Uzasadnienie
Skarżąca C. K. wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego (k. 17 akt sąd.).
W uzasadnieniu wniosku powołała się na stan materialny i zdrowotny uniemożliwiający ponoszenie dodatkowych kosztów bez uszczerbku dla zdrowia i życia. Wyjaśniła, że utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł miesięcznie; utrzymuje także schorowanego i leczącego się od [...] 2011 r. syna, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Podniosła, że na leki dla siebie i syna wydaje 900 zł miesięcznie. Oświadczyła, że posiada dom o powierzchni [...] m² oraz że aktualnie nie posiada oszczędności, jak również że syn nie ma żadnych wartościowych przedmiotów, nieruchomości, gruntów czy papierów wartościowych. Nadto podniosła, że sytuacja materialna uniemożliwia jej ponoszenie dodatkowych kosztów.
Z uwagi na niepełny charakter zawartych we wniosku o prawo pomocy (wniesionym na urzędowym formularzu) informacji co do sytuacji finansowej skarżącej, strona została na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 2012, poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) wezwana do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy.
W odpowiedzi z dnia 27 czerwca 2013 r. skarżąca podała, że z powodu stanu zdrowia posiada jedyne źródło dochodu w postaci emerytury w wysokości [...] zł miesięcznie, z której wraz z chorym i niepracującym synem ponosi koszty leczenia i przejazdów do ośrodka zdrowia oraz utrzymuje wspólne gospodarstwo domowe. Oświadczyła, że zeznanie podatkowe PIT za 2012 r. (dosłownie: "zeznanie podatkowe PIT za 2009r.") prześle drogą elektroniczną, czego jednak nie wykonała do dnia orzekania przez Sąd w sprawie prawa pomocy. Podała, że jedyny jej majątek stanowi zamieszkany przez nią dom, który nie przynosi dochodów. W odpowiedzi na pytanie, czy korzysta z odpłatnej pomocy lekarskiej podała, że leczy się w ośrodku medycznym przy ul. [...] (dawna ul. [...]) w [...], jednak otrzymuje też skierowania do specjalistów i w miarę możliwości korzysta z usług prywatnych specjalistów, w tym i takich, którzy nie wydają rachunków.
Według niej "obroty na posiadanych rachunkach sprowadzają się do wpłat emerytury i jej wypłat"; oświadczyła przy tym, że "skan z rachunków" prześle drogą elektroniczną, jednakże zestawień transakcji ostatecznie nie przysłała [w dniu 30 czerwca 2013 r. drogą elektroniczną – pismo przewodnie w sprawie o sygn. akt II SAB/Po 21/13 – nadesłała tylko jedno zestawienie operacji za okres od [...] kwietnia 2013 r. do [...] maja 2013 r., tożsame z wcześniej załączonym do pisma z dnia 27 czerwca 2013 r.]. Oświadczyła, że nie korzysta z kredytów i pożyczek, nie ma innych zobowiązań.
Nadto podała, że nie posiada żadnych samochodów; leczenie kosztuje około 900 zł miesięcznie. Oświadczyła też, że prześle szczegółowe zestawienie faktur, które to dokumenty jednak do akt sprawy nie dotarły.
Wnioskodawczyni do pisma z dnia 27 czerwca 2013 r. dołączyła następujące kserokopie: karty leczenia szpitalnego z 2010 r., 2011 r., 2012 r., 2013 r.; opinie o stanie zdrowia z 2011 r., 2012 r. i 2013 r.; zestawienie operacji na rachunku bankowym [...] za okres od [...] kwietnia 2013 r. do [...] maja 2013 r., z którego wynika, że saldo początkowe wynosiło [...] zł, a saldo końcowe [...] zł oraz, że w dniu [...] maja 2013 r. wypłaciła z tego rachunku kwotę [...] zł (k. 23-25 akt sąd.).
Postanowieniem z dnia 19 lipca 2013 r. referendarz sądowy tutejszego Sądu odmówił stronie przyznania prawa pomocy (k. 29 akt sąd.).
Odpis postanowienia został doręczony stronie za pośrednictwem poczty elektronicznej w dniu 24 lipca 2013 r. na podany w skardze i dalszych pismach procesowych adres e-mail (k. 3, 14, 23 akt sąd.). Załącznikami do wiadomości elektronicznej z dnia 24 lipca 2013 r. były dwa dokumenty w postaci plików w formacie pdf zatytułowane: "542.13-doreczenie.pdf" o rozmiarze 269 KB oraz "542.13-post.referendarza.pdf" o rozmiarze 145 KB (k. 32 i 47 akt sąd.). Załącznik "542.13-post.referendarza.pdf" o rozmiarze 145 KB był niekompletny, bowiem zawierał jedynie pismo przewodnie z dnia 24 lipca 2013 r., pierwszą stronę (sentencję) odpisu postanowienia z dnia 19 lipca 2013 r. (strona bez numeracji) oraz drugą stronę uzasadnienia opatrzoną cyfrą "3" (k. 48-50 akt sąd.).
Natomiast załącznik "542.13-doreczenie.pdf" o rozmiarze 269 KB zawierał pismo przewodnie oraz pełną treść odpisu postanowienia z dnia 19 lipca 2013 r., tj. sentencję i trzystronicowe uzasadnienie (k. 2930, k. 32 akt sąd.).
W piśmie z dnia 2 sierpnia 2013 r. (nadanym w tym dniu drogą elektroniczną, a następnego dnia drogą pocztową – k. 37-41 akt sąd.) strona podniosła, że doręczona stronie kopia postanowienia z dnia 19 czerwca 2013 r. nie stanowi całości, a do dnia 2 sierpnia 2013 r. nie został jej doręczony w inny sposób odpis postanowienia. Strona domagała się: prawidłowego doręczenia przedmiotowego postanowienia; niepodejmowania żadnych czynności do czasu doręczenia jej pełnej treści postanowienia; przywrócenia ewentualnie uchybionego terminu na wniesienie sprzeciwu wobec niezawinionej przez nią okoliczności braku doręczenia postanowienia do dnia 2 sierpnia 2013 r. Podniosła też, że jednocześnie wnosi "zażalenie od postanowienia jw." W uzasadnieniu stwierdziła, że w niniejszej sprawie doszło do odwrócenia pryncypiów, gdyż w miejsce rozpatrywania merytorycznie zasadnych skarg obywateli sąd bada zasobność portfela – w jej przypadku, schorowanej emerytki, "błędnie m.in. wywodząc na podstawie przekazanej (...) informacji o posiadaniu dwu kont", że posiada je w różnych bankach i nie zadowalając się uzyskanymi oświadczeniami i przedkładanymi dokumentami.
W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 4 listopada 2013 r. (data doręczenia – k. 45 akt sąd.) strona w piśmie z dnia 11 listopada 2013 r. przedstawiła wydruki z poczty elektronicznej na potwierdzenie braków odpisu postanowienia z dnia 19 lipca 2013 r. Podtrzymała ewentualny wniosek do przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu, w razie gdyby Sąd uznał, że termin, liczony od dnia 24 lipca 2013 r., do jego wniesienia upłynął z dniem 31 lipca 2013 r. Podniosła zarazem, że korespondencję sądową z dnia 24 lipca 2013 r. odebrała dopiero w dniu 2 sierpnia 2013 r. (k. 46 akt sąd.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
W pierwszej kolejności Sąd wskazuje przesłanki, ze względu na które przywrócił stronie uchybiony termin do wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 lica 2013 r. wydanego w przedmiocie prawa pomocy. Otóż w ocenie Sądu strona uchybiła terminowi do wniesienia sprzeciwu. Doręczenie odpisu postanowienia referendarza sądowego z dnia 19 lipca 2013 r. w przedmiocie prawa pomocy niewątpliwie nastąpiło w dniu 24 lipca 2013 r. na wskazany przez stronę adres poczty elektronicznej (do doręczeń). Pierwszy załącznik do wiadomości poczty elektronicznej z dnia 24 lipca 2013 r. miał postać dokumentu w formacie pdf o rozmiarze 269 KB i był kompletny, zawierał treść pisma przewodniego z dnia 24 lipca 2013 r. oraz pełną treść rozstrzygnięcia z dnia 19 lipca 2013 r. – sentencję i trzystronicowe uzasadnienie.
Wobec tego nie ma w tym zakresie żadnego znaczenia to, że do wiadomości poczty elektronicznej z dnia 24 lipca 2013 r. został również dołączony drugi, wybrakowany, dokument elektroniczny w formacie pdf w rozmiarze 145 KB, skoro pełna treść postanowienia z dnia 19 lipca 2013 r. (sentencji i uzasadnienia) wraz z odpowiednim pouczeniem znajdowała się w pierwszym załączniku.
Wobec powyższego siedmiodniowy termin do wniesienia sprzeciwu od postanowienia z dnia 19 lipca 2013 r., zgodnie z brzmieniem art. 259 § 1 p.p.s.a., rozpoczął bieg od dnia 24 lipca 2013 r. (daty doręczenia odpisu postanowienia) i upłynął w dniu 31 lipca 2013 r. Dla powyższego ustalenia bez znaczenia pozostaje fakt, że strona dopiero w dniu 2 sierpnia 2013 r. zapoznała się z przesłaną jej wiadomością poczty elektronicznej z dnia 24 lipca 2013 r. Sytuacja strony w omawianym okresie mogła mieć jednak wpływ na ocenę, czy podane przez nią okoliczności nie stanowią o braku winy w uchybieniu terminu. Przedstawione przez stronę dodatkowe informacje zawarte w piśmie z dnia 11 listopada 2013 r., skonfrontowane z okolicznościami dotyczącymi stanu zdrowia wynikającymi z wiadomości poczty elektronicznej z dnia 30 czerwca 2013 r. (pismo przewodnie w sprawie o sygn. akt II SAB/Po 21/13 wraz z załącznikami w postaci informacji o stanie zdrowia i leczeniu), pozwalają na stwierdzenie, że wobec stanu zdrowia (skarżąca jest schorowana), a w tym wobec jej problemów z wzrokiem i leczenia różnych schorzeń, mogła mieć znacznie utrudnione korzystanie ze skrzynki poczty elektronicznej i ograniczoną możliwość rozeznania się co do załączników wiadomości elektronicznej wysłanej do niej przez Sąd w dniu 24 lipca 2013 r.
Wobec zachowania określonych w art. 86 i 87 p.p.s.a. wymogów wniosku o przywrócenie terminu Sąd uznał, że spełnione zostały przesłanki formalne warunkujące rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu. W szczególności, strona dokonała czynności, której dotyczył wniosek – złożyła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 19 lipca 2013 r., jak również uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do wniesienia sprzeciwu nie nastąpiło z jej winy. Przedłożona w niniejszej sprawie (a także w sprawie o sygn. II SAB/Po 21/13) dokumentacja medyczna wskazuje na poważny stan zdrowia strony, który mógł –nawet w sytuacji zachowania należytej staranności – istotnie utrudnić czy wręcz uniemożliwić stronie dopełnienie czynności w terminie.
W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1. sentencji postanowienia.
W drugiej kolejności wyjaśnić należy, że zgodnie z przepisem art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika jednoznacznie, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak, jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się zatem o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu.
Skutkiem wniesionego w niniejszej sprawie sprzeciwu jest utrata mocy przez postanowienie referendarza sądowego z dnia 19 lipca 2013 r., z czym wiąże się konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy.
Stosownie do dyspozycji art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje po wykazaniu, że nie jest ona w stanie uiścić jakichkolwiek kosztów postępowania. Regulacja zawarta w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Trzeba również zaznaczyć, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. Przez brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych należy rozumieć jako brak realnych możliwości pozyskania środków na sfinansowanie kosztów postępowania sądowego, wskutek czego ograniczona zostaje, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, możność realizacji prawa do sądu.
Orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy musi znajdować uzasadnienie w całej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, dlatego też to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Wnioskodawca powinien zatem wykazać w sposób niebudzący żadnych wątpliwości, że zdobycie przez niego środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, który nie pracuje i choruje przewlekle. Strona wyjaśniła, że jedynym źródłem utrzymanie jej i syna jest emerytura skarżącej w kwocie 1 762 netto [1 762,65 zł, jak wynika z zestawienia wpływów na rachunek bankowy]. Według oświadczeń skarżącej, syn jest na jej całkowitym utrzymaniu.
Z oświadczeń C. K. oraz przedłożonej przez nią dokumentacji wynika, że ona sama oraz jej syn są osobami przewlekle chorymi. Zdaniem strony wydatki na ich lekarstwa i materiały medyczne, z których korzysta, oscylują około kwoty 900 zł, jednakże pomimo zobowiązania, które na siebie przyjęła odpowiadając na wezwanie Sądu z dnia 12 czerwca 2013 r., strona nie przedstawiła dokumentacji, która pozwoliłaby na zweryfikowanie ponoszonych miesięcznych kosztów bieżącego utrzymania i leczenia. Miała zaś po temu okazję również wnosząc sprzeciw od postanowienia z dnia 19 lipca 2013 r. lub w piśmie uzupełniającym sprzeciw.
W ocenie Sądu skarżąca nie przedstawiła w pełni swojej sytuacji majątkowej, jak tego wymaga przepis art. 252 § 1 p.p.s.a., a w tym i sytuacji majątkowej syna, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Sądowi z urzędu wiadomo, że syn skarżącej dysponuje co najmniej jednym rachunkiem bankowym, na którym odnotowywane są wpływy [okoliczność wynikająca z ustaleń w sprawie o sygn. II SAB/Po 21/13]. Skarżąca nie przedstawiła w niniejszej sprawie wyciągów z rachunków bankowych za wymagany okres 6 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku, jak i zeznania podatkowego PIT za 2012 r., co pozwoliłoby Sądowi na odpowiednie rozeznanie się w rzeczywistej sytuacji strony i jej syna, w tym na zweryfikowanie jej twierdzeń, że syn jest bezrobotny i nie uzyskuje żadnych dochodów ze względu na stan zdrowia (k. 23 akt sąd.). Sama skarżąca przy tym przyznała, że posiada dwa konta (rachunki bankowe), bowiem uczyniła Sądowi w kwestii badania jej sytuacji finansowej zarzut w sprzeciwie z dnia 2 sierpnia 2013 r. (k. 38 akt sąd.).
Pomimo własnej deklaracji w tym zakresie, skarżąca nie dopełniła zobowiązania do przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich 6 miesięcy, które w pełni odzwierciedlałyby wysokość środków, jakimi strona realnie dysponuje. Z jedynego zestawienia operacji na rachunku bankowym [...], jakie przedłożyła w sprawie – za okres od [...] kwietnia 2013 r. do [...] maja 2013 r., wynika, że saldo początkowe wynosiło [...] zł, a saldo końcowe [...] zł, co też pozwoliło jej w dniu [...] maja 2013 r. na wypłatę z tego rachunku kwoty [...] zł.
Wszystkie powyższe okoliczności budzą wątpliwości Sądu co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej i jej syna, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W niniejszej sprawie nie można uznać, że strona wykazała w sposób niebudzący wątpliwości, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów związanych z uczestnictwem w postępowaniu sądowym, nie zobrazowała bowiem w pełni swojej sytuacji majątkowej oraz sytuacji majątkowej swojego syna.
W tej sytuacji, opierając się na treści formularza wniosku o prawo pomocy i jego uzupełnienia, niemożliwe okazało się dokonanie ustaleń faktycznych, co do aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawczyni, pozwalających stwierdzić, że skarżąca nie może pokryć nawet części kosztów niniejszego postępowania. Precyzyjne wyjaśnienie sytuacji finansowej strony skarżącej jest natomiast niezbędne dla oceny możliwości poniesienia kosztów niniejszego postępowania. Brak pełnego materiału dowodowego, który uzasadniałby stanowisko, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania oraz wątpliwości co do jej sytuacji finansowej, musiały skutkować odmową przyznania prawa pomocy.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji (punkt 2.).
/-/ W.Batorowicz