Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] r. Nr [...], w której orzeczono o zatrzymaniu A. R. prawa jazdy kat. B nr [...], nałożono obowiązek zwrotu prawa jazdy oraz nadano decyzji rygor natychmiastowej wykonalności - uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
W dniu [...] r. do Urzędu Miasta wpłynęło pismo adwokata K. S. zatytułowane "Zgłoszenie pełnomocnictwa". Do powyższego pisma adwokat załączył pełnomocnictwo udzielone przez A. R. oraz dowód uiszczenia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r. Nr 86, poz. 732 ze zm.) orzekł o zatrzymaniu prawa jazdy A. R. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu [...] r. wpłynął wniosek Wydziału Zdrowia i Polityki Społecznej - Referatu Świadczeń Rodzinnych Urzędu Miejskiego o zatrzymanie prawa jazdy A. R. wobec złożenia wniosku o ściganie dłużnika alimentacyjnego za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 ze zm.), polegającego na uporczywym uchylaniu się od wykonywania ciążącego na nim obowiązku z mocy orzeczenia sądowego łożenia na utrzymanie osób najbliższych.
W związku z przedmiotowym wnioskiem organ I instancji wskazał, że stosownie do art. 5 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej jest zobowiązany do wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy.
Decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy zawierającą pouczenie o prawie wniesienia odwołania organ I instancji doręczył stronie postępowania tj. A. R. W odwołaniu od powyższego rozstrzygnięcia A. R. podniósł, że decyzja Prezydenta Miasta jest dla niego krzywdząca. Wyjaśnił, że jako osoba bezrobotna i zadłużona nie jest w stanie płacić zasądzonych alimentów.
Zarzucił, że organ naruszył art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż przed wydaniem decyzji nie poinformował o możliwości wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego, co skutkowało podjęciem rozstrzygnięcia o zatrzymaniu prawa jazdy w oparciu o niepełny materiał dowodowy.
W dalszej części uzasadnienia podniósł, że organ wbrew przepisom ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, nie wystąpił do urzędu pracy o przedstawienie informacji o możliwości aktywizacji zawodowej dłużnika alimentacyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Na wstępie, jak wynika to z uzasadnienia decyzji, organ odwoławczy przytoczył treść art. 4 ust. 3 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zgodnie z którym, w przypadku uniemożliwienia przez dłużnika alimentacyjnego przeprowadzenia wywiadu, o którym mowa w ust. 1 (przeprowadzonego przez ośrodek pomocy społecznej, na wniosek organu właściwego dłużnika) lub odmowy podjęcia prac, o których mowa w ust. 2 lub uchylania się od nich, organ właściwy dłużnika informuje podmiot uprawniony do złożenia wniosku o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. nr 88, poz. 553 ze zm.).
Dalej wskazał, że stosownie do art. 5 ust. 1 cyt. ustawy organ właściwy dłużnika, w przypadku złożenia wniosku, o którym mowa w art. 4 ust. 3, kieruje do starosty wniosek o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego. Na podstawie tego wniosku starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy (art. 5 ust. 2 powyższej ustawy).
Dalej organ wskazał, iż pismem z dnia 4 kwietnia 2006 r. Wydział Zdrowia i Polityki Społecznej - Referat Świadczeń Rodzinnych Urzędu Miasta, zawiadomił Prokuraturę Rejonową o popełnieniu przez A. R. przestępstwa z art. 209 Kodeksu karnego, polegającego na uporczywym uchylaniu się od wykonywania ciążącego na nim z mocy orzeczenia sądowego obowiązku łożenia na utrzymanie osób najbliższych tj. córek A. i D. W zawiadomieniu organ powołał się na ustalenia Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, z których wynikało, że dłużnik odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W związku z powyższym Referat-Świadczeń Rodzinnych wystosował dnia [...] r. do Prezydenta Miasta wniosek o zatrzymanie A. R. prawa jazdy.
W ocenie Kolegium, w ustalonym stanie faktycznym, Prezydent zasadnie wydał orzeczenie o zatrzymaniu prawa jazdy w oparciu o art. 5 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Organ II instancji odnosząc się do treści odwołania wyjaśnił, że powyższy przepis zawiera normę bezwzględnie obowiązującą, która nakłada obowiązek wydania stosownej decyzji, zatem organ podejmujący rozstrzygnięcie w sprawie zatrzymania prawa jazdy nie działa w granicach uznania administracyjnego.
Ustosunkowując się do twierdzenia strony o naruszeniu jej prawa do czynnego udziału w postępowaniu Kolegium stwierdziło, że zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem pismem z dnia [...] r. powiadomiono A. R. o możliwości zapoznania się z aktami sprawy. Pismo, pomimo prawidłowego dwukrotnego awiza, nie zostało odebrane, zatem uznano je za doręczone zgodnie z treścią art. 44 kpa w dniu [...] r.
Na powyższą decyzję, doręczoną osobiście stronie, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł A. R. podnosząc, że przesłanki zatrzymania prawa jazdy wynikające z ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, nie zostały spełnione. Zakwestionował w tym względzie twierdzenia organu, jakoby odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Wyjaśnił, że podczas trwania postępowania administracyjnego żadna osoba uprawniona nie była u niego z zamiarem przeprowadzenia wywiadu mającego na celu ustalenie okoliczności związanych z jego sytuacją. Zdaniem skarżącego, zaniechanie przeprowadzenia wywiadu świadczy o nieudzieleniu pomocy w jego zawodowej aktywizacji przez właściwe, obowiązane do tego organy.
Ponadto skarżący ponownie podniósł zarzut braku czynnego udziału w sprawie. Wyjaśnił, że wbrew ustaleniom dokonanym z pracownikami prowadzącymi postępowanie, korespondencja organu była przesyłana za pośrednictwem kuriera, a nie poczty. Dalej skarżący wywiódł, że dla skuteczności doręczenia nieodebranej przesyłki wymagane jest jej trzykrotne awizowanie. Tymczasem, jak wynika z uzasadnienia decyzji, uznano za doręczone zawiadomienie o zapoznaniu się z materiałem dowodowym na skutek jego dwukrotnego awizowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podkreślając, że w postępowaniu prowadzonym w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy, organ nie bada efektów egzekucji alimentów od dłużnika alimentacyjnego, jak również podstaw organów o popełnieniu przestępstwa niealimentacji, w tym okoliczności przeprowadzenia wywiadów środowiskowych oraz innych przesłanek wpływających na wypłatę zaliczki alimentacyjnej uprawnionym osobom.
Na rozprawie, która odbyła się w dniu [...] r. pełnomocnik skarżącego wyznaczony na zasadzie prawa pomocy udzielonej w sprawie z urzędu poparł skargę A. R. oraz wniósł o zasądzenie kosztów z tytułu udzielonej pomocy prawnej, składając do protokołu oświadczenie, że skarżący dotychczas tych kosztów nie uiścił.
Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych powodów niż w niej podniesiono.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako P.p.s.a.
Kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami przytoczonych wyżej ustaw, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, z przyczyn, które wziął pod uwagę z urzędu. Przyczynę uchylenia decyzji obu instancji stanowiło naruszenie przez organy prawa w stopniu dającym podstawę do wznowienia postępowania w niniejszej sprawie.
Należy wskazać, że stosownie do art. 32 kpa strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Tak więc od chwili ustanowienia pełnomocnika w sprawie strona działa za jego pośrednictwem z pełnym skutkiem prawnym, w tym również wszystkie pisma doręczane winy być temu pełnomocnikowi, a nie stronie. Stanowi o tym art. 40 § 2 kpa, zgodnie z którym, jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi.
Jak słusznie wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 9 września 1993r. (sygn. akt III ARN 45/93, OSNC z 1994r. Nr 5, poz. 112), przepis art. 40 § 2 kpa "nie dopuszczał żadnych wyjątków i zgodnie z przyjętą w kodeksie postępowania administracyjnego zasadą oficjalności doręczeń obarcza organy administracyjne prowadzące postępowanie obowiązkiem doręczania wszystkich pism procesowych, a w tym orzeczeń (decyzji, postanowień) pełnomocnikowi ustanowionemu w sprawie.
Od dnia powiadomienia organu o ustanowieniu pełnomocnika powinien mieć on zapewniony czynny udział w postępowaniu tak samo jak strona, a pominięcie pełnomocnika strony w czynnościach postępowania jest równoznaczne z pominięciem strony i wywołuje te same skutki prawne (...)".
Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 lutego 1987r. (sygn. akt SA/Wr 875/86, ONSA z 1987r, Nr 1poz.
13) stwierdził, "że pominięcie przez organ administracji pełnomocnika strony jest równoznaczne z pominięciem strony w postępowaniu administracyjnym i uzasadnia wznowienie postępowania na zasadzie art. 145 § 1 pkt 4 kpa".
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy, należy stwierdzić, że bezspornym jest, iż decyzja Prezydenta Miasta z dnia [...]r., Nr [...] doręczona została bezpośrednio skarżącemu (dowód k.49 akt administracyjnych), w sytuacji gdy w aktach administracyjnych znajduje się pełnomocnictwo z dnia [...]r. udzielone adwokatowi K. S. w sprawie o zatrzymanie prawa jazdy. Pełnomocnictwo wraz z jego zgłoszeniem wpłynęło do organu I instancji w dniu [...]r. (dowód k.43 akt administracyjnych), zaś w przedłożonych sądowi aktach administracyjnych brak jest cofnięcia tego pełnomocnictwa.
Oznacza to, że organ I instancji pominął pełnomocnika, co równoznaczne jest z pominięciem strony w postępowaniu i daje podstawę do stwierdzenia, że decyzja z dnia [...]r. nie została skutecznie doręczona i nie weszła do obrotu prawnego.
Organ odwoławczy nie dokonał prawidłowych ustaleń w przedmiocie skuteczności doręczenia decyzji przez organ I instancji i rozpatrzył odwołanie wniesione w dniu [...]r. bezpośrednio przez A. R, przez co zaskarżoną decyzję należy uznać za wadliwą. Nie można bowiem rozstrzygać w przedmiocie wniesionego odwołania w sytuacji, gdy decyzja, od której wniesiono takie odwołanie nie weszła do obrotu prawnego. Organ zaniechał również wyjaśnienia czy pełnomocnictwo to zostało cofnięte lub wypowiedziane, a zatem w aktualnym stanie sprawy przyjąć należało, że pełnomocnik strony został pominięty.
W aktach administracyjnych brak jest również dowodów potwierdzających udział w czynnościach procesowych (dot. realizacji uprawnień z art. 10 kpa) pełnomocnika ustanowionego przez stronę.
Z przedstawionych wyżej względów Sąd uznał, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego skutkującego pominięciem strony w postępowaniu, a to z kolei stanowi przesłankę do wznowienia postępowania w sprawie, stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 4 kpa.
Rozpatrując ponownie sprawę organ I instancji winien dokonać prawidłowego doręczenia decyzji – zgodnie z art. 40 § 2 kpa.
Z uwagi na rodzaj stwierdzonych uchybień, brak jest w istocie możliwości odniesienia się do merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.b P.p.s.a orzekł jak w sentencji, wstrzymując wykonanie decyzji w oparciu o art. 152 P.p.s.a. Wynagrodzenie na rzecz adwokata ustanowionego na zasadzie prawa pomocy zasądzone zostało na podstawie art. 250 P.p.s.a