Uzasadnienie
Zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II tut. Sądu z dnia 28 kwietnia 2016 r. skarżący M. B. wezwany został do uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł. Wymieniony złożył zażalenie na zarządzenie w powyższym przedmiocie, które zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2016 r. sygn. akt I OZ 599/16.
W takiej sytuacji, M. B. został ponownie wezwany do opłacenia swojej skargi poprzez uiszczenie kwoty 200 zł. W odpowiedzi skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że został oszukany przez żonę, która w listopadzie 2013 r. pozbawiła go "dachu nad głową" i wszelkich rzeczy osobistych. Podniósł, że utrzymuje się z prowadzonej działalności gospodarczej, jak też bycia sędzią sportowym, co pozwala mu jednak tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych i bytowych. Nieregularność uzyskiwanych dochodów sprawia, że strona zmuszona jest zaciągać pożyczki u członków rodziny, by pokryć wszystkie należności publicznoprawne. Obecnie jest to kwota 10 000 zł, której nie spłaca z uwagi na brak środków. Wnioskodawca wskazał, że nie jest w stanie poczynić oszczędności wystarczających na pokrycie kosztów wpisu od skargi. Jako swój majątek skarżący podał tylko akcje w ilości 2110 sztuk o wartości 0 zł. Podał, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje dochód w kwocie 383 zł miesięcznie, natomiast dochód z tytułu bycia sędzią sportowym to kwota 599 zł miesięcznie. Strona zwróciła uwagę na brak możliwości finansowych związanych z potrzebą zakupu lekarstw.
Celem uzyskania dodatkowych danych, potrzebnych do rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku strony, wezwano ją do podania uzupełniających informacji i nadesłania określonych dokumentów. Wezwanie dotyczyło mianowicie wskazania średnich miesięcznych wydatków na wyżywienie, środki higieniczne, środki czystości, leczenie, z tytułu opłat za zajmowane mieszkanie (dom), związanych z korzystaniem z telefonu i Internetu, z utrzymaniem posiadanych pojazdów mechanicznych. Skarżącego wezwano ponadto do podania rodzaju prowadzonej działalności gospodarczej i wskazania ilości zatrudnianych ewentualnie pracowników oraz wyjaśnienia, czy korzysta ze wsparcia pomocy społecznej. M. B. wezwany został ponadto do przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres od dnia 1 lipca 2016 r. do dnia wykonania wezwania, kserokopii dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych opłat za prąd, gaz, czynsz za jeden okres rozliczeniowy, kserokopii deklaracji na podatek od towarów i usług za ostatnie trzy okresy rozliczeniowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, kserokopii zeznania podatkowego za 2015 r. oraz za rok 2016 i dokumentów potwierdzających fakt aktualnego korzystania z pomocy społecznej (kserokopie stosownych decyzji), jeśli pomoc taka ma miejsce.
W odpowiedzi M. B. skierował do tut. Sądu pismo zatytułowane "Wezwanie", w którym wniósł o wyjaśnienie mu kwestii przedstawionych w 29 punktach tego pisma. Zaznaczył, że skierowanie do niego niejasnego wezwania nie może być podstawą odmówienia przyznania prawa pomocy.
Rozpoznając wniosek zważono, co następuje:
Stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. I tak, zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a., stronie postępowania, na złożony przez nią przed wszczęciem postępowania lub w jego toku wniosek, może zostać przyznane prawo pomocy. W zakresie częściowym – jak stanowi art. 245 § 3 P.p.s.a. - obejmuje ono zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata. Taki wymiar wsparcia przez Państwo wymaga wykazania przez wnioskującego o nie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Jak stanowi art. 252 § 1 P.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach. Jeśli jednak oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub też budzi ono wątpliwości, strona – w myśl art. 255 P.p.s.a. – obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Ustawodawca nie wskazał z oczywistych przyczyn, o jakie konkretne informacje można w trybie wskazanego art. 255 P.p.s.a. wzywać stronę. Z uwagi na przedmiot żądania muszą być one związane z sytuacją rodzinną i materialną wnioskodawcy.
Z kolei rodzaj dokumentów źródłowych, których dotyczy wymieniony art. 255 P.p.s.a. wskazuje § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. poz. 1257 ze zm.). Zgodnie z jego brzmieniem, wezwanie może obejmować nadesłanie: odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe (pkt 1); wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy (pkt 2); odpisów lub wypisów z rejestrów urzędowych (pkt 3); odpisów dwóch ostatnich bilansów (pkt 4); zaświadczenia o wysokości osiągniętego dochodu, uzyskanych wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwóch lat (pkt 5) i zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawcy wydawanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej (pkt 6).
Z uwagi na użyty we wskazanym przepisie zwrot "w szczególności" należy zauważyć, że wymienia on tylko przykładowo dokumenty, które wnioskujący o prawo pomocy obowiązany jest nadesłać w razie skierowania do niego wezwania z art. 255 P.p.s.a. Ponadto, należy zwrócić uwagę, że to rozpoznający wniosek referendarz sądowy lub sąd decyduje, kiedy konieczne jest – w jego ocenie – skorzystanie z instytucji wezwania o dodatkowe dane bądź dokumenty. Zadaniem strony, która chce, by dokonano rzetelnej analizy jej sytuacji finansowej w aspekcie ewentualnego spełnienia przez nią przesłanek przyznania prawa pomocy, jest zaś całkowite zastosowanie się do treści kierowanego do niej wezwania. Skoro bowiem to na wnoszącym o zastosowanie w jego wypadku odstępstwa od wskazanej wyżej reguły z art. 199 P.p.s.a. spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy, to oznacza to, iż rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy faktycznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
W licznym orzecznictwie sądowym przesądzone zostało, że już choćby częściowe nie dopełnienie przez stronę obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29.01.2015 r. II OZ 58/15, publ.: http: orzeczenia.nsa.gov.pl). Czynności określone w art. 255 P.p.s.a. mają ułatwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dlatego też strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść wezwania.
W przypadku niniejszego wniosku uznano, że dane przedstawione przez składającego go są niewystarczające do rozstrzygnięcia w jego przedmiocie. Wnioskodawca podał bowiem tylko wielkość uzyskiwanych dochodów, lecz nie wskazał i nie udokumentował wysokości ponoszonych wydatków. Wezwanie miało więc na celu uzyskanie danych w tym zakresie, aby – z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy – jak najdokładniej zbadać sytuację materialną skarżącego. Postawa M. B. wobec skierowanego do niego wezwania świadczy niewątpliwie o braku chęci należytego przedstawienia i udowodnienia okoliczności dotyczących jego możliwości finansowych, co rodzi wątpliwości co do tego, jakie one w rzeczywistości są.
Skarżący zasłaniając się mianowicie niejasnością wezwania, którego był adresatem sam przedstawił Sądowi pytania, które, w jego ocenie, miały rozwiać wszelkie jego wątpliwości. Treść tychże pytań wskazuje jednak ewidentnie, że wnioskodawca nie miał zamiaru uzupełnienia oświadczenia zawartego we wniosku złożonym na urzędowym formularzu. Nie jest to zresztą pierwsza tego typu sytuacja, bowiem przedstawioną postawę strona zaprezentowała także w innych sprawach zainicjowanych jej skargami, w których także nie udzielała odpowiedzi na kierowane do niej wezwania, a sama "wzywała" Sąd do udzielenia wyjaśnień.
Wobec powyższego, a więc w związku z brakiem należytej współpracy wnioskodawcy celem pełnego przedstawienia jego sytuacji materialnej, uznano, że brak jest podstaw do przyznawania mu prawa pomocy. Dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.
Na marginesie wskazuje się, że wezwanie w części dotyczącej nadesłania zeznania podatkowego za 2016 r. było oczywistą omyłką, lecz brak odpowiedzi na nie w tym właśnie zakresie nie miał wpływu na rozstrzygnięcie wniosku. Składający go nie odpowiedział bowiem także na pozostałą część wezwania.