Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie braku skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 200 zł, skarżący złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych wskazując w uzasadnieniu, że łączny ich dochód wynosi 2.195 zł, z czego od 2000 roku ok. 1000 zł miesięcznie wydają na korespondencję z Sądem.
W piśmie złożonym w dniu 3 listopada 2008 r. skarżąca oświadczyła, iż na energię elektryczną wydatkują 100-200 zł, na gaz z butli- 40 zł, a leki kupują w przypadkach zagrożenia życia (100 zł). Dodała, iż nie stać ich na żadne opłaty sądowe, bowiem na dotychczasowe koszty postępowań zaciągnęli już kredyt w wysokości 20.000 zł.
Postanowieniem z dnia 6 listopada 2008r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy.
Od tego postanowienia skarżący wnieśli sprzeciw. W wyniku wniesionego sprzeciwu, postanowienie referendarza sądowego straciło swoją moc.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje – stosownie do § 2 art. 245 powołanej wyżej ustawy procesowej – zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie § 3 tego samego artykułu – zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać – zgodnie z przepisem art. 245 § 4 u.p.p.s.a., na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt.
1) i 2) u.p.p.s.a. wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny.
Zarówno z treści cytowanych powyżej przepisów prawa, jak i z dotychczasowego orzecznictwa dotyczącego zagadnienia kosztów postępowania wynika jednoznacznie, że zasadą jest obciążanie strony domagającej się prowadzenia postępowania sądowego w jej sprawie kosztami tego postępowania. Z przytoczonych wyżej przesłanek przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym wynika, że mogą ubiegać się o zwolnienie od kosztów osoby niezdolne ze względu na swój stan majątkowy pokryć te koszty samodzielnie, bądź niezdolne do ich uiszczenia w całości.
Odmowa uwzględnienia wniosku skarżących w rozpoznawanej sprawie jest następstwem nie wykazania należycie przez wnioskodawców spełniania przesłanki do przyznania prawa pomocy. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawców. Przyznanie prawa pomocy jest bowiem wyjątkiem od ogólnej zasady wyrażonej w art. 214 u.p.s.a. i stanowi "kredytowanie" kosztów sądowych z budżetu Państwa. W ocenie Sadu, skarżący nie udokumentowali zarówno wysokości dochodów jak i wydatków swojej rodziny; nie wykazali wskazywanego we wniosku faktu swojego zadłużenia i jego wysokości; nie udowodnili również dlaczego nie mogą sfinansować przedmiotowego wpisu od skargi ze źródła, z którego czerpią środki na pokrycie kosztów w innych postępowaniach; nie udokumentowali, też w żaden sposób, iż w ciągu miesiąca na postępowania przed Sądem wydatkują kwotę 1000 zł. Nadto z treści wniosku nie wynika też, aby skarżący posiadali aktualnie inne osoby na swoim utrzymaniu.
Warto podkreślić, że uzyskiwany przez nich dochód miesięczny netto wynosi 2.195 zł, a wskazywane stałe wydatki (których wysokości skarżący również nie udokumentowali) wynoszą według ich wyliczeń ok. 240 zł. Zauważyć należy, iż aktualnie skarżący nie są zobowiązani do ponoszenia żadnych innych kosztów sądowych oprócz przedmiotowego wpisu w wysokości 200 zł. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł.
Taka zaś wyjątkowa sytuacja, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w jakiejkolwiek części, nie ma miejsca w przypadku skarżących. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Do oceny możliwości uiszczenia przez skarżącą kosztów postępowania nie jest istotne źródło, z którego czerpie ona środki na koszty swego utrzymania i z którego dotychczas pokrywała koszty sądowe w innych sprawach (może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny np. syna czy pożyczka od osób trzecich).
Marginalnie dodać tylko należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny oceniając w wielu sprawach sytuację skarżących (zob. sygn. akt II OZ 562/08, II OZ 635/08, II OZ 583/08) podobnie uznawał, iż ich sytuacja materialna nie uzasadnia zastosowania wobec nich instytucji prawa pomocy.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 1 i 2 u.p.p.s.a w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.