Uzasadnienie
Skarżąca - Y. B., w osobistej skardze z dnia 12 lutego 2026 r. na bezczynność Wojewody Śląskiego (dalej: "Organ") i przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie rozpoznania wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej w Polsce, akcentowała, że przez 3,5 roku począwszy od dnia 21 lipca 2022 r. nie została wezwana do jego uzupełnienia ani też poinformowana o przyczynach zwłoki. Wielokrotnie kierowała pisma ponaglające i telefonowała do Organu, ale pozostawały one bez odpowiedzi. Zaznaczyła, że z tego powodu ma utrudnienia w prowadzeniu działalności gospodarczej, zakupie mieszkania, zawarciu umów kredytowych oraz planowaniu życia osobistego. Domagała się wydania decyzji administracyjnej i wskazania przyczyn przewlekłości w prowadzeniu postępowania zainicjowanego jej wnioskiem.
W odpowiedzi na skargę z dnia 23 marca 2026 r. Organ wniósł o jej oddalenie. Potwierdził wpływ przedmiotowego wniosku i ponaglenia z dnia 23 lutego 2024 r., które nie zostało przekazane do organu wyższego stopnia. Odnosząc się do treści skargi zauważył, że zgodnie z art. 37 § 3a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (aktualny tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej w skrócie: "k.p.a.") w związku z art. 112a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (powołany tekst jednolity: Dz. U. 2025 r. poz. 1079 z późn. zm., w skrócie: "u.o.c.") oraz art. 100d ust. 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r. poz. 337, w skrócie: "u.o.p."), bieg terminu na załatwienie sprawy uległ zawieszeniu. Skutkuje to tym, że w okresie od dnia 04 kwietnia 2024 r. nie wystąpiły podstawy do stwierdzenia bezczynności, czy też rażącego naruszenia prawa.
Podał, że zgodnie z art. 210 u.o.c., regulującym termin wydania decyzji w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej i stanowiącym lex specialis w stosunku do przepisów k.p.a., decyzję taką wydaje się w terminie 6 miesięcy, (ust. 1), a termin ten biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z wymienionych w tej normie zdarzeń (ust. 2). W oparciu o art. 100d u.o.p. do dnia 4 marca 2024 r. bieg terminów na załatwienie m. in. spraw dotyczących zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej (ust. 1 pkt 1 lit. c) nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Zdaniem Organu, przywołane przepisy nie ograniczają się jedynie do obywateli Ukrainy, albowiem posługują się pojęciem "cudzoziemiec", które należy dekodować przy użyciu ogólnosystemowej definicji tego pojęcia, zawartej w art. 3 pkt. 2 u.o.c., a nie pojęciem "obywatel Ukrainy".
Dodatkowo, ustanowienie podstawy prawnej dla "spoczywania" terminów dla załatwiania spraw administracyjnych cudzoziemców przez wojewodów, uzasadnione było wzrostem liczby wniosków o udzielenie zezwoleń pobytowych. Są to między innymi skutki pośrednie agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę oraz masowego napływu cudzoziemców. Skoro, z woli ustawodawcy zawieszony został bieg terminów na załatwianie spraw we wnioskowanym zakresie, i wprowadzone zostało wyłączenie stosowania w tym czasie przepisów o bezczynności, to tym samym bezzasadne są zarzuty sformułowane w skardze. Wyjaśniając powód przedłużonego rozpatrywania wniosku, podkreślił, że od kilku lat do Organu wpływa ogromna, stale powiększająca się liczba wniosków pobytowych, powodująca znaczące zwiększenie obłożenia pracą poszczególnych pracowników zaangażowanych w prowadzenie postępowań administracyjnych. Przywołał również obowiązujący na terenie kraju stan zagrożenia epidemicznego, stan epidemii a następnie ponowny stan zagrożenia epidemicznego, w okresie od 20 marca 2020 r. do 30 czerwca 2023 r., co stanowiło nadzwyczajne okoliczności dla funkcjonowania społeczeństwa i Państwa, przekładające się chociażby na wzrost absencji chorobowych pracowników, powstanie zaległości (m.in. w związku z zawieszeniem bezpośredniej obsługi petentów), a tym samym wydłużeniem czasu procedowania w prowadzonych sprawach.
Sytuacji tej nie ułatwia, zdaniem Organu, trwający konflikt zbrojny na Ukrainie, który zwiększył znacząco obowiązki pracowników, wykonujących obowiązki w zakresie legalizacji pobytu cudzoziemców i dodatkowe zadania z tym związane. Przytoczył m.in. art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a) u.o.p., według którego, w okresie do dnia 4 marca 2026 r. bieg terminów na załatwienie tychże spraw w postępowaniach prowadzonych przez Organ nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Zgodnie ze stanowiskiem Szefa Urzędu ds. Cudzoziemców w Warszawie nie jest prawidłowe stosowanie przepisów art. 100c i art. 100d u.o.p. tylko do postępowań, których stronami są obywatele Ukrainy, którzy przybyli na terytorium RP w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. Oba te przepisy, w przeciwieństwie do znacznej większości pozostałych przepisów u.o.p., posługują się pojęciem "cudzoziemiec", które należy dekodować przy użyciu definicji zawartej w art. 3 pkt 2 u.o.c. a nie pojęciem "obywatel Ukrainy".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W myśl art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny tekst jednolity: Dz.U. 2026 r. poz. 143, dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a."), kontrola ta obejmuje również bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło zgodnie z treścią art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 p.p.s.a., stosownie do których sprawa może być rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
Warunkiem dopuszczalności skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego jest, jak to wynika z art. 52 § 1 p.p.s.a., wyczerpanie środków zaskarżenia, jeżeli służyły one stronie w postępowaniu przed właściwym organem administracji publicznej. Dotyczy to także skargi na bezczynność i przewlekłość organu, o której stanowi art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. Przepis art. 53 § 2b p.p.s.a. wyraźnie wskazuje, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu.
W niniejszej sprawie wymóg złożenia ponaglenia został spełniony.
Zgodnie z brzmieniem art. 149 § 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności, 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa, 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
Jednocześnie stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w art. 149 § 1 p.p.s.a., może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. (art. 149 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 154 § 6 p.p.s.a. grzywnę wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów.
W sprawach o przedmiocie objętym skargą uwzględnienia wymaga zasada szybkości postępowania, zawarta w art. 12 § 1 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy spoczywa na organach administracji publicznej prowadzących postępowanie w sprawie (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Natomiast stosownie do regulacji art. 35 k.p.a., określającej terminy załatwiania spraw administracyjnych, organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki - art. 35 § 1 k.p.a., a załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, a w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania - art. 35 § 3 k.p.a. Ustawodawca przewidział przy tym ewentualną sytuację niezałatwienia sprawy w terminie, nakładając na organ administracji publicznej, na mocy art. 36 § 1 k.p.a., obowiązek zawiadomienia strony o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, podania przyczyny zwłoki, wskazania nowego terminu załatwienia sprawy oraz pouczenia o prawie do wniesienia ponaglenia.
Z perspektywy niniejszej sprawy istotne pozostaje również, że przepisy szczególne mogą przewidywać inne, niż wymienione w k.p.a. terminy rozpoznania spraw przez właściwe organy administracji publicznej, o czym stanowi art. 35 § 4 k.p.a.
W obowiązującym stanie prawnym bezczynność organu administracji publicznej definiowana jest w treści art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. jako niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym w art. 36 § 1 k.p.a.
Stwierdzenie bezczynności może nastąpić po bezspornym ustaleniu, że organ administracji publicznej nie załatwił sprawy w terminie. Przyczyny, z powodu których to nastąpiło nie są istotne dla stwierdzenia bezczynności.
Zgodnie z poglądami wyrażonymi w orzecznictwie nie ma znaczenia, czy organ administracji publicznej nie podjął żadnych czynności w sprawie lub prowadził postępowanie, ale nie załatwił sprawy w terminie (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 17 marca 2016 r. sygn. akt I OSK 2567/15 i 5 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 2936/16, zgodnie z którymi: "bezczynność organu prowadzącego postępowanie administracyjne ma miejsce wówczas, gdy ten będąc właściwym w sprawie - nie załatwia jej w ustawowym terminie, a zatem nie wydaje rozstrzygnięcia bez usprawiedliwienia pozwalającego na przesunięcie tego terminu").
Przyczyny przekroczenia terminu załatwienia sprawy mogą mieć natomiast znaczenie przy ocenie, czy miało ono miejsce z rażącym naruszeniem prawa - art. 37 § 6 pkt 1 k.p.a. (A. Wróbel w: M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, Lex el. 2021).
W tym miejscu należy zwrócić uwagę na brzmienie obowiązującego od dnia 29 stycznia 2022 r. do dnia 27 kwietnia 2026 r. przepisu szczególnego, jakim jest art. 210 u.o.c., w którego ust. 1 przewidziano termin do wydania decyzji w takich sprawach jak niniejsza, wskazując, że decyzje wydaje się w terminie 6 miesięcy. Na mocy jego ust. 2 termin, o którym mowa w ust. 1, biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń: 1) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt osobiście lub nastąpiło jego osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim po złożeniu tego wniosku, chyba że wobec cudzoziemca nie stosuje się wymogu osobistego stawiennictwa, lub 2) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub 3) cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 203 ust. 2 pkt 2, lub upłynął bezskutecznie wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 203 ust. 2a.
Organ nie jest jednak zwolniony od obowiązku dokonania kontroli formalnej poprawności wniosku cudzoziemca w terminie ogólnym wynikającym z art. 35 k.p.a. Samo złożenie wniosku doprowadza do skutecznego wszczęcia postępowania administracyjnego (por. uchwała NSA z dnia 3 września 2013 r. sygn. akt I OPS 2/13).
Zaznaczyć przyjdzie, że na mocy art. 12 ustawy z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2025 r. poz. 1794) do postępowań w sprawach uregulowanych w ustawach zmienianych niniejszą ustawą, czyli przepisów u.o.c. (art.
1) i przepisów u.o.p. (art. 8), wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie art. 1 pkt 3-5, 8-41, 44 lit. b, pkt 47-49, 50 i 52, art. 2, art. 5-7, art. 8 pkt 1 lit. b oraz c, art. 10, art. 11, art. 13, art. 14 oraz art. 18 ust. 1 i 2 stosuje się przepisy dotychczasowe.
Nie mniej jednak, zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 100d ust. 1 pkt 1 u.o.p., w okresie do dnia 4 marca 2027 r., bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.
Stało się tak kolejnymi zmianami przepisów u.o.p.: do dnia 4 marca 2024 r. (art. 12 pkt 5 ustawy z dnia 14 kwietnia 2023 r. o zmianie nazw uczelni służb państwowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Policji, ustawy o Straży Granicznej, ustawy o Państwowej Straży Pożarnej oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. z 2023 r. poz. 1088); do dnia 30 czerwca 2024 r. (art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 lutego 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych - Dz. U. z 2024 r. poz. 232); do dnia 30 września 2025 r. (art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. z 2024 r. poz. 854); do dnia 4 marca 2026 r. (art. 10 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 2025 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. z 2025 r. poz. 1301); do dnia 4 marca 2027 r. (art. 17 pkt 50 ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw - Dz. U. z 2026 r. poz. 203 - z mocą od dnia 5 marca 2026 r.).
Przepis art. 100d u.o.p. przedłużył w istocie obowiązywanie określonych w art. 100c u.o.p. zasad biegu terminów załatwiania spraw prowadzonych od dnia 15 kwietnia 2022 r. do dnia 4 marca 2027 r.
Nadmienić przyjdzie, że w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 31 lipca 2025 r. sygn. II SAB/Po 189/25, od którego złożona skarga kasacyjna została oddalona wyrokiem NSA z dnia 21 kwietnia 2026 r. sygn. akt II OSK 2452/25, zauważono, że wcześniej, w utrwalonym orzecznictwie NSA przyjmowano, że przepisy art. 100c i 100d u.o.c. nie naruszają Konstytucji oraz prawa unijnego, w tym Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz.U. UE C. z 2007 r. nr 303, poz. 1; dalej też: "KPP"), jak również art. 6 i art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz.U. z 1993 r. nr 61, poz. 284; dalej: "EKPC") (np. wyroki NSA z dnia: 23 października 2024 r. - sygn. akt II OSK 801/24, II OSK 867/24, II OSK 925/24 i II OSK 1301/24; 24 października 2024 r. - sygn. akt II OSK 1182/24 i II OSK 1183/24; 30 października 2024 r. sygn. akt II OSK 1303/24; 13 listopada 2024 r. sygn. akt II OSK 821/24; 18 listopada 2024 r. sygn. akt II OSK 926/24; 17 grudnia 2024 r., sygn. akt II OSK 1355/24; 21 stycznia 2025 r. sygn. akt II OSK 1123/24; 18 lutego 2025 r. sygn. akt II OSK 2057/24; 20 lutego 2025 r. sygn. akt II OSK 1961/24; 26 lutego 2025 r. sygn. akt II OSK 1287/24; 27 lutego 2025 r. sygn. akt II OSK 2470/24).
Tymczasem aktualnie, m.in. w wyrokach z dnia 19 maja 2025 r. sygn. akt II OSK 2921/24, II OSK 2498/24, II OSK 2737/24 i II OSK 2926/24; w wyroku z dnia 28 maja 2025 r. sygn. akt II OSK 2945/24; w wyroku z dnia 12 czerwca 2025 r. sygn. akt II OSK 3096/24; w wyrokach z dnia 26 czerwca 2025 r. sygn. akt II OSK 2234/24 i II OSK 2243/24, NSA zaprezentował swoje zmodyfikowane stanowisko, dokonując rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw. Zdaniem NSA, należało odmówić zastosowania art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom (...) w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r. poz. 854; dalej: "ustawa zmieniająca") - w zakresie, w jakim przedłużono do dnia 30 września 2025 r. obowiązywanie zawieszenia terminu do załatwienia spraw wymienionych w art. 100d u.o.p. - jako niezgodnego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
Z jednej strony NSA podkreślał, że w utrwalonym i jednolitym orzecznictwie NSA przyjmuje się, że przedstawiona powyżej wykładnia art. 100c i art. 100d u.o.p. nie narusza zasady proporcjonalności i efektywności ze względu na jedynie epizodyczny (czasowy) charakter tych regulacji, których wprowadzenie do ustawy spowodowane było kryzysem migracyjnym, związanym z rozpoczęciem działań zbrojnych, a zatem sytuacją nadzwyczajną. Sąd argumentował, że czasowe ograniczenie prawa do sądu (i to tylko w wąskim zakresie, tj. dotyczącym skarg na bezczynność oraz przewlekłość w sprawach zezwoleń na pobyt na terytorium kraju - zob. art. 100c ust. 4 i art. 100d ust.
4) trafnie uznawane jest za uzasadnione sytuacją kryzysową związaną z masowym napływem wysiedleńców w związku z wojną rozpoczętą w dniu 24 lutego 2022 r. Zarazem z drugiej wskazywał na to, że jednak każdorazowo należy dokonywać wykładni powyższych przepisów właśnie przez pryzmat tych wyjątkowych okoliczności, o ile miały one miejsce w dacie rozstrzygnięcia przez sąd pierwszej instancji. NSA zastrzegał bowiem, że konieczne jest, aby sformułowane wyżej oceny dotyczące dopuszczalnego, proporcjonalnego ograniczenia prawa do sądu, zostały poczynione z uwzględnieniem nadzwyczajnych okoliczności aktualnych na dzień oceny bezczynności lub przewlekłości.
Sygnalizowano zatem wprost, że ewentualna istotna zmiana tych okoliczności może doprowadzić do odmiennej oceny spełnienia przesłanki niezbędności wprowadzenia ograniczeń przewidzianych w art. 100d u.o.p. Rozwiązania legislacyjne uwarunkowane nadzwyczajnymi okolicznościami mogą bowiem być uznane za proporcjonalne tylko wówczas, gdy trwają te okoliczności. Wymóg niezbędności ograniczeń stanowi, obok przesłanek przydatności i proporcjonalności sensu stricto, nieodzowny element testu proporcjonalności (por. np. wyrok TK z dnia 22 września 2005 r. sygn. akt Kp 1/05, publ. Monitor Polski poz. 770 oraz OTK-A 2005/8/93). Konkluzja ta koresponduje również z ogólną zasadą prawa cessante ratione legis, cessat lex ipsa (gdy ustaje przyczyna, dla której wydano ustawę, traci moc sama ustawa).
Należy podkreślić, że w utrwalonym i aktualnie już jednolitym orzecznictwie NSA przyjmuje się, że obowiązywanie kolejnych nowelizacji nie może naruszać zasady proporcjonalności i efektywności. Zwraca się bowiem uwagę na jedynie epizodyczny (czasowy) charakter tych regulacji, których wprowadzenie spowodowane było kryzysem migracyjnym, związanym z rozpoczęciem przez Rosję działań zbrojnych na terytorium Ukrainy, a zatem sytuacją nadzwyczajną. Tym samym czasowe ograniczenie prawa do sądu uznawane jest za uzasadnione sytuacją kryzysową.
W konsekwencji każdorazowo należy dokonywać wykładni powyższych przepisów właśnie przez pryzmat tych wyjątkowych okoliczności. NSA zastrzegał w niektórych orzeczeniach, że konieczne jest, aby sformułowane wyżej oceny dotyczące dopuszczalnego, proporcjonalnego ograniczenia prawa do sądu, zostały poczynione z uwzględnieniem nadzwyczajnych okoliczności aktualnych na dzień oceny bezczynności lub przewlekłości dokonanej (por. wyroki NSA z dnia: 18 listopada 2024 r. sygn. akt II OSK 926/24; 21 stycznia 2025 r. sygn. akt 1123/24; z 20 lutego 2025 r. sygn. akt II OSK 2212/24 i 11 OSK 2146/24; z 27 lutego 2025 r. sygn. akt II OSK 2470/24; 9 kwietnia 2025 r. sygn. akt II OSK 1188/24; 4 września 2025 r. sygn. akt II OSK 2722/24).
Zgodnie z orzecznictwem NSA, nadzwyczajne okoliczności, o których mowa powyżej nie mogły stanowić podstawy do kolejnego przedłużenia obowiązywania art. 100d u.o.p. W związku z tym w ramach tzw. "rozproszonej" kontroli konstytucyjności ustaw należy odmówić zastosowania art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej w zakresie, w jakim przedłużono do dnia 30 września 2025 r. obowiązywanie zawieszenia terminu do załatwienia spraw wymienionych w art. 100d u.o.p. jako niezgodnego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Już tylko ten dwuletni okres - od 15 kwietnia 2022 r. do wyłącznie 30 czerwca 2024 r. - należy uznać za wystarczający do zapewnienia przez Państwo (administrację rządową a więc również wojewodów) rozwiązań pozwalających na terminową obsługę wniosków.
W orzecznictwie NSA wskazuje się, że taka właśnie sytuacja - oczywistej sprzeczności przepisu ustawy z przepisem rangi konstytucyjnej - miała miejsce w odniesieniu do art. 100d ust. 1-4 u.o.p., w brzmieniu nadanym kolejną nowelizacją w zestawieniu z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Tym samym rozwiązanie ustawowe zawarte w art. 100d ust. 1-4 u.o.p., w brzmieniu nadanym nowelizacją jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą prawa do sądu.
Wobec powyższego należało stwierdzić, że niezgodność art. 100d u.o.p. z konstytucyjną zasadą prawa do sądu zaktualizowała się po dniu 30 czerwca 2024 r. (por. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2025 r. sygn. akt II OSK 2923/24 i z dnia 4 września 2025 r. sygn. akt II OSK 2722/24). Tym samym, oceny bezczynności w sprawach, o których mowa w art. 100d ust. 1 u.o.p., należy dokonywać z uwzględnieniem zdarzeń zaistniałych od dnia 1 lipca 2024 r. (np. wyroki NSA z dnia: 17 lutego 2026 r. o sygn. akt II OSK 1263/25 i II OSK 1331/25; 14 kwietnia 2026 r. o sygn. akt: II OSK 5/26, II OSK 2902/25, II OSK 4/26 i II OSK 2635/25; a także 7 maja 2026 r. sygn. akt II OSK 2158/25).
W realiach rozpoznawanej sprawy "istotną zmianą okoliczności" jest również stan, w którym zwiększona liczba wniosków (w porównaniu z wpływem sprzed wybuchu wojny w Ukrainie) stała się normą w dłuższym okresie czasu i nie może być już uznawana za sytuację nadzwyczajną (por. treść odpowiedzi na skargę, str. 3).
Jak wynika z analizy akt niniejszej sprawy wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej w Polsce został złożony w dniu 21 lipca 2022 r., a w dalszej kolejności w dniu 23 lutego 2024 r. skierowano ponaglenie adresowane do Organu. Jednak do dnia sporządzenia skargi, tj. 28 stycznia 2026 r. nie został on rozpoznany, jak również do dnia wyrokowania, tj. 23 lipca 2026 r. Zatem nie było wątpliwości co do tego, że Organ nie dotrzymał terminów załatwienia sprawy administracyjnej, naruszając tym zasady określone w art. 12 § 1 k.p.a., bowiem w dacie wniesienia skargi upłynął okres 6 miesięcy do wydania decyzji, o którym mowa w art. 210 ust. 1 u.o.c.
W kontekście argumentacji Organu warto zaakcentować pogląd wyrażany w orzecznictwie i podzielany przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że trudności kadrowe ani też znaczny wpływ spraw nie stanowią usprawiedliwienia dla prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny, oraz nie stanowią tzw. przyczyny "niezależnej od organu", w rozumieniu art. 35 § 5 k.p.a. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 lipca 2019 r. o sygn. akt II OSK 1233/19: "braki kadrowe oraz duży wpływ spraw do organu wymagających ich załatwienia w drodze decyzji administracyjnej nie stanowią usprawiedliwionego uzasadnienia zwłoki w rozpoznaniu sprawy administracyjnej. Okoliczności te wiążą się z niedochowaniem przez organ należytej staranności w zabezpieczeniu dostatecznej obsady kadrowej zapewniającej terminowe załatwianie spraw administracyjnych i odpowiedniego zorganizowania postępowania administracyjnego, obejmującego również egzekwowanie od pracowników obowiązków w takim okresie, aby wydanie decyzji kończącej postępowanie prowadzone przez organ nastąpiło w rozsądnym terminie." (cytat). Podobnie należy ocenić dodatkowe zadania nałożone na Organ na podstawie przywołanych w odpowiedzi na skargę przepisów pozostających w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium Ukrainy.
Należy podkreślić, że właściwa organizacja zadań i zapewnienie odpowiedniej kadry należy do zadań publicznych, które nie mogą być realizowane ze szkodą dla jednostki (por. prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 sierpnia 2022 r. sygn. akt I SAB/Wr 134/22). Także panująca pandemia nie stanowi wystarczającej okoliczności usprawiedliwiającej. Terminy przewidziane dla załatwienia sprawy administracyjnej obowiązują i organy administracji publicznej pozostają nimi związane (prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 lipca 2021 r. sygn. III SAB/Gd 17/21), tym bardziej, że wniosek został złożony już po odwołaniu stanu epidemii na terytorium RP.
Na dzień orzekania przez tut. Sąd Organ nie rozpoznał wniosku z dnia 21 lipca 2022 r., co uzasadniało zobowiązanie na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. do jego rozpatrzenia w terminie 30 dni od dnia zwrotu akt sprawy z prawomocnym wyrokiem (pkt 1 sentencji wyroku). Przepis art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie formułuje dla Sądu żadnych wytycznych odnoszących się do sposobu wyznaczenia terminu załatwienia sprawy, zatem jedyną przesłanką jego zastosowania jest taka okoliczność, aby na dzień wydania wyroku wniosek był nierozpatrzony.
W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażące, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2019 r. sygn. akt II OSK 197/19).
Wspomniane przekroczenie w rozpatrywanej sprawie jest znaczne i niezaprzeczalne, co więcej wynosi 31 miesięcy, a licząc od dnia 30 czerwca 2024 r. jest to 24 miesiące. Stąd też zastosowanie art. 100d u.o.p. w związku z art. 210 ust. 1 i 2 u.o.c. nosi cechy rażącego naruszenia prawa, o czym orzeczono na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 w związku z art. 149 § 1a p.p.s.a., jak w pkt 2 sentencji.
Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., orzeczono o kosztach postępowania, zasądzając zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości uiszczonego wpis sądowego, tj. 100,- zł. (pkt 3 sentencji).
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).