Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 15 września 2025 r. J. J. (dalej jako: "strona") zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie dla syna F. J. stypendium szkolnego. Do wniosku dołączone zostało zaświadczenie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] wskazujące, że jej mąż P. J. wybrał w 2024 r. formę opodatkowania przychodów z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej w postaci ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych (stawka podatkowa wynosi 5,5%), a także oświadczenie P. J. wskazujące, że w miesiącu sierpniu 2025 r. osiągnął przychód w kwocie [...]zł.
Pismem z dnia 18 września 2025 r., znak: [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (dalej jako: "Kierownik GOPS" lub "organ pierwszej instancji") wezwał stronę do uzupełnienia wniosku o przyznanie stypendium szkolnego poprzez dołączenie oświadczenia o osiągniętym dochodzie za miesiąc sierpień 2025 r., w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania. Organ pierwszej instancji poinformował, że nieuzupełnienie wskazanego braku spowoduje odmowę przyznania świadczenia.
W dniu 1 października 2025 r. do siedziby Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wnioskodawczyni złożyła postanowienie Naczelnika Drugiego [...] Skarbowego o odmowie wydania zaświadczenia w sprawie przychodów ewidencjonowanych P. J. za 2025 r., wraz z zaświadczeniem dotyczącym ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych w roku podatkowym 2024.
Decyzją z dnia 16 października 2025 r., znak: [...], Kierownik GOPS odmówił udzielenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym – stypendium szkolnego w formie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym na pokrycie kosztów związanych z pobieraniem nauki.
W uzasadnieniu organ pierwszej instancji stwierdził, że strona nie spełnia przesłanek do ubiegania się o stypendium szkolne po analizie przedłożonego materiału dowodowego dotyczącego wysokości dochodu i liczby osób wspólnie zamieszkujących w gospodarstwie domowym. Do wniosku o przyznanie stypendium szkolnego załączone zostało zaświadczenie naczelnika urzędu skarbowego z dnia 13 sierpnia 2025 roku o formie opodatkowania na zasadach określonych w przepisach o zryczałtowanym podatku dochodowym z prowadzonej działalności gospodarczej przez męża P. J. oraz oświadczenie o wysokości przychodu. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 5 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, w stosunku do osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą opodatkowaną na zasadach określonych w przepisach o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne – za dochód przyjmuje się kwotę zdeklarowaną w oświadczeniu tej osoby.
Przedłożenie oświadczenia o przychodzie P. J. uniemożliwia więc dokonanie oceny sytuacji materialnej rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku. Końcowo organ pierwszej instancji dodał, że mimo wezwania strona nie uzupełniła wymaganego dokumentu, co spowodowało wydanie decyzji odmownej.
Pismem z dnia 31 października 2025 r. J. J. wniosła odwołanie wskazując, że decyzja organu pierwszej instancji wydana została z naruszeniem przepisów prawa procesowego mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Zdaniem strony zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym oświadczenie jej męża o wysokości przychodu z działalności gospodarczej oraz zaświadczenie z urzędu skarbowego o formie opodatkowania pozwalały na ustalenie dochodu zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej. Kierownik GOPS w ogóle zaś nie ocenił przedłożonych dokumentów poprzestając na wskazaniu różnicy pomiędzy oświadczeniem o dochodzie i przychodzie. Końcowo strona wskazała, że jej rodzina utrzymuje się głównie z działalności gospodarczej męża oraz świadczenia 800+, co nie wystarcza na pokrycie wszystkich potrzeb związanych z nauką. Taki, a nie inny kształt przedłożonych organowi pierwszej instancji dokumentów nie wynika zaś ze złej woli czy chęci zatajenia dochodu, a z uwarunkowań systemu podatkowego.
Decyzją z dnia 15 grudnia 2025 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: "Kolegium" lub "organ odwoławczy") utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu Kolegium podało, iż przepisy ustawy o pomocy społecznej są w tym zakresie jednoznaczne i stwierdzić należało, że oświadczenie o uzyskanym przychodzie, nie jest wystarczające do ustalenia, czy rodzina strony spełnia wskazane kryterium dochodowe. Organ zaś nie ma kompetencji do samodzielnego wyliczenia i weryfikacji dochodu strony, na podstawie przedłożonego oświadczenia o przychodach.
Pismem z dnia 9 stycznia 2026 r. J. J. (dalej jako: "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na wyżej opisaną decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez błędne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego, przez co wydano decyzję, która narusza słuszny interes przedsiębiorcy jako obywatela, prowadzącego działalność gospodarczą na zryczałtowanej formie opodatkowania z zarejestrowanym VAT;
- 2. art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nieprzyczynienie się przez organy wydające decyzję do starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania mającego zagwarantować również obowiązek prawidłowego rozważenia stanu faktycznego i prawnego rozpoznawanej sprawy, idąc dalej "zarzutu błędnej wykładni" przepisów prawa, stanowiących o brzmieniu zaskarżonych decyzji;
- 3. art. 78 § 1 w zw. z art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez całkowite pominięcie materiału dowodowego stwierdzającego dochód rodziny skarżącej.
Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Kolegium z dnia 15 grudnia 2025 r., znak: [...]; uchylenie w całości poprzedzającej decyzji organu pierwszej instancji z dnia 16 października 2025 r., znak: [...]; przyznanie synowi F. J. stypendium szkolnego o charakterze socjalnym; zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu skargi J. J. wskazała, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej i obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Organy prowadzące postępowanie nie zebrały w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia sytuacji dochodowej rodziny skarżącej. Zgromadzony materiał dowodowy, w tym oświadczenie męża skarżącej o wysokości przychodu z działalności gospodarczej oraz zaświadczenie z urzędu skarbowego o formie opodatkowania, pozwalały na ustalenie dochodu zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej. Organy jednak zignorowały te dokumenty, ograniczając się do formalistycznej interpretacji przepisów. Z uwagi na konstrukcję zryczałtowanego podatku dochodowego od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, rozliczający się w ten sposób podatnik nie ma możliwości uzyskania od organu podatkowego zaświadczenia o osiąganym w danym miesiącu dochodzie. Obliczenie go na podstawie oświadczenia o przychodzie oraz zaświadczenia o stawce ryczałtu jest jednak możliwe, a organy takiej możliwości nie zauważyły.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując jednocześnie stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje.
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej jako: "P.p.s.a.") wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.).
Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).
Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem wydanych w sprawie decyzji wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 grudnia 2025 r., znak: [...], utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia 16 października 2025 r., znak: [...] o odmowie świadczenia w formie stypendium szkolnego.
Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn. Dz. U z 2025 r. poz. 881 ze zm.; dalej jako: "u.o.ś.") oraz ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r. poz. 438 ze zm.; dalej jako: "u.p.s.")
Zgodnie z art. 90b ust. 1 u.o.ś., uczniowi przysługuje prawo do pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa lub budżecie właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Jak stanowi art. 90c ust. 2 pkt 1 u.o.ś., jednym z świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym jest stypendium szkolne. Świadczenie to, w myśl art. 90d ust. 1 u.o.ś., może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniem ust.
12. Stypendium szkolne może być udzielane uczniom w formie całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych, w tym wyrównawczych, wykraczających poza zajęcia realizowane w szkole w ramach planu nauczania, a także udziału w zajęciach edukacyjnych realizowanych poza szkołą oraz pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności zakupu podręczników (art. 90d ust. 1 i 2 u.o.ś.). Stypendium szkolne może być ponadto udzielone w formie świadczenia pieniężnego (art. 90d ust. 5 u.o.ś.).
Przyznanie stypendium szkolnego uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego. Jak wynika z art. 90d ust. 7 u.o.ś., miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.
Zgodnie z art. 90d ust. 8 u.o.ś., miesięczna wysokość dochodu, o której mowa w ust. 7, jest ustalana na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 ustawy, o której mowa w ust. 7, z tym że do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej, o których mowa w art. 90c ust. 2 i 3.
W myśl zaś art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Z treści art. 8 ust. 2 pkt 2 u.p.s. wynika zaś, że w stosunku do osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą opodatkowaną na zasadach określonych w przepisach o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne – za dochód przyjmuje się kwotę zadeklarowaną w oświadczeniu tej osoby.
W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji prawidłowo uznały, że do określenia dochodu strony ubiegającej się o przyznanie świadczenia w formie stypendium szkolnego konieczne jest ustalenie dochodu na członka rodziny, na podstawie złożonego oświadczenia, zgodnie z wyżej przytoczonymi regulacjami.
W ocenie Sądu przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie obowiązkiem organu było jednak wnikliwe przeanalizowanie czy oświadczenie męża wnioskodawczyni o uzyskiwanym przychodzie w sytuacji jego opodatkowania na zasadach określonych w przepisach o zryczałtowanym podatku dochodowym z prowadzonej działalności gospodarczej w zestawieniu ze złożonym następczo przez J. J. postanowieniem Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] o odmowie wydania zaświadczenia w sprawie wysokości dochodu w sierpniu 2025 roku nie były wystarczające do przyjęcia, że w takich okolicznościach spełniona została wymagana przepisami przesłanka złożenia oświadczenia w zakresie uzyskiwanego dochodu. Tym bardziej, że przedłożone równocześnie zaświadczenie o stawce ryczałtu stosowanej wobec przychodów męża J. J. oraz oświadczenie o osiągniętym za miesiąc sierpień przychodzie, pozwalały na poczynienie dalszych ustaleń w kwestii wysokości dochodu na osobę w rodzinie i jako oświadczenie o dochodzie mogły zostać zweryfikowane w toku postępowania przez organy.
Takiego działania ze strony organów można było oczekiwać z uwagi na zasadę dążenia do prawdy obiektywnej, a także obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Rolą organu jest bowiem dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz załatwienie sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej jako: "K.p.a."). W tym zakresie należy jednak zgodzić się ze skarżąca, iż działania organu były niewystarczające.
Sąd uznaje zatem, że kategoryczne stanowisko organów było przedwczesne i naruszyło zasadę budowania zaufania do organów administracji publicznej (art. 8 K.p.a.). Przyjęta przez organy wykładnia dotycząca przywołanych przepisów w odniesieniu do obowiązku złożenia oświadczenia o dochodzie była zbyt rygorystyczna i zarazem niezgodna z powołaną zasadą dążenia do prawdy obiektywnej oraz obowiązkiem wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.).
Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. zaskarżona decyzja, wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji zostały uchylone, o czym orzeczono w sentencji wyroku.