Uzasadnienie
D., M., J. i M.W. założyli skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] r. (nr [...]), w przedmiocie uchylenia decyzji I instancji i przekazania do ponownego rozpatrzenia sprawy ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu.
W odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie braku skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 500 zł, skarżący: D. i M.W. złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata wskazując w uzasadnieniu, iż ich czteroosobowa rodzina (w tym studiująca córka) uzyskuje następujący dochód: skarżąca- 870 zł, skarżący- 1.054 zł i ojciec skarżącej- 648 zł. Dodali, iż z powyższego dochodu ich rodzina zobowiązana jest pokrywać następujące wydatki: opłata za energię elektryczną- 400 zł; rata kredytu córki i opłata za jej akademik- łącznie 500 zł oraz leki i pieluch dla sparaliżowanego ojca skarżącej- 648 zł.
W piśmie z dnia 8 czerwca 2006 r. wnioskodawcy podnieśli, iż "nie są w stanie zapłacić żadnej kwoty w niniejszej sprawie", nie mają zdolności kredytowej i nie otrzymują pomocy od osób trzecich. Dodali, iż córka studiuje na studiach dziennych i nie może pracować, a wydatki związane z utrzymaniem ojca skarżącej wynoszą ok. 800 zł.
W piśmie z dnia 17 maja 2005 r. wnioskodawcy oświadczyli, iż ich sytuacja materialna na dzień dzisiejszy nie uległa zmianie, a jedynie się pogorszyła, bowiem mają więcej spraw w sądzie i coraz więcej opłat, którym nie są w stanie sprostać. Dodali, iż ojciec skarżącej nie żyje.
Postanowieniem z dnia 2 czerwca 2008 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu przyznał wnioskodawcom prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 zł. W pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy.
Sprzeciw od tego orzeczenia wnieśli D. i M.W., domagając się jego uchylenia i przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 127 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje - stosownie do § 2 art. 245 u.p.s.a. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - na podstawie § 3 tego samego artykułu - zwolnienie tylko od odpłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać -zgodnie z przepisem art. 245 § 4 u.p.s.a., na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt.
1) i 2) u.p.s.a. wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny.
Z treści powyższych przepisów wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy.
Sąd zwraca uwagę, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu i na danym etapie postępowania, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Zauważyć należy także, iż na obecnym etapie postępowania nie istnieje obowiązek pokrywania jakichkolwiek kosztów sądowych oprócz wpisu sądowego i w tej sytuacji odmowa uwzględnienia wniosku w całości nie pozbawia skarżących prawa do sądu.
Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli.
Dla uznania wniosku za uzasadniony nie jest istotna wyłącznie aktualna sytuacja majątkowa strony, ale także istnienie możności zgromadzenia (choćby niewielkiej kwoty miesięcznie) środków na koszty w dłuższym okresie, bądź pozyskanie ich w drodze kredytu lub pożyczki, tym bardziej że postępowanie sądowe w niniejszej sprawi toczy się od dwóch lat. Zaznaczyć należy, iż dochody skarżących mają charakter stały, co pozwala na planowanie wydatków- celem zabezpieczenia, choćby w części, przyszłych kosztów sądowych.
Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Do oceny możliwości uiszczenia przez skarżących kosztów postępowania nie jest istotne źródło, z którego czerpią oni środki na koszty swego utrzymania (może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny czy pożyczka od osób trzecich).
Nie uszło uwadze Sądu, iż syn i córka skarżących są osobami współskarżącymi, na których solidarnie ze skarżącymi ciąży obowiązek ponoszenia kosztów sądowych. Pamiętać należy, że uiszczenie wpisu sądowego od skargi przez jednego ze skarżących zwolni z tego obowiązku pozostałych.
Mając na uwadze powyższe fakty oraz treść powołanego przepisu z art. 246 § 1 pkt 1 u.p.s.a. należy podkreślić, iż skarżący nie wykazali zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie im prawa pomocy w pełnym zakresie. Skarżący ograniczyli się do opisania obecnej sytuacji majątkowej, jednak nie wykazali, by nie byli w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Zasadne zatem było przyznanie skarżącym prawa pomocy wyłącznie w zakresie zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 zł.
Ustosunkowując się do wniosku o ustanowienie adwokata wskazać należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym l instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 u.p.s.a.).
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przywołanych powyżej przepisów orzekł jak w sentencji.