Uzasadnienie
Decyzją z dnia 5 lutego 2026 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej: k.p.a.) w związku z art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2025 r. poz. 438; dalej: u.p.o.u.a.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia 5 września 2025 r.,w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wynoszących na dzień 5 września 2025 r. 31.100 zł plus ustawowe odsetki za opóźnienie w wysokości 31.830,12 zł (łącznie: 66.930,12 zł).
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że w dniu 17 sierpnia 2023 r. wpłynął do organu I instancji wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami, umotywowany złą sytuacją zdrowotną i finansową wnioskodawcy.
Organ I instancji decyzją z dnia 21 września 2023 r. odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zaś Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania wnioskodawcy utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na powyższą decyzję. Sąd wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2025 r. w sprawie sygn. akt II SA/Lu 914/24 uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.
Zdaniem Sądu organy nie wykazały, że sytuacja skarżącego, biorąc pod uwagę wszystkie wskazane wyżej aspekty zdrowotne, dochodowe i majątkowe, jest sytuacją typową, powtarzającą się w innych przypadkach dłużników alimentacyjnych. Za zupełnie nietrafny Sąd uznał argument Kolegium dotyczący niewystąpienia skarżącego o obniżenie zasądzonych alimentów oraz fakt, że w 2010 r. roku alimenty na rzecz dzieci skarżącego zostały podwyższone. W sprawie o umorzenie świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma znaczenie jedynie aktualna sytuacja dłużnika alimentacyjnego oraz perspektywa jej zmiany w przyszłości, nie zaś okoliczności, które miały miejsce nawet kilka czy kilkanaście lat wcześniej. Organ nie zweryfikował ponadto twierdzenia skarżącego, że występował o obniżenie alimentów, czego Sąd Rejonowy nie uwzględnił.
W ocenie Sądu organy powinny rozważyć czy sytuacja materialna i zdrowotna strony nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o umorzenie zaległości jeżeli nie w całości, to chociażby w części, np. w zakresie odsetek.
Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji odmówił wnioskodawcy umorzenia świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, zaś Kolegium po rozpatrzeniu odwołania utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Uzasadniając orzeczenie organ odwoławczy przytoczył ustalenia poczynione w postępowaniu toczącym się w latach 2023 – 2025, uznał jednak, że ocena materiału dowodowego została dokonana przez organ I instancji z uwzględnieniem reguł zawartych w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego.
Kolegium wskazało, że organ odwoławczy może niewątpliwie oprzeć się w całości na dowodach zgromadzonych przez organ I instancji oraz powtórzyć wnioski wysnute przez ten organ podczas oceny tych dowodów, uznając argumentację organu I instancji za swoją, co ma miejsce w rozpatrywanej sprawie. Organ I instancji procedował bowiem precyzyjnie i wnikliwie i w sposób niebudzący wątpliwości, a w decyzji zawarł wszystkie najistotniejsze kwestie dotyczące niniejszej sprawy. Kolegium stwierdziło zatem, że żadne uchybienia w tej materii nie zaistniały.
W skardze na decyzję Kolegium J. R. zarzucił naruszenie art. 7, 77 § 1, art. 80, art. 15, art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a., a przede wszystkim art. 153 p.p.s.a. poprzez nierozpatrzenie istoty sprawy, nieodniesienie się do podniesionych w odwołaniu okoliczności i brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego, a także niezastosowanie się do wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wyrażające się w niewłaściwym uwzględnieniu aktualnej sytuacji skarżącego oraz zupełne pominięcie perspektywy jej zmiany na przyszłość, gdy w uzasadnieniu wyroku WSA nakazał organowi właśnie te okoliczności uwzględnić przy wydawaniu decyzji. Wniósł w związku z tym o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz uchylenie utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji jako naruszających prawo w sposób istotny.
W treści skargi opisał swoją sytuację zdrowotną, dochodową i majątkową. W toku postępowania sądowego dołączył dokumenty tj. aktualne orzeczenie o niepełnosprawności oraz zawiadomienie o zajęciu świadczenia rentowego przez Komornika Sądowego.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest odmowa umorzenia skarżącemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych wraz z odsetkami.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2025 r. poz. 438; dalej: u.p.o.u.a.), w myśl którego właściwy organ może - na wniosek dłużnika alimentacyjnego - umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Dokonując wykładni art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., a tym samym sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, o której mowa w tym przepisie, nie można pominąć, że przy ocenie tej sytuacji należy mieć na uwadze nie tylko aktualną sytuację dłużnika, ale należy też ocenić, czy istnieją perspektywy poprawy jego sytuacji w przyszłości (por. wyrok NSA z 1 grudnia 2022 r., I OSK 1363/22).
W uzasadnieniu wyroku wydanego już w tej sprawie Sąd podkreślił, że "prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy z wniosku o umorzenie wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w której organ dysponuje szerokim zakresem luzu decyzyjnego (uznania administracyjnego), może nastąpić wyłącznie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu jej okoliczności, a decyzja musi być dostatecznie uzasadniona przez wskazanie okoliczności takiego rozstrzygnięcia, co wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Rolą organu jest, stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., wnikliwe ustalenie istnienia (lub braku) okoliczności przemawiających za udzieleniem wnioskowanej ulgi, przeprowadzenie zgodnie z art. 80 k.p.a. oceny całokształtu zebranego materiału dowodowego oraz uzasadnienie wydanej decyzji w sposób odpowiadający wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Jest więc oczywiste, że decyzja w powyższym zakresie musi uwzględniać konkretną sytuację dochodową i zdrowotną osoby wnioskującej o zastosowanie instytucji umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń".
Zgodnie natomiast z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej: "p.p.s.a."), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Użyte w przepisie tym pojęcie "orzeczenie" obejmuje zarówno sentencję, jak i uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia, gdyż w uzasadnieniu przedstawione jest rozumowanie, które doprowadziło sąd do określonej konkluzji prawnej.
W orzecznictwie podkreśla się, że przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący i wywiera skutki w dwóch płaszczyznach, mianowicie: ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże je w sprawie. Natomiast związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu tego przepisu oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania. Zasadniczym kryterium legalności decyzji wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest więc zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowanie się wytycznym co do dalszego postępowania (zob. np. wyrok NSA z dnia 19 maja 2022 r. sygn. II OSK 2531/19, czy z dnia 6 października 2021 r. sygn. III OSK 4086/21).
Dla organu administracji ponownie rozpatrującego sprawę, jak też każdego innego organu orzekającego w danej sprawie, zawarty w orzeczeniu kasacyjnym pogląd dotyczący wyłożonych i zastosowanych przepisów, jak również ocena co do poczynionych przez organ ustaleń faktycznych, jest wiążąca. Oznacza to, że skutki wydanego orzeczenia sądowego wykraczają poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, rzutując tak na ponownie prowadzone postępowanie administracyjne w danej sprawie, jak też na ewentualne postępowanie sądowoadministracyjne w razie ponownego zaskarżenia kolejnego rozstrzygnięcia ostatecznego. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego (tak NSA w wyroku z 28 października 2024 r. sygn. I OSK 937/23).
Tymczasem organy obu instancji, ponownie odmawiając skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, stwierdziły, że sytuacja skarżącego nie jest wyjątkowa na tle innych dłużników alimentacyjnych. Zdaniem Sądu, ocena ta nie znajduje dostatecznego potwierdzenia w ustaleniach poczynionych przez organy na podstawie zebranego przez nie materiału dowodowego.
Kwota zaległości powstała w wyniku wypłacanych uprawnionym osobom świadczeń z funduszu alimentacyjnego wyniosła na dzień 5 września 2025 r. - łącznie z odsetkami 66.930,12 zł.
Wniosek o umorzenie należności alimentacyjnych skarżący motywował trudną sytuacją materialną i złym stanem zdrowia, który się pogarsza.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący ma 57 lat, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada na utrzymaniu innych osób, zamieszkując w lokalu należącym do jego ojca i brata za ich zgodą, ponieważ nie stać go na wynajem mieszkania. W 2025 r. był zatrudniony na umowę o pracę na pół etatu. Obecnie otrzymuje rentę z tytułu niezdolności do pracy i miesięcznie osiąga dochód w kwocie 788,80 zł (jest to kwota otrzymywana po potrąceniu komorniczym vide: wniosek o przyznanie prawa pomocy – k. 22v akt II SPP/Lu 61/26). Skarżący ponosi połowę kosztów utrzymania mieszkania w kwocie około 700 zł miesięcznie. Według oświadczeń skarżącego oraz zgodnie z treścią dokumentacji medycznej zamieszczonej w aktach sprawy (w tym szpitalnych kart informacyjnych), cierpi on na schorzenia neurologiczne i schorzenia narządów ruchu będące wynikiem wypadków komunikacyjnych z 2015 r. i 2020 r. oraz wypadku w pracy w 2023 r. Leczy się także w Poradni Psychiatrycznej.
Skarżący nie posiada żadnego majątku nieruchomego ani zasobów finansowych, jest współwłaścicielem w 1/2: samochodu osobowego z 2004 r. – Honda Civic i motocykla Yamaha, których łączna wartość wynosi około 6000 zł.
Z dołączonych do odwołania od decyzji organu I instancji dokumentów wynika, że skarżący przebywał na długotrwałym zwolnieniu lekarskim oraz, że lekarz neurolog skierował go do Poradni rehabilitacyjnej. "Rehabilitacja odbyła się zgodnie z zleceniem fizjoterapeutycznym, jednakże nie uzyskano poprawy stanu zdrowia pacjenta" (vide: dokumenty stanowiące załączniki do odwołania – k. 2 – 9 akt organu II inst.).
Organ odwoławczy nie odniósł się do tych dokumentów i opartych na nich zarzutów odwołania.
W świetle powyższych okoliczności za nieuprawnione uznać należy stwierdzenie organów obu instancji, że sytuacja skarżącego jest trudna i organy nie kwestionują sytuacji życiowej i zdrowotnej skarżącego, ale nie stanowi to przesłanki do udzielenia mu najwyższej ulgi w spłacie zobowiązań w postaci umorzenia należności. Sąd bowiem zobowiązał organy do rozważenia czy okoliczności związane z sytuacją życiową i zdrowotną skarżącego nie uzasadniają jego wniosku "jeżeli nie w całości, to chociażby w części, np. w zakresie odsetek". Zaniechanie dokonania takiej analizy uniemożliwia skontrolowanie prawidłowości dokonanej przez organ oceny.
Po drugie, organ całkowicie pominął znaczenie okoliczności, które wynikały ze zgromadzonych w sprawie dokumentów, które w ocenie Sądu wskazują jednoznacznie na co najmniej trudną sytuację osobistą skarżącego, który ma znikome dochody, poważne problemy ze zdrowiem, nie ma żadnego majątku i nie ma realnych perspektyw na poprawę swojej sytuacji bytowej. Te okoliczności nie mogą być pominięte przez organy. Oczywistym jest, że organy administracji nie są uprawnione do samodzielnej oceny dokumentacji medycznej, jednakże powinny odnieść się do niej mając na uwadze zasady doświadczenia życiowego (korzystanie przez skarżącego z porad wielu specjalistów, wykonywanie zleconych badań, rehabilitacji, różnorodności zaleconych leków). Odmowa umorzenia należności wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie może opierać się jedynie na powołanym przez organ I instancji stwierdzeniu, zawartym w zaświadczeniu lekarskim wydanym przez lekarza ortopedę na druku ZUS, że skarżący posiada liczne obciążenia ortopedyczne, wymaga dalszego i przewlekłego leczenia oraz rokuje stopniową poprawę w nieokreślonym czasie.
Organy, odmawiając stronie umorzenia wnioskowanych należności, jedynie w części wzięły pod uwagę sytuację osobistą i dochodową skarżącego, pomijając szereg wskazanych wyżej okoliczności, w świetle których za uprawdopodobnione uznać trzeba jego twierdzenie, że sytuacja życiowa, w której się znalazł, trwale uniemożliwia wywiązanie się z obowiązku zapłaty spornych należności w całości. Wobec powyższego uznać należy, że rozstrzygnięcia organów obydwu instancji wydane zostały z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej, wynikającej z art. 7 k.p.a., gdyż w toku postępowania organy nie podjęły wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ odwoławczy podzielił wprawdzie w całości stanowisko organu I instancji, jednakże w żaden sposób nie odniósł się do załączonych do odwołania dokumentów i podniesionych w tym odwołaniu zarzutów.
Sporne decyzje wydane zostały w oparciu o niewłaściwie i niewyczerpująco ustalony stan faktyczny, czym organy naruszyły obowiązki wynikające z art. 7, 8 § 1 i 77 § 1 k.p.a.
Podsumowując, stwierdzić należy, że istnieje konieczność ponownej analizy wynikających z akt sprawy okoliczności związanych z sytuacją materialną (dochodową) i zdrowotną skarżącego.
Mając na względzie powyższe okoliczności na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 1435, dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji.
Ponownie rozpoznając sprawę, organ pierwszej instancji uwzględni ocenę prawną Sądu stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. i rozważy, czy zaistniały w sytuacji skarżącego podstawy do choćby częściowego umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a także uzasadni swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a.