchni wchodzącej w skład zamieszkiwanego przezeń lokalu, które uniemożliwiają mu samodzielne wykonywanie codziennych czynności. Skarżący zadeklarował, że owa likwidacja barier ma obejmować: wykonanie instalacji wodno-kanalizacyjnej, dostosowanie instalacji gazowej i elektrycznej zgodnie w wymaganiami technicznymi i bezpieczeństwa; wprowadzenie trwale zintegrowanych elementów konstrukcyjnych takich jak blaty robocze na wysokości dostosowanej do jego potrzeb (około 1 metra), systemy przechowywania na stałe wbudowane w ściany i podłogę oraz zlewozmywak zintegrowany z zabudową, a także wykonanie trwałej, ergonomicznej zabudowy kuchennej scalonej z konstrukcją pomieszczenia.
Całkowity koszt tego przedsięwzięcia określony został we wniosku na 20.000 zł, a żądane dofinansowanie jako 95 % tej kwoty, czyli 19.000 zł. W uzasadnieniu strona wskazała na niezbędność wykonania powyższych robót z uwagi na jej na poważne schorzenia powodujące trudności z koncentracją, zaburzenia psychiczne oraz objawy neurologiczne, takie jak zaburzenia widzenia, koordynacji, równowagi i siły mięśniowej. Do wniosku dołączono: orzeczenie o uznaniu skarżącego za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności ważne do 30 kwietnia 2026 r. oraz pismo zarządcy zamieszkiwanej przezeń nieruchomości z wyrażeniem zgody na przeprowadzenie prac obejmujących remont kuchni.
Decyzją z 4 lutego 2025 r., nr [...] Prezydent Miasta B. odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego dofinansowania. Powołując się bowiem na ustalenia dokonane w wyniku przeprowadzonej wizji lokalnej podniósł, że pomieszczenie kuchenne w zamieszkiwanym przezeń lokalu nie ma elementów wyposażenia kuchni (zostały tylko położone płytki i wykonane przyłącza natomiast brak zabudowy i sprzętów kuchennych), a zatem nie istnieją bariery, które należałoby zlikwidować.
Powyższa decyzja została zakwestionowana przez stronę odwołaniem do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej, które decyzją z 5 maja 2024 r., nr [...] uchyliło ten akt i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu Kolegium podkreśliło, że przez bariery architektoniczne należy rozumieć przeszkody wynikające z braku zastosowania odpowiednich do rodzaju niepełnosprawności, bezpiecznych rozwiązań w urządzeniu podstawowych funkcji pomieszczenia kuchennego. W rezultacie, sam brak mebli i urządzeń nie przesądza o tym, że owe bariery nie istnieją, gdyż uwzględniwszy ograniczenia wynikające z niepełnosprawności skarżącego, barierą taką jest w jego przypadku brak możliwości bezpiecznego korzystania z kuchni. Aby korzystać z tego pomieszczenia, przed wyposażeniem w meble i sprzęty strona musi bowiem mieć zamontowany blat na trwale związany ze ścianą i podłogą, bez którego korzystanie z kuchni (postawienie garnka, obsługa płyty elektrycznej) zagrażałoby jego życiu i zdrowiu.
Decyzją z 15 maja 2025 r., nr [...] wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy na podstawie art. 35a ust. 1 pkt 7 lit. d i art. 66 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (aktualnie Dz.U. z 2026 r., poz. 884) oraz § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 25 czerwca 2002 r. w sprawie określenia rodzaju zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 926) Prezydent Miasta B. odmówił przyznania skarżącemu dofinansowania z PFRON do likwidacji barier technicznych, to jest wykonania mebli kuchennych pod zabudowę. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że akcentowany w rozstrzygnięciu organu odwoławczego zakres wnioskowanego przez stronę przedsięwzięcia obejmujący wyposażenie kuchni w przytwierdzony do ściany lub podłogi blat oraz szafki nie mieści się w pojęciu likwidacji barier architektonicznych lecz sprowadza się do likwidacji barier technicznych.
Podkreślono przy tym, że w świetle § 9 pkt 3 powołanego rozporządzenia z 25 czerwca 2002 r., dofinansowanie likwidacji barier w komunikowaniu się oraz technicznych nie przysługuje osobom niepełnosprawnym, które w ciągu trzech lat przed złożeniem wniosku uzyskały odpowiednio na te cele dofinansowanie ze środków Funduszu. Zważywszy powyższe wskazano, że w roku 2024 skarżący otrzymał dofinansowanie do likwidacji barier technicznych, obejmującej zakup specjalistycznego oświetlenia przystosowanego dla osoby z dysfunkcją wzroku i [...] 2024 r. zawarto w tych ramach umowę, która obowiązuje do 31 grudnia 2027 r., w związku z czym będzie mógł się starać o kolejne dofinansowanie do likwidacji barier technicznych dopiero w roku 2028.
Niezadowolony z powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej domagając się uchylenia tego aktu, jako naruszającego art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Strona zarzuciła organowi pierwszej instancji nieprawidłowe ustalenie zakresu jej wniosku oraz jego błędną kwalifikację. Podkreśliła bowiem, że żądała dofinansowania nie tylko na wykonanie trwałej zabudowy kuchennej zintegrowanej z pomieszczeniem, lecz także na szereg szczegółowo tam opisanych prac przygotowawczych związanych z instalacją wodną, gazową i elektryczną oraz na dostosowania przestrzeni kuchennej do potrzeb wynikających z jej niepełnosprawności. W jej ocenie ów wniosek nie obejmował więc, jak twierdził organ, usunięcia barier technicznych (zakupu urządzeń ruchomych czy sprzętu pomocniczego), lecz dotyczył działań o charakterze budowlanym i przestrzennym, czyli zmierzał w istocie do usunięcia barier architektonicznych.
W tym miejscu skarżący zaznaczył, że w świetle obowiązujących przepisów oraz stanowiska orzecznictwa sądowego, likwidacja barier architektonicznych obejmuje także zmiany w obrębie istniejącej przestrzeni lokalu, jeżeli umożliwia ona osobie z niepełnosprawnością, samodzielne funkcjonowanie. Wywiódł przy tym, że prace, do których chciał uzyskać dofinansowanie pozostają w nierozerwalnym związku z funkcjonalnością pomieszczenia kuchennego, mają charakter trwałych ingerencji w strukturę techniczno-budowlaną, a ich celem było umożliwienie mu samodzielnego i bezpiecznego spożywania posiłków, ograniczenie ryzyka porażenia prądem lub poparzenia, jak również dostosowanie przestrzeni pomieszczenia do potrzeb osoby z dysfunkcją wzroku oraz deficytami neurologicznymi. Powyższe zmiany w instalacjach nie stanowią zatem technicznego udogodnienia, lecz są integralną częścią planowanej likwidacji barier architektonicznych w postaci obecnego układu pomieszczenia kuchennego, które, choć istnieją w nim przyłącza mediów, nie umożliwia, także pod względem infrastrukturalnym, codziennego, bezpiecznego użytkowania oraz funkcjonowania, w związku z czym nie jest ono obecnie wykorzystywane jako kuchnia.
W ocenie skarżącego brak zabudowy i niedostosowanie instalacji do jego potrzeb to realna bariera architektoniczna, gdyż tego rodzaju barierą może być nie tylko próg, schody czy zbyt wąskie drzwi, ale także brak funkcjonalnego dostosowania przestrzeni, który utrudnia niepełnosprawnej osobie samodzielne korzystanie z pomieszczenia.
Skarżący dodał, że zakres niniejszego wniosku jest całkowicie odmienny od wcześniejszego wniosku złożonego przezeń w roku 2024 r., który rzeczywiście dotyczył usunięcia barier technicznych, gdyż obejmował dofinansowanie do zakupu sprzętu oświetleniowego. W obu przypadkach cele dofinansowania, jak również rodzaje owych celów były odmienne, co powoduje, że ograniczenie wynikające z § 9 ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 25 czerwca 2002 r. nie powinno mieć w sprawie zastosowania. Nadto wskazał, że organ pierwszej instancji nie dokonał wnikliwej oceny zalegającej w aktach sprawy dokumentacji fotograficznej pomieszczenia kuchennego w zajmowanym przezeń mieszkaniu ani nie przeprowadził indywidualnej analizy stanu faktycznego sprawy bagatelizując jego sytuację zdrowotną oraz nie badając w sposób rzetelny sposobu, w jaki funkcjonuje w warunkach istniejącej niepełnosprawności.
W obszernym uzupełnieniu odwołania (pismo z 24 lipca 2025 r.) skarżący odwołując się do uniwersalnych zasad moralnych zaznaczył, że pomoc osobom niepełnosprawnym to wymóg wynikający ze sprawiedliwości społecznej i potrzeby ochrony podstawowego prawa człowieka do godnego życia. W tym zaś kontekście wywiódł, że odmowa przyznania mu wnioskowanego wsparcia wywrze realny negatywny wpływ na jego życie. Natomiast w kolejnym piśmie z 4 sierpnia 2025 r. zaprezentował szczegółowo schorzenia, na które się uskarża i związane z nimi objawy neurologiczne skutkujące znacznymi ograniczeniami w wykonywaniu codziennych czynności, które uzasadniają potrzebę adaptacji środowiska domowego do jego stanu zdrowia
Decyzją 25 września 2025 r., nr SKO.IV/424/316/2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego aktu wpierw zaprezentowano dotychczasowy przebieg postępowania dodając, że w toku postępowania odwoławczego 24 lipca 2025 r. umożliwiono skarżącemu czynny udział w postępowaniu, w ramach którego przedłożył on swą dokumentację medyczną oraz zdjęcia obrazujące stan kuchni w jego mieszkaniu, a nadto oświadczył, że z uwagi na brak odpowiedniego blatu roboczego przygotowuje posiłki na podłodze, a spożywa je przy biurku z komputerem, jego stan zdrowia się pogorszył (wystąpiła dodatkowa zmiana neurologiczna), aktualnie oczekuje na przyjęcie do szpitala celem rehabilitacji, pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy studiując równocześnie w szkole wyższej, po ukończeniu której będzie próbował znaleźć pracę jako terapeuta zajęciowy.
W ramach tego samego czynnego udziału w postępowaniu organ pierwszej instancji (reprezentowany przez dwie pracownice Działu Rehabilitacji Społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. podkreślił, że stronie w ubiegłych latach udzielano wsparcia ze środków PFRON, jednak zasoby tego funduszu są ograniczone i dlatego nie każdy wniosek o pomoc z tego źródła może być załatwiony pozytywnie. Równocześnie wskazał, że skarżący otrzymał dofinansowanie na likwidację barier technicznych w roku 2024, z kolei architektonicznych, w roku 2023 r., co powoduje, że jego kolejny wniosek nie mógł być uwzględniony "ze względów formalnych".
W tym miejscu organ drugiej instancji zaznaczył że zgodnie z art. 35a ust. 1 pkt 7 lit. d ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, do zadań powiatu należy dofinansowanie likwidacji barier architektonicznych, w komunikowaniu się i technicznych, w związku z indywidualnymi potrzebami osób niepełnosprawnych. Osoby niepełnosprawne mogą się ubiegać o wsparcie na realizację powyższych celów na zasadach określonych w § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie określenia rodzaju zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, przyznanie takiej pomocy następuje w ramach uznania administracyjnego, zaś w świetle § 9 ust. 3 powołanego aktu wykonawczego, dofinansowanie likwidacji barier w komunikowaniu się i barier technicznych nie przysługuje osobom, które w ciągu trzech lat przed złożeniem wniosku uzyskały odpowiednio na te cele dofinansowanie ze środków Funduszu.
Kolegium zaaprobowało stanowisko organu pierwszej instancji o tym, że cele, które skarżący wymienił w swoim wniosku należy zakwalifikować jako likwidację barier technicznych a nie - jak twierdził wyżej wymieniony - architektonicznych. Likwidacja barier architektonicznych dotyczy bowiem takich robót jak między innymi prace budowlane związane z dostosowaniem łazienki, niwelacją progów w pomieszczeniach, poszerzeniem drzwi, wykonaniem podjazdu czy montażem platformy pionowej. Tymczasem strona ubiega się o dofinansowanie prac instalacyjnych (zmiana lokalizacji rury gazowej, przeniesienie gniazdek elektrycznych, dostosowanie przyłączy wodnych) oraz montaż elementów wyposażenia kuchni, a zatem, skoro kuchnia nie posiada obecnie żadnej zabudowy, nie chodzi tu o usunięcie barier architektonicznych lecz bytowych, wynikających ze standardu mieszkania, które sprowadza się do procesu wykończeniowego lokalu.
W tym miejscu zaakcentowano, że mieszkanie skarżącego zostało przezeń wynajęte z zasobów gminy i zawierając stosowną umowę [...] r. zaakceptował on stan tego lokalu oraz panujące tam warunki i zgodził się przeprowadzić remont, w ramach którego wyremontował łazienkę otrzymując na ów cel dofinansowanie z PFRON w ramach likwidacji barier architektonicznych. Zważywszy powyższe organ odwoławczy przychylił się do stanowiska o zasadności odmowy przyznania spornego dofinansowania. Wywiódł bowiem, że skoro strona domagała się w istocie tego wsparcia na likwidację barier technicznych, a w roku 2024 r. otrzymała już pomoc w ramach likwidacji tego typu barier (zakup sprzętu specjalistycznego oświetlenia dla osoby z dysfunkcją wzroku), to z uwagi na treść cytowanego wyżej § 9 ust. 3 rozporządzenia z 25 czerwca 2002 r., o kolejne dofinansowanie likwidacji takich barier będzie mógł się ubiegać dopiero w roku 2028.
Dodatkowo podkreślono, że z uwagi na ograniczone środki, którymi dysponują organy, nie jest możliwe zabezpieczenie wszystkich potrzeb osób ubiegających się o dofinansowanie co powoduje konieczność wyboru takich przypadków, które wymagają szczególnej pomocy. Powołano się przy tym na załącznik do uchwały Rady Miejskiej w B. z [...] r., nr [...] w sprawie określenia zadań na rzecz osób niepełnosprawnych, finansowanych ze środków PFRON na rok 2025, gdzie wskazano, że na dofinansowanie do likwidacji barier architektonicznych, barier w komunikowaniu się i barier technicznych, w związku z potrzebami osób niepełnosprawnych, przewidziano wysokość środków realizowanych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B. w kwocie wynoszącej 1.390.000 zł. Równocześnie zaznaczono, że zgodnie z wyjaśnieniami udzielonymi przez organ pierwszej instancji w piśmie z 25 sierpnia 2025 r. (przekazanymi w wykonaniu postanowienia z 18 sierpnia 2025 r., nr [...] o zleceniu mu przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego), w okresie od 1 stycznia 2025 r. złożone zostały 502 wnioski o dofinansowanie do likwidacji barier architektonicznych, barier w komunikowaniu się i barier technicznych, do dnia wydania decyzji pierwszoinstancyjnej pomocą w tych ramach objęto 103 osoby niepełnosprawne, zawarto 124 umowy o dofinansowanie zaś wnioski 85 osób oceniono pozytywnie, lecz nie zawarto z nimi umów.
Reasumując Kolegium wywiodło, że kwestionowane przez stronę rozstrzygnięcie jest prawidłowe, a wydający ją organ pierwszej instancji nie naruszył granic uznania administracyjnego.
Niezadowolona z decyzji organu odwoławczego strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach domagając się uchylenia tego aktu oraz poprzedzającej go decyzji pierwszoinstancyjnej. Skarżący podniósł zarzut naruszenia norm proceduralnych Kodeksu postępowania administracyjnego, a mianowicie: art. 7 i art. 8, poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz zasadę legalizmu, spowodowane tym, że nie dochowano należytej staranności w wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, nie uwzględniono w pełni słusznego interesu strony, jako osoby niepełnosprawnej oraz nie działano w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej; art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80, poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i nie zgromadzenie, a także nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji, a w szczególności błędną kwalifikację celów wymienionych we wniosku oraz naruszenie zasady swobodnej i wszechstronnej oceny dowodów.
W uzasadnieniu skarżący wywiódł, że Kolegium bezkrytycznie zaakceptowało stanowisko organu pierwszej instancji o kwalifikacji robót wymienionych w jego wniosku jako likwidację barier technicznych, podczas gdy dotyczyły one wykonania trwałej i scalonej z pomieszczeniem zabudowy kuchennej składającej się z elementów odpornych na przesunięcie, umożliwiających osobie niepełnsoprawnej stabilizację i oparcie, a także dostosowania do jego potrzeb instalacji (wodno-kanalizacyjnej i gazowej), czyli sprowadzały się do adaptacji przestrzeni mieszkalnej, a w rezultacie mieszczą się w pojęciu likwidacji barier architektonicznych, rozumianej jako usunięcie przeszkód budowlanych utrudniających funkcjonowanie osobie niepełnosprawnej w miejscu zamieszkania. Konsekwencją powyższego było bezzasadne zastosowanie w sprawie reguły karencji, to jest wydanie rozstrzygnięcia odmownego z uwagi na otrzymanie przez stronę wcześniejszego dofinansowania na likwidację barier technicznych polegającą na zakupie specjalistycznego sprzętu oświetleniowego.
Równocześnie zaznaczono, że organ nie dokonał analizy sytuacji zdrowotnej skarżącego ani nie odniósł się do jego argumentacji o tym, że aktualny układ pomieszczenia kuchennego stanowi barierę architektoniczną powodującą niemożność przygotowywania tam posiłków w związku z czym jest zmuszony czynić to na balkonie. Zaznaczył przy tym, że w jego orzeczeniu o niepełnosprawności wskazano na konieczność dostosowania mieszkania, a aktualny układ kuchni utrudniający mu korzystanie z tego pomieszczenia potwierdzają przedstawione przezeń w toku postępowania fotografie, jednak organ pominął te dowody i wydał decyzję opierając się na z góry przyjętym założeniu o karencji zamiast na obiektywnej ocenie faktów. Zdaniem strony efektem powyższych uchybień procesowych było naruszenie mających zastosowanie w sprawie norm prawa materialnego i wydanie nieprawidłowego rozstrzygnięcia o odmowie przyznania dofinansowania, wskutek którego został pozbawiony możliwości usunięcia realnych barier architektonicznych w mieszkaniu a co za tym idzie poprawy jej warunków życia i zapewnienia sobie samodzielności.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej wniosło o jej oddalenie i powtarzając argumentację z uzasadnienia swojej decyzji wywiodło, że nie znajduje podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143), sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 tej regulacji, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 powołanej ustawy wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie może natomiast kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.
W tym kontekście uznano, że w niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) wykazała bowiem, że zaskarżona decyzja, jak również poprzedzające ją rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne nie naruszają prawo materialne oraz przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a zatem brakło podstaw dla ich wyeliminowania z obrotu prawnego.
Przedmiotem zaskarżenia jest w niniejszej sprawie decyzja odmawiająca uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie dofinansowania na likwidację barier architektonicznych. W treści tego wniosku strona wskazała, że owo dofinansowanie ma zostać przeznaczone na wskazane przez niego roboty obejmujące wykonanie instalacji wodno-kanalizacyjnej, dostosowanie instalacji gazowej i elektrycznej zgodnie w wymaganiami technicznymi i bezpieczeństwa; wprowadzenie trwale zintegrowanych elementów konstrukcyjnych takich jak blaty robocze na wysokości dostosowanej do jego potrzeb (około 1 metra), systemy przechowywania na stałe wbudowanych w ściany i podłogę oraz zlewozmywak zintegrowany z zabudową, a także wykonanie trwałej, ergonomicznej zabudowy kuchennej scalonej z konstrukcją pomieszczenia.
Dokonując kontroli legalności kwestionowanego przez stronę aktu w pierwszej kolejności należy wskazać, że stosownie do treści art. 35a ust. 1 pkt 7 lit. d ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, do zadań powiatu należy: dofinansowanie: likwidacji barier architektonicznych, w komunikowaniu się i technicznych, w związku z indywidualnymi potrzebami osób niepełnosprawnych. Tryb postępowania i zasady dofinansowania zadań ze środków PFRON na te cele reguluje wydane w ramach zawartej w powyższej ustawie delegacji, rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 25 czerwca 2002 r. w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Zgodnie z § 2 pkt 4 tego aktu wykonawczego, ze środków Funduszu może być finansowane w części lub w całości zadanie polegające na likwidacji barier architektonicznych, w komunikowaniu się i technicznych, w związku z indywidualnymi potrzebami osób niepełnosprawnych.
Z kolei po myśli art. § 6 pkt 1 powołanego rozporządzenia, o dofinansowanie ze środków Funduszu zadań, jeżeli ich realizacja umożliwi lub w znacznym stopniu ułatwi osobie niepełnosprawnej wykonywanie podstawowych, codziennych czynności lub kontaktów z otoczeniem, mogą ubiegać się - na likwidację barier architektonicznych - osoby niepełnosprawne, które mają trudności w poruszaniu się, jeżeli są właścicielami nieruchomości lub użytkownikami wieczystymi nieruchomości albo posiadają zgodę właściciela lokalu lub budynku mieszkalnego, w którym stale zamieszkują.
W sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżący spełnia wymogi formalne warunkujące skuteczne ubieganie się o dofinansowanie na likwidację barier architektonicznych. Legitymuje się bowiem orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z [...] r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. W trakcie rozprawy przedstawił do wglądu nowe orzeczenie z [...] r. zaliczające go do analogicznego stopnia niepełnosprawności ważne do [...] 2030 r. Ponadto dochód skarżącego nie przekracza kryterium określonego w § 5 ust. 1 pkt 1 lit a wspomnianego rozporządzenia z 25 czerwca 2002 r., a nadto uzyskał zgodę Zakładu Gospodarki Mieszkaniowej w B. na wykonanie wnioskowanych prac (zamieszkiwany przezeń lokal należy do zasobów tego Miasta).
Powodem odmowy przyznania skarżącemu żądanego świadczenia było natomiast zajęte przez wypowiadające się w sprawie organy stanowisko, że objęte jego wnioskiem prace nie stanowią likwidacji barier architektonicznych w rozumieniu art. 35 ust. 1 pkt 7 lit. d ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, lecz likwidację barier technicznych, o których mowa w tej normie, jak również otrzymanie w 2024 r. świadczenia na likwidację barier technicznych oraz ograniczone środki finansowe przewidziane na zaspokajanie tego typu żądań.
Zdaniem Sądu stanowisko to należy uznać za poprawne. Ustawodawca nie zdefiniował zwrotów: "bariera architektoniczna" ani "bariera techniczna". Skład orzekający podziela przy tym wyrażony w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym, pod pojęciem barier architektonicznych w znaczeniu powołanego wyżej przepisu należy rozumieć wszelkie utrudnienia występujące w budynku i w jego najbliższej okolicy, które ze względu na rozwiązania techniczne, konstrukcyjne lub warunki użytkowania uniemożliwiają lub utrudniają swobodę ruch osobom niepełnosprawnym. Bariery techniczne zaś to przeszkody wynikające z braku zastosowania lub niedostosowania odpowiednich do rodzaju niepełnosprawności przedmiotów bądź urządzeń (por. wyrok WSA w Lublinie z 17 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Lu 601/20, publ. Lex nr 3153664). Wymaga przy tym podkreślenia, że zgodnie z przyjętym przez ustawodawcę założeniem, organ refunduje te zadania, które umożliwiają osobie niepełnosprawnej wykonywanie codziennych czynności i normalne funkcjonowanie w otoczeniu, przy czym owo utrudnienie musi wynikać ściśle z niepełnosprawności, czyli z charakteru schorzeń, dysfunkcji i ograniczeń powodujących tą niepełnosprawność.
Orzekające w sprawie organy wywodziły, że dofinansowanie do remontu kuchni w mieszkaniu skarżącego będzie elementem podniesienia jego standardu, bądź w najlepszym razie może zostać zakwalifikowane jako likwidacja bariery technicznej, jako że dotychczasowy brak elementów urządzenia wskazanego pomieszczenia wyklucza stwierdzenie, aby istniała tam bariera architektoniczna. W ocenie składu orzekającego konkluzja taka jest trafna. Podkreślić należy, że w realiach rozpoznawanej sprawy, jak zostało to już zasygnalizowane, niepełnosprawność skarżącego nie jest kwestionowana i podważana. Równocześnie niepełnosprawność ta nie wiąże się z niezbędnością dostosowania takiego pomieszczenia jak kuchnia do wymogów tego typu osoby. W przypadku skarżącego nie jest niezbędne zmienianie instalacji występujących w tym pomieszczeniu, aby dostosować je do jego wymogów.
Skarżący nie jest osobą poruszająca się na wózku, a tym samym brak jest przesłanek do wykonywania w kuchni takich prac, które byłyby dostosowane do wymogów fizycznych występujących po jego stronie. Także w odniesieniu do pozostałego wyposażenia kuchni, a zatem stołu i niezbędnych szafek, także brak jest przesłanek dla wprowadzania rozwiązań odbiegających od standardowych. Deklarowana przez skarżącego przypadłość związana z niemożnością zachowania równowagi także nie daje podstaw dla uznania, że w pomieszczeniu tym muszą być zamontowane szczególne meble (blaty przytwierdzone do ściany, jak również stoły przymocowane do podłogi).
W konsekwencji uznać należy, że skarżący ubiega się o wyposażenie kuchni w odpowiednie meble, gdyż obecnie jest ona co do zasady pomieszczeniem, w którym mebli takich nie ma. Zgłoszona przez skarżącego potrzeba w swojej istocie nie może być uznana za likwidującą bariery architektoniczne, albowiem w pomieszczeniu tym takich barier nie ma.
Zgłoszona potrzeba jest w istocie żądaniem skarżącego zmierzającym do zaspokojenia jego potrzeby w zakresie posiadania pomieszczenia kuchennego spełniającego minimalne wymogi stawiane temu pomieszczeniu. Tego typu potrzeba mieści się w ramach innych świadczeń, które może przyznać skarżącemu organ pierwszej instancji, przykładowo można tu wskazać na zasiłek celowy, jak również zgłaszana przez skarżącego potrzeba może być zaspokojona poprzez przyznanie jej pomocy rzeczowej obejmującej zagospodarowanie pomieszczenia kuchennego w odpowiednie meble.
Podkreślenia wymaga to, że dofinansowanie ze środków PFRON bezsprzecznie nie może być przeznaczone na ulepszenie, modernizację czy podwyższenie jakości zajmowanego mieszkania lub domu. Dofinansowanie takie może być przyznane na likwidację barier występujących w danym mieszkaniu lub domu (architektoniczną czy techniczną).
Wniosek skarżącego, w zakresie wymienionych w nim robót sprowadza się do żądania podniesienia poziomu egzystencji, czy komfortu życia. Okoliczność ta stosownie do postanowień art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej jest celem pomocy społecznej i realizowanych w jej ramach świadczeń. Żądanie skarżącego związane z ubieganiem się o przyznanie środków z PFRON wykracza poza ramy świadczeń przyznawanych w ramach ustawy o pomocy społecznej. Tym samym przywołany tu przepis nie może być tu zastosowany wprost, albowiem znajduje się on w innym akcie normatywnym, niż te, które normują zasady przyznawania świadczeń, o które ubiega się skarżący.
Wymaga podkreślenia, że likwidacja barier architektonicznych czy technicznych bezsprzecznie nie może oznaczać kompleksowego wykończenia kuchni, lecz uzasadnia dofinansowanie wyłącznie do tych robót, które konkretnie wiążą się z usunięciem przeszkód w funkcjonowaniu osoby niepełnosprawnej w tym znaczeniu, że byłyby one dokonywane także wówczas, gdyby wskazane pomieszczenie było już wykończone i wymagane byłoby np. uprzednie wykonanie pewnych jego podstawowych elementów lub ich usunięcie oraz urządzenie w sposób adekwatny do potrzeb niepełnosprawnego. Jak już zostało to zaakcentowane w przypadku skarżącego nie są wymagane żadne prace remontowe, które odbiegałyby od wymogów standardowych. Tym samym opowiedzieć należy się za stanowiskiem organów administracji publicznej, że nie są to prace zmierzające do likwidacji barier architektonicznych.
W kontekście prowadzonych tu rozważań przyjdzie odnieść się do postanowień § 6 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego. W przepisie tym przewiduje się, że osoba otrzymująca pomoc na likwidację barier technicznych ze środków pochodzących z PFRON, podpisując stosowną umowę zobowiązuje się do okresu karencji wynoszącego trzy lata na ubieganie się o przyznanie kolejnych środków. Podkreślić trzeba, że sąd administracyjny przy kontroli przedstawionych mu rozstrzygnięć organów administracji publicznej związany jest przepisami ustawy, a tym samym sąd administracyjny rozpoznając sprawę może pominąć przepis aktu wykonawczego do ustawy. Równocześnie sąd ten musi mieć w polu widzenia, że organ administracji przy podejmowaniu takiego rozstrzygnięcia jest związany przepisem prawa, a zatem także postanowieniem aktu wykonawczego do ustawy. Przywołana tu uwaga jest istotna, albowiem wypowiadające się w sprawie organy administracji publicznej akcentowały, że skarżący w 2024 r. podpisał taka umowę na likwidację barier technicznych związanych z dostosowaniem oświetlenia w zajmowanym mieszkaniu.
Oznacza to, że w przywołanym zakresie organy administracji nie dopuściły się naruszenia prawa i honorowały postanowienia przywołanego przepisu aktu wykonawczego do ustawy. W konsekwencji brak jest podstaw do zakwestionowania prawidłowości decyzji wydanej przez przywoływane organy administracji publicznej, że w omawianym zakresie dopuściły się naruszenia przepisów prawa.
Przeprowadzając analizę skargi skarżącego wypada odnieść się do użytego przez organ odwoławczy dodatkowego argumentu przemawiającego za rozstrzygnięciem odmownym, jakim jest brak wystarczających środków na realizację wszystkich wniosków spełniających przesłanki ubiegania się o sporne dofinansowanie. W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego poruszono tę problematykę. Powołano w nim bowiem poczynione w toku uzupełniającego postępowania dowodowego ustalenia, że w stosownej uchwale Rady Miejskiej w B. na dofinansowanie do likwidacji barier architektonicznych, barier w komunikowaniu się i barier technicznych, w związku z potrzebami osób niepełnosprawnych, przewidziano kwotę 1.390.000 zł., w okresie od 1 stycznia 2025 r. złożone zostały 502 wnioski o dofinansowanie do likwidacji tych barier, do dnia wydania decyzji pierwszoinstancyjnej pomocą w tych ramach objęto 103 osoby niepełnosprawne, ze 124 osobami zawarto umowy o dofinansowanie z kolie w przypadku 85 osób, wnioski oceniono pozytywnie, lecz nie zawarto umów.
Z danych wynika, że organ pierwszej instancji dysponuje ograniczonymi możliwościami w zakresie środków, przy wykorzystaniu których będzie w stanie zaspokoić zgłaszane potrzeby. Skarżący w pismach procesowych zakwestionował możliwość odwoływania się do tego argumentu, jednakże o ile można zrozumieć i nawet podzielić stanowisko skarżącego, że z jego punktu widzenia to nie jest okoliczność istotna, albowiem organ administracji publicznej powinien podjąć działania pozwalające mu na zaspokojenie wszystkich zgłaszanych potrzeb. Równocześnie stanowisko takie organu administracji publicznej nawiązuje do treści art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, który przewiduje przyznawanie świadczeń zgodnie z celami i możliwościami pomocy społecznej. Oznacza to, że organy administracji publicznej wbrew stanowisku skarżącego uprawnione są do podejmowania rozstrzygnięć mając w polu widzenia posiadane środki.
Mając na względzie zaprezentowane wyżej rozważania stwierdzić przyjdzie, że zaskarżona decyzja nie narusza postanowień art. 35a ust. 1 pkt 7 lit. d ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz § 6 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, albowiem ich wykładnia i zastosowanie są prawidłowe.
W skardze do tutejszego Sądu skarżący sformułował zarzut naruszenia norm proceduralnych, a mianowicie: art. 7 i art. 8, Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz zasadę legalizmu, spowodowane tym, że nie dochowano należytej staranności w wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Tak sformułowany zarzut nawiązuje do braków materiału dowodowego. W kontekście tak ujętego zarzutu przyjdzie dostrzec, że nie jest on trafny, albowiem wbrew ocenie skarżącego postępowanie wyjaśniające w sprawie przeprowadzone zostało w sposób prawidłowy, a sytuacja skarżącego jest znana organowi administracji publicznej. Zdaniem składu orzekającej w tej sprawie w ramach postępowania dowodowego organy administracji nie są w stanie już nic więcej uzyskać, niż to czym dysponują. Ubocznie można jedynie zaakcentować, że w ramach tego postępowania organ dysponuje wielokrotnie takimi informacjami, które przekaże jej sama strona prowadzonego postepowania administracyjnego.
Tym samym strona takiego postępowania nie może czynić zarzutu organowi z tego, że w ramach prowadzonego postepowania nie przekazała temu organowi jakichś informacji, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy.
Jako kolejny zarzut w skardze podniesiono, że nie uwzględniono w pełni słusznego interesu strony, jako osoby niepełnosprawnej oraz nie działano w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej. Zarzut ten nie może być uwzględniony, albowiem nie jest on trafny. Przyjdzie dostrzec, że w odniesieniu do wszystkich wniosków składanych do organu pierwszej instancji o przyznanie świadczenia ze środków PFRON, wnioskodawcami są wyłącznie osoby niepełnosprawne, a tym samym wszystkie te osoby są w identyczny sposób traktowane i dysponują analogicznymi prawami. Tym samym subiektywne spojrzenie na prowadzone postepowania administracyjne nie może być traktowane jako brak uwzględnienia słusznego interesu osoby ubiegającej się o przyznanie wnioskowanego świadczenia, jak również świadczyć o działaniu nie pogłębiającym zaufania do organów państwa.
Jako ostatni zarzut w skardze sformułowano naruszenie przepisów postępowania administracyjnego sprowadzające się do naruszenia postanowień art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i nie zgromadzenie, a także nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji, a w szczególności błędną kwalifikację celów wymienionych we wniosku oraz naruszenie zasady swobodnej i wszechstronnej oceny dowodów. Tak sformułowany zarzut nie jest zasadny, albowiem co podkreślono już powyżej postepowanie administracyjne przeprowadzone zostało w sposób poprawny, a ocena zgromadzonych dowodów nie narusza zasady swobodnej i wszechstronnej oceny dowodów.
Skarżący w ramach postępowania odwoławczego pismem z 24 lipca 2025 r. przedstawił swoje stanowisko w sprawie, przy czym odwołał się w nim do wartości ogólnoludzkich. Skład orzekający postanowił odnieść się także i do tego pisma, albowiem skarżący przypisuje mu istotną wartość. Argumentacja zamieszczona w tym piśmie i odwołująca się do zagadnień filozoficzno-teologicznych odbiega od unormowań prawnych. Na poziomie wskazanych rozważań stanowisko skarżącego nie budzi istotniejszych wątpliwości. Powstają one w momencie przeniesienia ich na płaszczyznę normatywną, albowiem obowiązujące przepisy nie zawsze respektują przywoływane wartości.
W trakcie postępowania administracyjnego skarżący akcentował naruszenie norm prawa międzynarodowego, jednakże przyjdzie zauważyć, że przeprowadzona z urzędu przez skład orzekający kontrola naruszenia takich przepisów nie potwierdziła się. Nie można bowiem wypowiadającym się w sprawie organom administracji publicznej postawić zarzutu naruszenia Konwencji do spraw osób niepełnosprawnych, jak również innych unormowań, a w szczególności Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę