Uzasadnienie
Decyzją z dnia 10 lutego 2026 r., nr SKO/KA/430/2834/2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie (dalej: "Kolegium, "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu odwołania S. P. (dalej: "strona", "skarżąca"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U z 2024 r. poz.572 ze zm., dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 61 ust. 1, 2, art. 64, art. 64a, art. 107 ust. 4a i 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U z 2023 r. poz. 901 ze zm., dalej: "u.p.s."), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Myśliborza (dalej: "Burmistrz", "organ I instancji") z dnia 5 sierpnia 2025 r., nr OPS.4.5121.3074.2025.
Jak wyjaśnił organ odwoławczy w uzasadnieniu ww. decyzji w dniu 5 sierpnia 2026 r. Burmistrz wydał decyzję nr OPS.4.5121.3074.2025, którą:
- - ustalił stronie wysokość odpłatności za pobyt ojca J. O. w Domu Pomocy Społecznej dla Osób Przewlekle Somatycznie Chorych w M. (dalej: "DPS") w kwocie [...]zł miesięcznie, począwszy od dnia 2 czerwca 2025 r. oraz od dnia 1 lipca 2025 r. zmienił wysokość odpłatności za pobyt ojca w DPS na kwotę [...]zł miesięcznie;
- - zobowiązał stronę do wnoszenia ustalonej wysokości odpłatności w terminie do 10. dnia każdego miesiąca bezpośrednio na rachunek bankowy Ośrodka Pomocy Społecznej w M.;
- - odmówił stronie zwolnienia z odpłatności częściowo i całkowicie za pobyt ojca w DPS w związku z orzeczoną i ustaloną kwotą odpłatności.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że decyzją Starosty Myśliborskiego z dnia 2 czerwca 2025 r. umieszczono ojca strony w DPS na pobyt stały.
Miesięczna odpłatność dla ojca ustalona została w wysokości nie więcej niż 70% jego dochodu, co stanowi kwotę [...]zł. W dniu 10 lipca 2025 r. decyzją nr OPS.4.5121.220.3.2025 organ I instancji zmienił od dnia 1 lipca 2025 r. ustaloną odpłatność miesięczną dla ojca strony na kwotę [...]zł z uwagi na zmianę sytuacji dochodowej.
Na podstawie posiadanej dokumentacji organ ustalił, że strona jest jedną z pięciu osób obowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS.
W dniu 6 czerwca 2025 r. organ I instancji wystosował do strony pismo informujące między innymi, że w dniu 2 czerwca 2025 r. ojciec strony został umieszczony w DPS oraz że w związku z tym niezbędne jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego alimentacyjnego w celu ustalenia sytuacji dochodowej oraz rodzinnej strony, która jest z kolei niezbędna do określenia wysokości opłaty, jaką strona zobowiązana będzie wnosić za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Wskazano, że z uwagi na okoliczność, że strona zamieszkuje poza terytorium Polski wywiad środowiskowy nie mógł być przeprowadzony osobiście, dlatego niezbędne jest, aby strona podała informacje do wywiadu w celu ustalenia wysokości jaką winna ponosić za pobyt ojca w DPS. W piśmie tym strona została również poinformowana o możliwości zawarcia umowy w tej sprawie, jak również o skutkach niepodpisania umowy. Jednocześnie wskazano w jakich przypadkach można zwolnić z ponoszenia odpłatności częściowo lub całkowicie osoby wnoszące opłatę.
Następnie w dniu 23 czerwca 2025 r. wezwano stronę do złożenia pisemnych wyjaśnień i udzielenia informacji do rodzinnego wywiadu środowiskowego.
W dniu 14 lipca 2025 r. do organu I instancji wpłynął wniosek strony o całkowite zwolnienie z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt J. O. w DPS na podstawie art. 64 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 u.p.s. Do wniosku strona dołączyła dokumentację potwierdzającą terapię PTSD oraz dokumentację leczenia depresji. Jednocześnie strona poinformowała organ, że jej gospodarstwo domowe składa się z trzech osób, a dochody jej i jej małżonka przekraczają kwotę 10.000 zł miesięcznie. Nadto wniosła o wydanie decyzji o pełnej odpłatności za pobyt ojca w DPS, nie wyraziła zgody na dobrowolną odpłatność za pobyt ojca w DPS i odmówiła przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, ponieważ mieszka od 20 lat w [...] i nie jest to możliwe do zrealizowania.
W oparciu o powyższe informacje organ I instancji ustalił, że strona kwalifikuje się do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego o 300%, bowiem łącznie jej dochód, który podała w ww. wniosku wynosi ponad [...] zł. Kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie wynosi [...] zł, a 300 % tego kryterium wynosi [...] zł.
Organ I instancji wskazał dalej, że ojciec strony ponosi odpłatność od dnia umieszczenia w DPS w wysokości [...] zł miesięcznie. Średni miesięczny koszt pobytu w DPS wynosi [...] zł. Wobec powyższego do opłacenia za pobyt ojca w DPS pozostaje kwota [...]zł. W związku z tym, że ojciec strony posiada pięcioro dzieci, które są zobowiązane do poniesienia pozostałej odpłatności, kwota do opłacenia została podzielona na pięć części. Tym samym kwota ta została wyliczona w wysokości [...] zł miesięcznie i jest to kwota, która obowiązywać będzie stronę od dnia 2 czerwca 2025 r. W dniu 10 lipca 2025 r. decyzją nr [...] organ I instancji zmienił od dnia 1 lipca 2025 r. ustaloną odpłatność miesięczną dla ojca strony na kwotę [...]zł z uwagi na zmianę sytuacji dochodowej. Wobec powyższego do opłacenia pozostaje kwota [...]zł. W związku z powyższym organ zmienił stronie ustaloną wcześniej odpłatność od dnia 1 lipca 2025 r. na kwotę [...]zł.
Natomiast skoro strona odmówiła przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, to fakt ten sam w sobie stanowi obligatoryjną przesłankę do odmowy zwolnienia z ustalonej odpłatności za pobyt osoby trzeciej w DPS.
W odwołaniu od powyższej decyzji strona wskazała, że obciążenie jej opłatami za pobyt ojca w DPS jest w szczególności sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, ponieważ jej ojciec był alkoholikiem i osobą stosującą przemoc wobec rodziny i z tego powodu strona jako osoba dorosła nadal korzysta z pomocy psychologicznej, a wszystkie relacje z ojcem zostały przez nią zerwane. Do odwołania strona załączyła dokumenty od psychologa (przetłumaczone przez tłumacza przysięgłego) oraz oświadczenia byłych sąsiadów, które potwierdzają jej twierdzenia.
Rozpatrując powyższe odwołanie Kolegium w uzasadnieniu wymienionej na wstępie decyzji z dnia 10 lutego 2026 r., po przytoczeniu przepisów u.p.s. mających zastosowanie w sprawie wskazało, że na podstawie akt sprawy ustaliło, że strona jest jedną z pięciu osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS. Z lakonicznych oświadczeń strony wynika, że jej gospodarstwo domowe składa się z 3 osób, a miesięczne dochody mają przekraczać 10.000,00 zł.
W tej sytuacji Kolegium stwierdziło, że po uiszczeniu kwoty należnej z tytułu opłaty za pobyt osoby umieszczonej w DPS w rodzinie strony nadal pozostaje do dyspozycji kwota powyżej 300% właściwego kryterium dochodowego.
Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że przepisy u.p.s. przewidują dwie odrębne regulacje umożliwiające zwolnienie z opłat ponoszonych z tytułu umieszczenia członka rodziny w DPS. I tak, przepis art. 64a u.p.s. wskazuje na przypadki obligatoryjnego zwolnienia z ponoszenia odpłatności. W przedmiotowej sprawie strona nie legitymuje się jednak żadnym z orzeczeń wskazanych w tym przepisie i co do zasady odmówiła udzielenia informacji na ten temat. W ocenie Kolegium do rozważenia pozostawałaby więc teoretycznie możliwość zwolnienia strony z ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w DPS na podstawie przepisów przewidujących taką możliwość w ramach tzw. uznania administracyjnego. Organ wskazał dalej, że co do zasady zwolnienie z ponoszenia kosztów za pobyt w DPS powinno być stosowane wyjątkowo i nawet zaistnienie okoliczności wskazanych w art. 64 u.p.s. nie obliguje organu do zastosowania takiej ulgi, jeżeli po uiszczeniu kosztów utrzymania osoby trzeciej w DPS, rodzinie osoby zobowiązanej nadal pozostają środki finansowe pozwalające na zaspokojenie własnych potrzeb bytowych.
Wprawdzie przepisy u.p.s. nie obligują właściwych organów do ustalenia kosztów utrzymania osoby zobowiązanej do odpłatności przy ustaleniu wysokości tej odpłatności (są to okoliczności pozostające bez wpływu na wysokość odpłatności), w ocenie Kolegium, są to niewątpliwie okoliczności, które organ musi wziąć pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku o zwolnienie z ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS. Zdaniem Kolegium w tej sprawie problem polega jednak na tym, że z uwagi na działanie/zaniechanie strony wykluczona została w ogóle możliwość pozytywnego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie od ponoszenia opłaty w całości lub w jakiejkolwiek części (art.107ust. 4a i 5 u.p.s.). Organ odwoławczy podkreślił, że pomimo tego, iż we wszystkich pismach kierowanych do strony, organ I instancji w sposób wyraźny i niebudzący żadnych wątpliwości wskazywał każdorazowo, że wywiad środowiskowy ograniczy się w tym przypadku, wyłącznie do udzielenia pisemnych wyjaśnień przez stronę oraz przekazania przez nią odpowiedniej dokumentacji, to i tak strona odmówiła partycypacji w wywiadzie środowiskowym, który miał być przeprowadzony co do zasady w drodze pisemnej.
Końcowo organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji w sposób należyty ustalił odpłatność dla strony, a odmowa zwolnienia od ustalonej opłaty w całości lub w jakiejkolwiek części była należycie umotywowana i słuszna z uwagi na brak współpracy strony i konsekwentnej oraz bezpodstawnej odmowy partycypacji w rodzinnym wywiadzie środowiskowym.
Pismem z dnia 10 marca 2026 r. strona, zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę na powyższą decyzję Kolegium, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i zobowiązania organu I instancji do prawidłowego wszczęcia i przeprowadzenia postępowania oraz należytego przeprowadzenia dowodów, w tym z przesłuchania świadków oraz z dokumentacji medycznej. Nadto wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj.:
- - art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a. polegające na:
- a) zaaprobowaniu uchybień organu I instancji polegających na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie I instancji obowiązkowi i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy i brak przeprowadzenia w sprawie jakichkolwiek dowodów w zakresie zwolnienia skarżącej z odpłatności za pobyt J. O. w DPS, pomimo złożenia przez nią wniosku o przeprowadzenie dowodu z załączonych do pisma oświadczeń, a nadto poprzez przyjęcie, iż odmowa przeprowadzenia wywiadu środowiskowego dotyczyła postępowania w przedmiocie zwolnienia z opłat za pobyt w DPS, w sytuacji, gdy w zakresie wniosku o zwolnienie, nie była ona wzywana do udzielenia informacji;
- b) przyjęciu, że skarżąca odmówiła współpracy i udzielenia żądanych przez organ informacji, w sytuacji, gdy w piśmie z dnia 14 lipca 2025 r. udzieliła odpowiedzi na wezwanie organu i przedstawiła informacje w przedmiocie gospodarstwa domowego i dochodów rodziny, a z treści pisma wynika, że odwołująca odmówiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego osobiście, z uwagi na to, iż mieszka od 20 lat w [...], nie odmówiła natomiast udzielenia żądanych przez organ informacji;
- - art. 79a § 1 k.p.a. poprzez brak stwierdzenia naruszenia prawa przez organ I instancji w postaci braku wskazania w toku postępowania, iż w ocenie organu nie spełniła ona zależnej od niej przesłanki w postaci zgody na wywiad środowiskowy, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony w zakresie odmowy zwolnienia z odpłatności za pobyt w DPS;
- - art. 78 § 1 k.p.a. poprzez brak przeprowadzenia dowodów z przedstawionych przez wnioskodawczynię oświadczeń, dokumentacji medycznej oraz z przesłuchania świadków, mimo, że przedmiotem dowodu były okoliczności mające znaczenie dla sprawy;
- - art. 80 k.p.a. poprzez wskazanie, że okolicznością niezbędną dla ustalenia zasadności zwolnienia od odpłatności za pobyt w DPS jest ustalenie kosztów utrzymania osoby wnioskującej, w sytuacji, gdy jeśli podstawą wniosku o zwolnienie jest wyłącznie rażące naruszanie obowiązków rodzinnych, to dochód wnioskodawcy nie jest okolicznością istotną;
- - art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., art. 9 k.p.a. poprzez brak stwierdzenia naruszenia przez organ I instancji wskazanych przepisów, które to naruszenie polegało na wszczęciu i prowadzeniu postępowania w sposób naruszający zasadę zaufania obywatela do organu oraz brak prawidłowego informowania o wszystkich okolicznościach mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności z uwagi na brak wskazania w treści pism, iż postępowanie dotyczyć będzie zarówno ustalenia wysokości odpłatności za pobyt J. O. w DPS, jak również zwolnienia z tej odpłatności, a w konsekwencji przyjęcie, że ewentualny brak zgody na wywiad środowiskowy w zakresie ustalenia wysokości odpłatności odnosi się również do postępowania w zakresie zwolnienia z odpłatności, w sytuacji gdy z pism przekazywanych przez organ wynikało, że niniejsze postępowanie dotyczyć będzie wyłącznie ustalenia wysokości odpłatności;
- - art. 61 § 3, § 4 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania i wydanie decyzji w zakresie zwolnienie z odpłatności, pomimo braku prawidłowego wszczęcia postępowania w tym zakresie i braku poinformowania jej o okolicznościach istotnych dla tego postępowania, jak również poprzez brak prawidłowego wszczęcia postępowania w zakresie odpłatności za pobyt w DPS.
Nadto, skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego:
- - art. 61 ust. 2d, 2e u.p.s. poprzez ustalenie dla niej odpłatności za pobyt J. O. w DPS, w sytuacji zaistnienia podstaw do zwolnienia jej z odpłatności w całości;
- - art. 64 pkt 7 u.p.s. poprzez brak zwolnienia jej z odpłatności za pobyt J. O. w DPS, pomimo że wykazała, że spełniona została przesłanka w postaci rażącego naruszenia przez J. O. wobec niej obowiązku alimentacyjnego oraz innych obowiązków rodzinnych.
W uzasadnieniu skargi skarżąca uszczegółowiła poniesione wyżej zarzuty.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 120 w związku z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taki wniosek złożyło Kolegium, zaś skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określony jest przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.
Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza, którą organ I instancji ustalił skarżącej wysokość odpłatności za pobyt jej ojca w DPS oraz odmówił zwolnienia z tej opłaty.
Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy u.p.s.
W myśl art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust.
3. Zgodnie natomiast z art. 61 ust. 1 i ust. 2 u.p.s.: obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium; b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt osoby w domu pomocy społecznej ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach wymaga skonkretyzowania i zindywidualizowania co do wysokości oraz osoby zobowiązanej (por. uchwała NSA z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17; wyrok NSA z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt I OSK 574/21), co następuje w formie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. bądź decyzji określonej w art. 61 ust. 2d i 2e w zw. z art. 59 ust. 1 u.p.s.
Zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s. w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s.
W świetle powyższego skarżąca, jako córka J. O., co do zasady, jest zobowiązana do pokrycia opłaty za pobyt swojego ojca w domu pomocy społecznej.
W ocenie Sądu wskazywany przez skarżącą brak formalnego zawiadomienia o wszczęciu z urzędu postępowania w przedmiocie ustalenia wysokości odpłatności za pobyt ojca skarżącej w DPS nie miał istotnego wpływu na wynik postępowania. Skarżąca została bowiem poinformowana przez organ I instancji o umieszczeniu jej ojca w DPS oraz zasadach odpłatności z tego tytułu a także o tym, że w przypadku niezawarcia umowy wysokość opłaty zostanie ustalona w drodze decyzji (pismo z dnia 6 czerwca 2025 r.).
Wskazać dalej należy, że stosownie do art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego.
Nie budzi wątpliwości Sądu, że strona obowiązana do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej może skutecznie złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty (częściowo lub całkowicie) już w toku postępowania o ustalenie wysokości tej opłaty. Organ administracji, prowadzący postępowanie w przedmiocie ustalenia opłaty, jest wówczas zobligowany do rozpatrzenia tego wniosku i orzeczenia w przedmiocie zwolnienia w tej samej decyzji, w której ustala wysokość zobowiązania (por. wyroki NSA: z dnia 18 lutego 2026 r., sygn. akt I OSK 189/24; z dnia 11 maja 2026 r., sygn. akt I OSK 856/24; z dnia 28 maja 2026 r., sygn. akt I OSK 726/25).
W kontrolowanej sprawie skarżąca pismem z dnia 14 lipca 2025 r. wniosła o zwolnienie jej od ponoszenia odpłatności za pobyt jej ojca w DPS, wskazując na okoliczności, które jej zdaniem za tym przemawiają.
Jako powód odmowy zwolnienia skarżącej z opłaty organ I instancji, a za nim organ odwoławczy, podaje odmowę udzielenia przez skarżącą informacji do rodzinnego wywiadu środowiskowego.
Nie jest uzasadniony zarzut skarżącej dotyczący braku zawiadomienia jej o wszczęciu postępowania w przedmiocie zwolnienia z opłaty, bowiem obowiązek organu dotyczy zawiadomienia o wszczęciu postępowania z urzędu a nie postępowania wnioskowego, tak jak to ma miejsce w przypadku zwolnienia z opłaty. Organ I instancji nie dopełnił natomiast obowiązku wynikającego z art. 79a k.p.a. Z akt sprawy nie wynika bowiem aby organ I instancji poinformował skarżącą w trybie art. 79a k.p.a., że nieudzielenie informacji do wywiadu środowiskowego skutkować będzie odmową zwolnienia z odpłatności za pobyt jej ojca w DPS.
Wskazać przy tym należy, że wspomnianym już pismem z dnia 6 czerwca 2025 r. organ I instancji poinformował skarżącą o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz że niewyrażenie zgody na jego przeprowadzenie skutkować będzie ustaleniem w drodze decyzji opłaty za pobyt ojca skarżącej w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. Pismem z dnia 17 lipca 2025 r. organ I instancji, odwołując się do art. 10 § k.p.a. i art. 61 ust. 2e u.p.s., poinformował skarżącą o prawie wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem decyzji dotyczącej ustalenia wysokości odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. Skarżąca mogła zatem pozostawać w przeświadczeniu (i tak też wywodziła w skardze), że kierowana do niej korespondencja dotyczy wyłącznie kwestii ustalenia wysokości opłaty, zaś podane przez nią informacje są w tej sprawie wystarczające.
Stosownie do art. 79a § 1 i § 2 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia tych przesłanek. Organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.
Organ I instancji, nie informując skarżącej, że odmowa przeprowadzenia wywiadu środowiskowego skutkować będzie również odmową zwolnienia z opłaty, naruszył powyższy przepis, zaś organ odwoławczy zaniechania tego nie dostrzegł. W ocenie Sądu naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z uwagi na brak wywiadu środowiskowego organy w istocie nie odniosły się do przedstawionej przez skarżącą argumentacji i dowodów, mających w jej ocenie stanowić podstawę do zwolnienia z ustalonej opłaty.
Uwzględniając wszystkie powyższe okoliczności sprawy stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca zostały wydane przedwcześnie, organy administracji uchyliły się bowiem od dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego sprawy, czym naruszyły art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., a w konsekwencji również art. 80 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a., a także, co wskazano już wyżej art. 79a k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchybienia wskazanym przepisom postępowania dają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu I instancji, przy odstąpieniu od dalej idącej kontroli prawidłowości zastosowania w niniejszej sprawie prawa materialnego.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań Sądu oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc by nie naruszono reguł postępowania administracyjnego.
W tym stanie sprawy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 215).
Orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w uzasadnieniu wyroku są dostępne w Internecie na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl.