Uzasadnienie
Decyzją z dnia 10 marca 2026 r. nr [...] postępowanie [...] Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu odwołania S. B., utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 czerwca 2025 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko T. B. na okres świadczeniowy [...].
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji brak jest podstaw do uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ponieważ opieka nad ww. dzieckiem została uregulowana w ramach orzeczenia sądowego - wyrok Sądu Okręgowego w [...] z dnia 22 sierpnia 2022 r. Sygn. akt: [...] zaś z niniejszego wynika, że sprawowana opieka nie jest opieką naprzemienną.
Wedle figurujących w aktach orzeczeń Sądu opiekę nad dzieckiem sprawują oboje rodzice jednak uregulowany wymiar kontaktów Skarżącego z dzieckiem, ustalone miejsce zamieszkania dziecka przy matce oraz ustalony i przedstawiony w uzasadnieniu wyroku Sądu z dnia 22 sierpnia 2022 r. stan faktyczny jasno wskazują na brak opieki naprzemiennej.
W wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia 22 sierpnia 2022 r. Sygn. akt: [...] w treści uzasadnienia wskazano przeciwwskazania do ustalenia opieki naprzemiennej nad dzieckiem.
"Sprawowanie opieki naprzemiennej być może okaże się zgodne z dobrem dzieci w przyszłości, sąd podziela tu obawy biegłego wyrażone w opinii. Rodzeństwo nie powinno być rozdzielane - nie ma podstaw, by pieczę nad synami powierzyć ojcu, a nad córką - matce (opinia uzupełniającą biegłego). Typowa opieka naprzemienna w jej różnych wariantach nie jest zgodna z dobrem dzieci, przynajmniej obecnie - brakuje idealnego, pełnego porozumienia małżonków, również z uwagi na eskalowanie roszczeń powoda motywowane jego obciążeniem finansowym związanych z orzeczonymi kosztami utrzymywania rodziny."
Wedle cytowanego fragmentu Sąd nie ustanowił opieki naprzemiennej nad ww. dzieckiem, ponieważ było to niemożliwe przez wzgląd na dobro dzieci i konflikt rodziców.
Odnosząc się do stanowiska Skarżącego, iż uzasadnienie wyroku nie powinno stanowić kryterium do stwierdzenia opieki naprzemiennej nad dzieckiem organ wyjaśnił, że z uwagi na brak jej bezpośredniego wskazania należy mieć na uwadze całokształt sprawy i ustalone przez Sąd przyczyny jej nieustanowienia.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł S. B. zarzucając jej:
- - naruszenie przepisu prawa materialnego - art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez jego niezastosowanie i błędne przyjęcie, że skoro sąd ustalający kontakty małoletniego z ojcem, w uzasadnieniu wyroku podjął rozważania nad zasadnością zastosowania w sprawie systemu wykonywania opieki nad małoletnim w formie opieki naprzemiennej oraz brak literalnego ustalenia w tym zakresie w wyroku, to wynika z tego, że opieka nie jest naprzemienna, co skutkowało uznaniem, że w sprawie nie zachodzi przypadek opieki naprzemiennej obojga rodziców nad dzieckiem, przy czym organ nie uwzględnił faktu rzeczywistego sprawowania opieki nad dzieckiem przez oboje rodziców, wynikającego z wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia 22 sierpnia 2022 roku, sygn. akt: [...], które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, skutkując wydaniem błędnej decyzji;
- - naruszenie przepisów postępowania - art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niepodjęcie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy oraz wydanie decyzji na podstawie nieprawidłowo ustalonego stanu faktycznego, z pominięciem okoliczności wskazujących, że opieka nad synem sprawowana jest przez obojga rodziców w sposób naprzemienny, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało wydaniem zaskarżonej decyzji.
Wskazując na powyższe Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł, że w niniejszej sprawie, sąd orzekający rozwód skarżącego i matki dziecka, ustalił bieżące kontakty skarżącego z małoletnimi dziećmi w ten sposób, że mają się one odbywać: co drugi weekend: od piątku godz. 15 do poniedziałku godz. 8, oraz we wtorki po zajęciach edukacyjnych, a gdy ich nie ma od godz. 15 do czwartku godz. 8, przy czym w czasie zajęć szkolnych powód ma obowiązek odebrać dzieci z placówek edukacyjnych i odwozić je.
Wobec powyższego, opieka wykonywana przecz skarżącego wraz z M. B. jest opieką o charakterze naprzemiennym. Jak wynika z treści ww. orzeczenia, w każdym tygodniu dzieci spędzają połowę wtorku, środę i czwartek rano tj. zaokrąglając ok. 2 pełne dni oraz dwa weekendy tj. połowę piątku, sobotę, niedzielę i poniedziałek rano tj. zaokrąglając ok. 3 pełen dni w miesięcy z skarżącym. Wobec tego, sąd orzekający rozwód skarżącego i M. B. ustalił opiekę skarżącego nad dziećmi w ilości co najmniej 14 dni każdego miesiąca. W miesiącach z większą ilością weekendów, skarżący spędza z dziećmi nawet 16 dni.
Skarżący i matka dziecka dzielą się również w równych okresach opiekę nad małoletnim w czasie wakacji letnich i zimowych. W ferie zimowe, dziecko jest po jednym tygodniu u każdego z rodziców a w wakacje, poza stałym grafikiem, rodzice ustalili, że dziecko będzie z matką dodatkowo w pierwszy tydzień lipca i sierpnia, a z skarżący trzeci tydzień lipca i sierpnia. Z powyższego wynika, że w każdym miesiącu, dziecko spędza czas w połowie u mamy a w połowie ze skarżącym.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację zwartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej również jako: "P.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Kontrola sądowoadministracyjna przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria wykazała, że skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, zarówno procesowym, jak i z przepisami ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2026 r., poz. 508 – dalej "ustawa"), które stanowiły materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia.
Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy). Z kolei na podstawie art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a.
Zgodnie z art. 22 ustawy, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 stosuje się.
Istotne dla sprawy jest ponadto brzmienie art. 5 ust. 2a ustawy według którego, w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.
W przedmiotowej sprawie organ uwzględniając treść wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia 22 sierpnia 2022 r. Sygn. akt: [...], a przede wszystkim jego uzasadnienie stoi na stanowisku, że sprawowana nad dziećmi opieka nie jest opieką naprzemienną.
Natomiast w ocenie Skarżącego zakres ustalonych kontaktów w ww. wyroku prowadzący do sytuacji gdzie dziecko spędza czas w połowie u mamy a w połowie ze skarżącym należy traktować jako opiekę naprzemienną o której mowa w ww. art. 5 ust. 2a ustawy.
Rozstrzygając powyższe w pierwszej kolejności wskazać należy, że w rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której rodzice dziecka są rozwiedzieni. Przy tym zgodnie z treścią wyroku rozwodowego wykonanie władzy rodzicielskiej nad dziećmi powierzono obojgu rodzicom, ustalając miejsce zamieszkania dzieci przy matce (pkt. 2 wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia 22 sierpnia 2022 r. Sygn. akt: [...]).
Ponadto w wyroku powyższym Sąd Okręgowy uregulował kontakty Skarżącego z dziećmi (pkt 3 sentencji wyroku) w ten sposób że mają się one odbywać
- a. co drugi weekend: od piątku godz. 15 do poniedziałku godz.8, oraz we wtorki po zajęciach edukacyjnych, a gdy ich nie ma od godz. 15 do czwartku godz. 8, przy czym w czasie zajęć szkolnych powód ma obowiązek odebrać dzieci z placówek edukacyjnych i odwozić je;
- b. trzeci tydzień lipca i trzeci tydzień sierpnia (dwa razy po tygodniu - od popołudnia w piątek do poniedziałku rano); w pozostałym czasie wakacji ojciec będzie spotykał się z dziećmi według zasad określonych w punkcie 4.a, za wyjątkiem pierwszego tygodnia lipca i pierwszego tygodnia sierpnia, które dzieci spędzą z matką;
- c. drugi tydzień ferii zimowych - od soboty godz. 10 do soboty godz. 16;
- d. w latach parzystych: 24 grudnia od godz. 18 do 25 grudnia godz. 18;
- e. w latach nieparzystych 24 grudnia od godz. 10 do godz. 18 oraz od 25 grudnia godz. 18 do 26 grudnia godz. 18;
- f. 31 grudnia i Nowy Rok naprzemiennie z matką, przy czym 31 grudnia 2022 r. i Nowy Rok w 2023 r. dzieci spędzą z ojcem;
- g. w latach parzystych Wielką Sobotę od godz, 10 do Niedzieli Wielkanocnej godz, 18;
- h. w latach nieparzystych Niedzielę Wielkanocną od godz. 18 do wtorku po Świętach Wielkanocnych godz. 8.
W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, iż w sentencji wyroku Sąd nie posłużył się zwrotem "opieka naprzemienna". To jednakże w sytuacji gdy zwrot ten nie występuje w sentencji wyroku to rzeczą organów jest samodzielne ustalenie charakteru zawartych tamże zapisów dla zobrazowania i wyłożenia treści pojęcia "opieka naprzemienna" w konkretnej sprawie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lutego 2022 r. sygn. akt l OSK 843/20; wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Olsztynie z 7 listopada 2018 r. sygn. akt II SA/Ol 690/18, w Kielcach z 1 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Ke 679/22 i z 10 grudnia 2025 r. sygn. akt II SA/Ke 384/25).
Sąd w składzie orzekającym podziela wyrażoną w orzecznictwie ocenę prawną, zgodnie z którą wskazówką dla tego, jak rozumieć opiekę naprzemienną, są znowelizowane przepisy Kodeksu postępowania cywilnego: art. 582ą § 4, art. 598˛˛, art. 756˛ § 1 pkt 3 wskazujące na stan, w którym dziecko w powtarzających się okresach mieszka z każdym z rodziców.
Z uwagi na zasadę jednolitości systemu prawa, regulację tę należy odnieść do pojęcia opieki naprzemiennej, zastosowanego w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
W związku z tym - opieka naprzemienna obydwojga rodziców wynika z określenia w orzeczeniu sądu, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach. Dodać przy tym należało, że przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, w tym art. 756˛ § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, w sposób nie budzący wątpliwości, odróżniają "ustalenie, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach" od "uregulowania sposobu kontaktów z dzieckiem". Powoduje to, że nie może być wątpliwości, iż uregulowanie sposobu kontaktów z dzieckiem nie może być utożsamiane z wprowadzeniem opieki naprzemiennej, wynikającym z określenia w orzeczeniu sądu, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach.
Warto w tym miejscu wskazać, iż opieka naprzemienna związana jest z wykonywaniem władzy rodzicielskiej i sprawowaniem pieczy nad dzieckiem, w przypadku pieczy naprzemiennej chodzi o cykliczne, naprzemienne zamieszkiwanie dziecka z każdym z rodziców (A. Pośpiech [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. M. Fras, M. Habdas, Warszawa 2021, art. 107). Opieka (piecza) naprzemienna, jako związana z relacjami między rodzicami i dziećmi nie jest instytucją prawa administracyjnego, ale rodzinnego i z tego powodu uwzględnienia wymaga dorobek doktrynalny prawa rodzinnego. Na tym gruncie za dominujące można uznać stanowisko, że przyjęcie modelu pieczy naprzemiennej jest rozstrzygnięciem o władzy rodzicielskiej. Instytucja pieczy naprzemiennej znajduje oparcie w uprawnieniu sądu do rozstrzygnięcia o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 20 lipca 2023 r. sygn. akt l OSK 1161/21, z 27 sierpnia 2025 r. sygn. akt l OSK 1990/23).
Odnosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż w cytowanym wyżej wyroku Sądu Okręgowego zostało zawarte orzeczenie o ustaleniu miejsca zamieszkania dzieci przy matce. Natomiast z samego szerokiego uregulowania kontaktów nie można wywodzić, iż w niniejszej sprawie mamy do czynienia z opieką naprzemienną.
Powyższe jednoznacznie potwierdza uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia 22 sierpnia 2022 r. Sygn. akt: [...]. W treści uzasadnienia wskazano, iż "Sprawowanie opieki naprzemiennej być może okaże się zgodne z dobrem dzieci w przyszłości, sąd podziela tu obawy biegłego wyrażone w opinii. Rodzeństwo nie powinno być rozdzielane - nie ma podstaw, by pieczę nad synami powierzyć ojcu, a nad córką - matce (opinia uzupełniającą biegłego). Typowa opieka naprzemienna w jej różnych wariantach nie jest zgodna z dobrem dzieci, przynajmniej obecnie - brakuje idealnego, pełnego porozumienia małżonków, również z uwagi na eskalowanie roszczeń powoda motywowane jego obciążeniem finansowym związanych z orzeczonymi kosztami utrzymywania rodziny. Duże znaczenie ma też forma rozwodu - strony dochodziły ustalenia winy, co pogłębiało konflikt małżeński i rzutowało negatywnie na sferę funkcjonowania rodzicielskiego.
Nie można pominąć uwagi, że o ile opieka ta byłaby do zaakceptowania w przypadku chłopców, to nie będzie ona zgodna z dobrem małoletniej córki, jeszcze za bardzo z matką związaną, by dobrze znosić tygodniowe rozłąki, poza tym stoi na progu edukacji szkolnej - nie może mieć w tym trudnym okresie przejściowym, który niebawem nastąpi dwóch domów i dwóch osób nadzorujących ten proces". Sąd Okręgowy ponadto orzekając o alimentach zaznaczył, że "Powódka prowadzi z dziećmi gospodarstwo domowe, i co do zasady organizuje czas nauki szkolnej i wypoczynku; realizuje swój obowiązek w większym stopniu przez osobiste starania, zatem świadczenie alimentacyjne ojca powinno polegać na pokrywaniu kosztów utrzymania i wychowania dzieci.
Również Sąd Apelacyjny uznał, iż w sprawie brak jest podstaw do ustanowienia opieki naprzemiennej, której Skarżący domagał się w złożonej apelacji. W uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia z dnia 19 marca 2024 r. Sygn. akt [...] wskazano, że "Na opiekę naprzemienną wyrazić muszą zgodę rodzice dzieci. W niniejszej sprawie pozwana nie zgadzała się na taką formę stąd wniosek powoda w tym względzie nie mógł zostać uwzględniony.".
Z powyższych względów zgodzić należy się z organem, iż cytowany wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia, według którego dzieci stron mają pozostawać pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców.
Prawidłowo zatem orzekające w sprawie organy przyjęły, że w sprawie nie można mówić o opiece naprzemiennej w rozumieniu art. 5 ust. 2a ustawy, a co za tym idzie zasadnie odmówiły przyznania Skarżącemu świadczenia wychowawczego.
Podsumowując należy wskazać, że w ocenie Sądu decyzja podjęta przez organ była zgodna z prawem i opierała się na prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego i prawidłowej ocenie stanu faktycznego. Nie doszło w sprawie do naruszenia także innych niż wskazane w skardze przepisów prawa.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił
- - ---------------------- 2