Uzasadnienie
D. i M. W. złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na bezczynność D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. Postanowieniem z dnia 21 maja 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, utrzymanym następnie w mocy postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lipca 2009r.
Na skutek zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia 25 sierpnia 2009r. wzywającego stronę skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego, D. i M. W. złożyli ponownie na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, wskazując, iż ich łączny dochód wynosi 2.360 zł, a nadto, że są właścicielami działki nr [...] i [...] w N. D. o łącznej powierzchni 2500m².
W piśmie z dnia 6 listopada 2009r. wnioskodawczyni oświadczyła, że ponosi wydatki związane z opłatą za energię elektryczną – ok. 150 zł, gaz – ok. 50 zł oraz zakupem lekarstw "ratujących życie" - ok. 200 zł. Nadto skarżąca stwierdziła, że nie otrzymuje zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych, mieszkaniowych, dodatków kombatanckich, alimentów ani innych świadczeń niepieniężnych. Wskazała nadto, iż z jednej emerytury pokrywane są wydatki związane z korespondencją z sądem i dojazdy do niego. Podniesiono także, że skarżący nie czerpią korzyści z reklam, a opisana w złożonym wniosku działka stanowi współwłasność całej rodziny. D.W. wyjaśniła również, że nie pozostały skarżącym żadne środki z pobranych kredytów.
Postanowieniem z dnia 16 listopada 2009r. referendarz sądowy w tutejszym sądzie odmówił przyznania prawa pomocy.
Postanowienie, o którym mowa powyżej zostało doręczone wnioskodawcom 10 grudnia 2009r.
Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem D. i M.W. w dniu 14 grudnia 2009r. wnieśli skutecznie sprzeciw, w wyniku czego postanowienie referendarza utraciło moc.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, zważył co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Mając na uwadze powyższe regulacje Sąd ponownie rozpoznał na podstawie zebranego materiału dowodowego wniosek strony o przyznanie prawa pomocy.
Zgodnie z postanowieniami art. 245 § 1 u.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym.
Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 u.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 u.p.s.a.). Art. 245 § 4 u.p.s.a. normuje zaś częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków, które to może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej.
Stosownie do postanowień art. 246 § 1 u.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku dla siebie i rodziny.
Biorąc pod uwagę powyższe uregulowania normatywne, należy zauważyć, że w sytuacji gdy osoba fizyczna spełnia przesłanki określone w powyższym przepisie obowiązkiem sądu jest przyznanie prawa pomocy. Na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy, spoczywa z kolei ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Zadaniem więc strony, jest niejako przekonanie sądu, że jej sytuacja majątkowa nie pozwala uczynić zadość wymogom opłaty kosztów sądowych. W tym celu powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W gestii sądu znajduje się już ocena czy strona w sposób należyty uargumentowała zasadność przyznania niniejszej pomocy (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków 2005).
Zadaniem sądu jest zatem dokonanie wszechstronnej i rzetelnej oceny wskazanych we wniosku okoliczności uzasadniających przyznanie niniejszego prawa, z uwzględnieniem zasad logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy.
Prawidłowe rozpatrzenie słuszności przyznania prawa pomocy wymaga uwzględnienia z jednej strony obciążeń finansowych wnioskodawcy, a z drugiej strony - jego możliwości finansowych. Przy ustalaniu możliwości finansowych wnioskodawcy należy mieć na uwadze jego realną sytuację materialną, biorąc pod uwagę dochód w przeliczeniu na członków rodziny oraz obciążenia finansowe w zakresie faktycznie ponoszonych wydatków.
Zasadnym jest także wskazanie, iż przesłanką do uwzględnienia kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy może być stwierdzenie, iż od chwili wydania uprzedniego orzeczenia wystąpiły okoliczności zmieniające (na niekorzyść) sytuację finansową i majątkową skarżących, uzasadniające przyznanie prawa pomocy.
W ocenie sądu rozpoznającego niniejszą sprawę od dnia wydania postanowienia w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy nie uległa zmianie sytuacja finansowa i majątkowa skarżących. Oznacza to, że sąd ponownie oceniając możliwość przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w sytuacji gdy w obrocie prawnym funkcjonuje już wspomniane wyżej prawomocne postanowienie, musiał rozważyć zarówno, czy w sprawie doszło do zmiany okoliczności sprawy - np. zmiany sytuacji materialnej, jak i wziąć pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona jest zobowiązana ponieść na danym etapie postępowania i w tym kontekście rozważyć możliwość ponoszenia przez nią kosztów sądowych.
Zasadnym jest nadto wskazanie, iż orzecznictwo w kwestii przyznania prawa pomocy jest zgodne, że instytucja ta powinna mieć charakter incydentalny i winna być przywilejem osób, których sytuacja materialna jest bardzo trudna i uniemożliwia im pokrycie kosztów procesowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 maja 2008 r., sygn. akt I FZ 160/08). W niniejszej sprawie, z taką sytuacją nie mamy do czynienia, albowiem wnioskodawcy posiadają stały miesięczny dochód, w wysokości 2.360 zł. Zdaniem sądu miesięczny dochód strony skarżącej pozwala na opłacenie wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł bez uszczerbku dla skarżących.
Sąd nie uwzględnił również wniosku o ustanowienie adwokata. Istotą bowiem prawa pomocy, w zakresie ustanowienia adwokata jest nieodpłatne korzystanie strony z pomocy pełnomocnika. Koszty wynagrodzenia pomocy profesjonalisty są ponoszone wtedy przez sąd. Podstawą przyznania adwokata jest ustalenie, że strona znajduje się w sytuacji, w której wymaga takiej pomocy (np. gdy nie potrafi samodzielnie podejmować czynności procesowych), a ze względu na swoją sytuację majątkową nie jest w stanie ponieść kosztów reprezentacji prawnej. Zdaniem sądu, taka sytuacja w przedmiotowej sprawie nie występuje. Ustanowienie bowiem w toku postępowania przed sądem administracyjnym profesjonalnego pełnomocnika z urzędu ma charakter wyjątkowy, wobec faktu, iż sąd ten, na mocy art. 6 powyższej ustawy zobligowany jest do czuwania nad tym, aby stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań.
Mając powyższe na względzie, stosownie do postanowień art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzeczono jak w sentencji postanowienia.