Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...]r., wydaną w oparciu o przepis art. 190 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.), art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 42 ust. 1, § 42 ust. 2 pkt 1 Regulaminu studiów wyższych w Uniwersytecie Technologicznym wprowadzonego uchwałą nr [...] Senatu Uniwersytetu Technologicznego z dnia [...] r. Dziekan Wydziału Budownictwa i Architektury Uniwersytetu Technologicznego orzekł o skreśleniu K. F. z dniem [...] r. z listy studentów- z powodu braku postępów w nauce.
Nie zgadzając się z wydaną decyzją K. F. złożył odwołanie, zarzucając jej brak uzasadnienia wymaganego art. 107 § 3 K.p.a., brak wykazania, na czym polega "brak postępów w nauce", brak umotywowanej oceny stanu faktycznego w świetle obowiązujących przepisów prawa oraz związku pomiędzy dokonaną oceną, a treścią rozstrzygnięcia, brak przyczyn i dowodów stanowiących podstawę dokonanej oceny i podjętego rozstrzygnięcia. Dodatkowo skarżący podniósł, że skreślenie go z listy studentów w dniu i z dniem [...] r. nastąpiło w dacie przebywania przez niego na urlopie. Tymczasem § 1 pkt 10 rozporządzenia MNiSW z dnia 19 lipca 2011 r. nakazuje w regulaminie studiów określić sposób i tryb stwierdzenia braków postępów w nauce. Podniósł też, że podpisująca decyzję Prodziekan nie powołała się na upoważnienie do wydawania decyzji w imieniu uprawnionego Dziekana.
Po rozpatrzeniu odwołania Rektor Uniwersytetu Technologicznego decyzją z dnia [...] r. wydaną w oparciu o przepis art. 190 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r., poz. 572 z późn. zm.), art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 207 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 42 ust. 3 Regulaminu studiów wyższych Uniwersytetu Technologicznego z dnia [...]r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu Rektor podał, że przyczyną skreślenia skarżącego z listy studentów był brak postępów w nauce. Z kart zaliczeń wynika, że skarżący studiował na Wydziale Budownictwa i Architektury od [...] r., kiedy to został skreślony z listy studentów. Ostatni z rozliczonych przez prodziekana ds. nauczania semestrów, to semestr IV w roku akademickim [...], od tego czasu, tj. od [..] r. skarżący nie rozliczył czterech "progowych przedmiotów" tj.:
- - mechanika budowli,
- - wodociągi i kanalizacja,
- - ogrzewnictwo i wentylacja,
- - ciepłownie. Powyższe zaległości na koniec semestru zimowego oraz brak rozliczenia efektów usuwania braków w semestrze letnim niezłożenie we [...] r. indeksu do dziekanatu oraz wynikający z porównania listy przedmiotów nierozliczonych i wyspecyfikowanych w podaniu o urlop dziekański z dnia [...] r. świadczą o braku w ciągu dwóch semestrów postępu w nauce.
Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu Rektor podał, że ponieważ na uczelni co semestr wymagane jest rozliczenie wielu indeksów i wydanie stosownych decyzji, wypracowana została standardowa formuła i tryb rozliczeń na koniec semestru. Na tej podstawie każdy student znający regulamin studiów sam ocenia swoją sytuację oraz prawdopodobną decyzję jaką może podjąć Prodziekan ds. nauczania w stosunku do jego osoby. Mając na uwadze szeroki program kształcenia, ok. 90% studentów co pół roku składa podanie o rejestrację na kolejny semestr z pewnymi brakami, co oznacza konieczność wypełnienia przez studenta podania i podjęcia stosownej do indywidualnej sytuacji studenta decyzji – formatki. Kwestia oceny osiągnięć studenta przez Prodziekana ds. nauczania oznaczona jest w uchwale Rady Wydziału, której treść zamieszczana jest w internecie i na tablicy ogłoszeń. W zależności od liczby zdobytych punktów ECTS w semestrze student jest: rejestrowany na kolejny semestr, kierowany na urlop, względnie na urlop z możliwością uczęszczania na całość lub niektóre zajęcia z kolejnego semestru. Mając na uwadze, że system punktów ECTS jest studentom powszechnie znany nie wymaga już dodatkowego uzasadnienia w wydawanych przez prodziekanów decyzjach.
Ocena sytuacji skarżącego na koniec sesji poprawkowej w [...] r. była skrajnie zła i przypuszczalnie niewiele się zmieniła w trakcie semestru letniego. Gdyby skarżący w trakcie tego semestru usunął jakikolwiek brak to we [...] r. złożyłby indeks, by móc wnioskować o kolejny urlop. Niezłożenie indeksu spowodowało brak możliwości oceny osiągnięć w nauce w trakcie ostatniego urlopu i było podstawą wydania kwestionowanej decyzji. Urlopy od zajęć dydaktycznych udzielane są studentom na uzupełnianie zaległości i braków, zatem skarżący miał obowiązek we [...] r. rozliczyć nadrobione w trakcie urlopu zaległości i do [...] r. złożyć indeks w dziekanacie.
Organ wskazał także, że prodziekan nie ma obowiązku legitymowania się szczególnymi upoważnieniami, ponieważ jego uprawnienia wynikają wprost z przyjętego przez Senat Statutu i wskazanej w nim organizacji uczelni i wydziałów.
Na powyższą decyzję K. F. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji skarżący zarzucił jej naruszenie:
- - art. 107 § 3 K.p.a. poprzez brak uzasadnienia decyzji,
- - art. 7 – 10 K.p.a. przez prowadzenie postępowania w sposób pomijający jego istotne etapy,
- - art. 77 § 1 K.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia przez Dziekana postępowania dowodowego,
- - przepisów K.p.a. o właściwości instancyjnej i art. 24 § 1 K.p.a. polegające na tym, że Dziekan brał udział w postępowaniu drugoinstancyjnym poprzez nieprzewidziane prawem opiniowanie, po zapoznaniu się z dokumentacją zebraną w aktach osobowych,
- - rozporządzenia MNiSW z 19 lipca 2011 r. w sprawie warunków jakim muszą odpowiadać postanowienia regulaminów studiów w uczelniach polegającego na zastosowaniu regulaminu studiów niezgodnego z jego wymogami,
- - rozporządzenia MNiSW z dnia 14 września 2011 r. w sprawie dokumentacji przebiegu studiów, przez przyjęcie, że jedynym źródłem oceny postępów w nauce jest indeks,
- - regulaminu studiów z dnia 30 marca 2012 r. będącego podstawa prawną decyzji Dziekana i regulaminu studiów z dnia [...] r. będącego podstawa prawna decyzji Rektora poprzez przyjęcie, że niezłożenie indeksu w trybie § 16 pkt 7 oznacza brak postępów w nauce lub stanowi negatywną przesłankę rejestracji na kolejny semestr.
W uzasadnieniu skargi K. F. powtórzył argumenty zawarte w odwołaniu. Dodatkowo podniósł, że postępowanie w niniejszej sprawie prowadzone było bez zawiadomienia o wszczęciu i zakończeniu prowadzonego postępowania. Mając na uwadze, że dopiero w decyzji Rektora zawarto uzasadnienie, skarżący został pozbawiony możliwości odwołania, a Rektor wystąpił w roli organu I instancji.
Zdaniem skarżącego na gruncie jego sprawy istotnym staje się zawarcie w regulaminie studiów definicji "sposobu i trybu stwierdzania braku postępów w nauce", które nie mogą być tożsame z przesłankami dotyczącymi niezaliczenia semestru/roku w terminie (art. 190 ust. 2 pkt 2). Obowiązujący od 1 października 2012 r. regulamin studiów z dnia 26 marca 2012 r. w § 28 ust. 3 stanowi, że "za granicę określającą brak postępów w nauce, wykluczając udokumentowane zdarzenia losowe uznane przez dziekana, przyjmuje się osiągnięcie mniej niż 20% sumy punktów ECTS, które student powinien uzyskać w ostatnim semestrze oraz punktów ECTS stanowiących dług punktowy z semestrów poprzednich". Rektor nie odniósł stanu faktycznego sprawy do tego wymogu. W decyzji podano, iż postępy skarżącego w nauce oceniono na podstawie systemu punktowego ECTS, podczas gdy nie jest on i nie był studentem studiów w systemie punktowym tylko tradycyjnym.
W wydanej decyzji Rektor nie wskazał dlaczego w przypadku skarżącego nie skorzystano z możliwości powtórnego zarejestrowania, a braku uzasadnienia decyzji nie można motywować powszechnie znanym studentom systemem punktów ECTS, ponieważ wymóg uzasadnienia decyzji wynika wprost z przepisów prawa.
Odnośnie "braków postępów w nauce" i nie złożenia indeksu K. F. podał, iż na dzień [...] r. nie udało mu się rozliczyć jedynie dwóch przedmiotów - mechaniki budowli oraz wodociągów i kanalizacji. Podczas pobytu na urlopie zaliczył ogrzewnictwo i wentylacje oraz ciepłownie. Natomiast niezłożenie indeksu nie stanowi ustawowej przesłanki skreślenia z listy studentów. Co prawda regulamin studiów przewiduje obowiązek złożenia indeksu w dziekanacie, ale niedopełnienie tego obowiązku nie stanowi wystarczającej przesłanki do stwierdzenia "braku postępów", ani nie jest wymienione wśród przesłanek rejestracji na kolejny semestr. Organ ma inne niż indeks źródła oceny osiągnięć w trakcie urlopu np. protokoły lub karty okresowych osiągnięć.
W odpowiedzi na skargę organ nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska zajętego w sprawie wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) dalej P.p.s.a. rozstrzygając w granicach danej sprawy, Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że ma prawo wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze.
Przeprowadzona w powyższym zakresie kontrola zaskarżonej decyzji wskazuje, że wydana ona została z naruszeniem przepisów prawa.
Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2012 r., poz. 572 z późn. zm.), zwanej dalej P.s.w. oraz przepisy Regulaminu studiów wyższych Uniwersytetu Technologicznego wprowadzonego uchwałą nr [...]Senatu Uniwersytetu Technologicznego z dnia [...] r.
W myśl art. 190 ust. 1 P.s.w. kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej skreśla studenta z listy studentów w przypadku:
1/ niepodjęcia studiów;
2/ rezygnacji ze studiów;
3/ niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego;
4/ ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z uczelni.
Natomiast zgodnie z art. 190 ust. 2 ww. ustawy kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów w przypadku:
1/ stwierdzenia braku postępów w nauce;
2/ nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie;
3/ niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów.
Decyzja o skreśleniu studenta z listy studentów z powodu braku postępów w nauce jest zatem decyzją uznaniową, o czym świadczy brzmienie cytowanego wyżej ust. 2 art. 190 P.s.w.
W takiej sytuacji wydanie decyzji musi zostać poprzedzone dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności sprawy w zakresie zaistnienia, bądź nie – przesłanek do skreślenia studenta z listy studentów. Winna też być dokona wszechstronna ocena tych przesłanek, znajdująca następnie odzwierciedlenie w treści uzasadnienia wydanej decyzji. Zakres fakultatywności zawarty w powyższym przepisie nie oznacza bowiem dowolności.
Uzasadnienie decyzji uznaniowej, szczególnie o negatywnych dla strony konsekwencjach - tak jak w niniejszej sprawie – powinno szczegółowo wskazywać przyczyny, argumenty na których oparł się organ rozstrzygający sprawę, jak i powody dla których organ zastosował tę instytucję. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji, niewyjaśnienia stronie zasadności zastosowania takiego rozstrzygnięcia, uniemożliwia nadto właściwą kontrolę ze strony Sądu.
Rozstrzygnięcia wydane w tego typu sprawach powinny być zatem starannie uzasadnione, z odniesieniem się do okoliczności danej sprawy. Sporządzając uzasadnienie decyzji organ administracji publicznej winien mieć na uwadze szczególną funkcję jaką przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego wyznaczają tej części decyzji i wymogi, którym powinno ono odpowiadać. Zawarte w uzasadnieniu motywy rozstrzygnięcia są bowiem istotne dla strony, która korzystając z przysługującego jej prawa zaskarżenia decyzji będzie mogła ocenić i ustosunkować się do argumentów organu.
Zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, przyczyn dla których odmówił dowodom wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji. Dopiero przy spełnieniu tych wymogów uzasadnienie w dostatecznym stopniu motywuje rozstrzygnięcie i pozwala na poznanie i ocenę rozumowania organu poprzedzającego konkluzję (stanowisko organu) znajdującą swój wyraz w rozstrzygnięciu.
W przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja nie odpowiada powyższym wymogom.
Decyzja organu I instancji zwiera jedynie zdawkowe i ogólnikowe wskazanie na "brak postępów w nauce" skarżącego. W dacie wydania decyzji przez organ I instancji regulamin studiów nie definiował tego określenia, jednakże uzasadnienie decyzji winno odnieść to określenie do konkretnego stanu faktycznego. Wynika to z art.107§1Kpa i obowiązku organu w tym zakresie nie może zastąpić późniejsze ustosunkowanie się organu do odwołania. Rektor Uniwersytetu Technologicznego utrzymując w mocy decyzję organu I instancji o skreśleniu K. F. z listy studentów z powodu braku postępów w nauce powołał się na przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 42 ust. 3 Regulaminu studiów wyższych Uniwersytetu Technicznego.
Uzasadniając stanowisko zajęte w sprawie organ II instancji opisał przebieg studiów skarżącego od 1 października 2002 r. stwierdzając, iż od IV semestru w roku akademickim [...] nie rozliczył on pozytywnie czterech progowych przedmiotów. Powyższe, a także nierozliczenie braków w semestrze zimowym jak też niezłożenie indeksu do dziekanatu do dnia [...] r. skutkowało wydaniem zaskarżonej decyzji o skreśleniu z listy studentów.
Należy jednak mieć na uwadze, iż w dacie orzekania przez organ II instancji pojęcie "braku postępów w nauce" zostało już w regulaminie studiów zdefiniowane. Zgodnie z zapisem § 42 ust. 2 pkt 1 tego Regulaminu, dziekan wydziału, w drodze decyzji może skreślić z listy studentów, w wypadku stwierdzenia braku postępów w nauce odsyłając w tym zakresie do regulacji zawartej w § 28 ust. 3 lub § 29 ust. 3.
W myśl wskazanego § 28 ust. 3 Regulaminu za granicę określającą brak postępów w nauce, wykluczając udokumentowane zdarzenia losowe uznane przez dziekana, przyjmuje się osiągnięcie mniej niż 20% sumy punktów ECTS, które student powinien uzyskać w ostatnim semestrze oraz punktów ECTS stanowiących dług punktowy z semestrów poprzednich. Natomiast stosownie do § 29 ust. 3 w stosunku do studenta, który nie spełnia warunków rejestracji na kolejny semestr, dziekan może wydać decyzję w sprawie powtórnego zarejestrowania studenta na semestr, na którym studiował lub skreślenia z listy studentów zgodnie z § 42 ust. 2 pkt 1.
Wydanie rozstrzygnięcia w powyższym zakresie wiąże się zatem z obowiązkiem wykazania przez organ zaistnienia przesłanek określonych w § 28 ust. 3 lub § 29 ust. 3 regulaminu lub też innych przesłanek przemawiających za uznaniem iż zachodzi "brak postępów w nauce" i uzasadnienia zajętego stanowiska.
Tymczasem Rektor w ogóle nie odniósł ustalonego stanu faktycznego sprawy do opisanych regulacji zawartych w Regulaminie, opierając swoje rozstrzygnięcie jedynie na ogólnym stwierdzeniu o nierozliczeniu efektów usuwania braków w semestrze letnim i niezłożeniu indeksu do dziekanatu w terminie, nie podając przy tym szczegółów dotyczących braku efektów w usuwaniu przez skarżącego braków w zaliczeniu zaległych przedmiotów (egzaminów).
Organ stwierdził jedynie, że skarżący nie zaliczył "progowych przedmiotów" i nie złożył w przewidzianym terminie indeksu, zamiast wykazać przesłanki zastosowania powoływanych przepisów oraz w sposób szczegółowy i przekonywujący uzasadnić, że w okolicznościach niniejszej sprawy musiało zapaść takie, a nie inne rozstrzygnięcie. Nadto organ II instancji nie rozważył i nie ustosunkował się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu (skarżący podniósł m.in. w iż w semestrze zimowym zdał 2 egzaminy).
W sytuacji, gdy organ II instancji nie rozważył wszystkich podniesionych w odwołaniu zarzutów i nie sporządził wyczerpującego i prawidłowego uzasadnienia podjętej decyzji, rozstrzyganie przez Sąd dalszych zarzutów zawartych w skardze byłoby przedwczesne i zastępowałoby rozstrzygnięcie organu administracyjnego.
Rozpoznając ponownie sprawę, organ odwoławczy winien wziąć pod uwagę powyższe rozważania Sądu, prawidłowo zastosować normy prawa materialnego z uwzględnieniem stanu faktycznego w sprawie oraz odnieść się do podniesionych w odwołaniu zarzutów. Przeprowadzone w taki sposób postępowanie powinno znaleźć odzwierciedlenie w rozstrzygnięciu i jego uzasadnieniu sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 K.p.a.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono w pkt III sentencji na podstawie art. 200 P.p.s.a.