Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie na skutek skargi G. M. i M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie lokalizacji inwestycji celu publicznego uchylił ją. Jednocześnie Sąd przyznał, ustanowionemu dla skarżącej G. M. w ramach prawa pomocy, radcy prawnemu K. M. kwotę 295 zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.
Po otrzymaniu odpisu powyższego orzeczenia wraz z jego uzasadnieniem pełnomocnik G. M. nadesłała do tut. Sądu opinię o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej wraz z wnioskiem o przyznanie kosztów z tego tytułu. Oświadczyła równocześnie, że koszty te nie zostały zapłacone w całości ani w części.
Rozpoznając wniosek zważono, co następuje:
Ustanowionemu w ramach instytucji prawa pomocy pełnomocnikowi strony przysługuje wynagrodzenie według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków, o czym stanowi art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Z kolei z przepisu art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a. wynika, że do wykonywanych przez referendarzy sądowych czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków.
Pomimo literalnego brzmienia powołanego unormowania, wskazującego na potrzebę uwzględniania wszystkich tego rodzaju żądań pełnomocników stron, nie budzi w orzecznictwie sądowym, jak też w literaturze prawniczej stanowisko przeciwne. Przyjmuje się więc, że wynagrodzenie w zakresie określonym w powołanym wyżej art. 250 P.p.s.a. należy się nie zawsze, a jedynie za pomoc prawną faktycznie udzieloną. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona [tak np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z dnia 22.12.2004 r. OZ 720/04, wyrok NSA z 8.01.2010 r. I FSK 1648/08, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek Zakamycze 2005 r., str. 599].
Orzecznictwo sądowe zwraca także uwagę, iż udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika powinno zmierzać bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której udzielana jest pomoc (por. postanowienie NSA z 28.05.2013 r. II FZ 303/13, postanowienie NSA z 17.09.2012 r. II FZ 727/12, publ.: http://orzeczenia.gov.pl), jak też, iż warunkiem uznania, że czynności dokonywane przez adwokata mieszczą się w ramach pomocy prawnej, za której koszty ponosi Skarb Państwa, jest zaliczenie ich do pomocy prawnej niezbędnej i efektywnej, adekwatnej do sytuacji strony (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 12.11.2013 r. II SA/Łd 174/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przyznanie więc pełnomocnikowi wynagrodzenia powinna poprzedzać ocena, czy działania, które podjął stanowią rzeczywistą, adekwatną do określonej sytuacji procesowej i nieopłaconą przez stronę pomoc prawną, o której mowa w art. 250 P.p.s.a. Tego rodzaju analiza w warunkach niniejszej sprawy prowadzi do wniosku o bezzasadności żądania pełnomocnika skarżącej. Podstawą wyprowadzenia tegoż wniosku jest fakt, że wspomniany wyżej wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 29 kwietnia 2015 r. uwzględnił skargę G. M. Zgodnie bowiem z zawartym w jej skardze żądaniem, kwestionowana decyzja SKO z dnia [...] czerwca 2013 r. została uchylona, a Sąd zobowiązał organ II instancji do merytorycznego rozpoznania odwołań wniesionych przez strony postępowania, w tym G. M. (po wcześniejszym wyjaśnieniu kwestii aktualności inwestycji, której dotyczy sprawa). Trudno więc nie zauważyć, że orzeczenie to, otwierając drogę do ponownego postępowania odwoławczego, jest korzystne dla reprezentowanej przez pełnomocnika skarżącej.
Nie kwestionuje tego zresztą sama pełnomocnik w sporządzonej opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, gdzie przyznaje, że wyrok Sądu zgodny jest z żądaniem reprezentowanej przez nią strony. W takiej więc sytuacji, domaganie się za przedmiotową opinię wynagrodzenia finansowanego ze środków publicznych wydaje się być próbą nadużycia obowiązujących regulacji prawnych w przedmiocie kosztów udzielonej z urzędu pomocy prawnej. Celem wskazanej opinii nie jest bowiem jakakolwiek poprawa bądź też ochrona sytuacji procesowej G. M. Jeśli więc sporządzona w sprawie opinia o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej nie stanowi rzeczywistej pomocy dla strony, będąc zupełnie nieadekwatną do istniejącego w sprawie stanu rzeczy (tzn. toku postępowania), należało odmówić przyznania wynagrodzenia za przedmiotową czynność procesową. Odmienne rozstrzygnięcie oznaczałoby bowiem nieuzasadnione i nadmierne obciążenie Skarbu Państwa z uwagi na brak realnego wymiaru dla strony poprzez udzieloną pomoc.
Orzeczenie niniejsze oparto o art. 258 § 1, § 2 pkt 8 w zw. z art. 250 P.p.s.a.