Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2026 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu po rozpatrzeniu odwołania D. Z. (strona, skarżąca) od decyzji Burmistrza Miasta Hrubieszowa z [...] listopada 2025 r. znak: [...] w sprawie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji.
Organ drugiej instancji:
- 1. uznał za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne przyznane decyzją z [...] lutego 2022 r. znak: [...] za okres od 15.07.2024 r. do 31.10.2025 r., w kwocie 49.448,50 zł;
- 2. zobowiązał D. Z. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od 15.07.2024 r. do 31.10.2025 r., w kwocie 49.448,50 zł w terminie do 7 dni od daty uprawomocnienia się decyzji;
- 3. poinformował, że kwotę nienależnie pobranego świadczenia należy wpłacić na określony rachunek bankowy;
- 4. poinformował, że w przypadku braku wpłaty nienależnie pobranych świadczeń w terminie i w wysokości określonej w niniejszej decyzji, kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych będą podlegały potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych;
- 5. poinformował, że w przypadku braku wpłaty kwoty, o której mowa w punkcie 1 rozstrzygnięcia oraz braku możliwości dokonywania potrąceń z wypłacanych świadczeń rodzinnych, nienależnie pobrane świadczenia rodzinne będą podlegały egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie sprawy.
Decyzją z [...] listopada 2025 r. Burmistrz Miasta Hrubieszów uznał za nienależnie pobrane przez stronę świadczenie pielęgnacyjne przyznane decyzją z [...] lutego 2022 r. [...] za okres od 15 lipca 2024 r. do 31 października 2025 r. w kwocie 49 448,50 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Organ zażądał zwrotu, w terminie do 7 dni od daty uprawomocnienia się decyzji, nienależnie pobranych świadczeń.
Organ uzasadniając swoje rozstrzygnięcie nadmienił, że zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniu wspierającym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. W dniu 3 listopada 2025 r. organ pierwszej instancji ustalił, że A. P., matka strony, otrzymuje świadczenie wspierające. Tym samym świadczenie pielęgnacyjne, za okres od przyznania A. P. świadczenia wspierającego, należało uznać za świadczenie nienależnie pobrane i zażądać jego zwrotu.
W wyniku rozpoznania odwołania strony od decyzji organu pierwszej instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze na wstępie przytoczyło regulacje prawne mające znaczenie w rozpoznawanej sprawie tj. art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2025 r. poz. 1208 z późn. zm.), art. 63 ust. 11 i art. 63 ust. 6 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429).
Organ odwoławczy ustalił, że decyzją z [...] lutego 2022 r. [...] stronie zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne na okres od dnia 1 lipca 2021 r. do 31 grudnia 2025 r. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką A. P..
Z informacji wygenerowanej z systemu Emp@tia - wynikało, że od 15 lipca 2024 r. A. P. uzyskała prawo do świadczenia wspierającego wypłacanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Tym samym zgodnie z art. 63 ust. 6 ustawy o świadczeniu wspierającym strona jako opiekun osoby z niepełnosprawnością, straciła prawo do dotychczas pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 15 lipca 2024 r.
Kolegium przypomniało też, że wbrew stanowisku strony o tym, że nie została prawidłowo poinformowana o utracie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z nabyciem przez jej matkę prawa do świadczenia wspierającego w aktach postępowania znajduje się "Informacja o nowych zasadach przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego oraz nowym świadczeniu - świadczeniu wspierającym" z dnia 5 października 2023 r. Strona odebrała ww. informację 10 października 2023 r. Z treści informacji wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki będzie miała przyznane prawo do świadczenia wspierającego.
Ponadto 17 listopada 2025 r. strona złożyła oświadczenie, że wyraża zgodę na uchylenie decyzji z [...] lutego 2022 r. od listopada 2025 r. W ww. oświadczeniu wskazała, że została poinformowana przez pracownika, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone w okresie od 15 lipca 2024 r. do 31 października 2025 r. będzie świadczeniem nienależnie pobranym.
Kolegium wyjaśniło, że przepis art. 63 ust. 11 ustawy o świadczeniu wspierającym jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie uzależnia uznania świadczenia za niezależnie pobrane od pouczenia o braku prawa do takiego świadczenia.
Organ odwoławczy wskazał, że sprawdził wysokość nienależnie pobranego przez stronę świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od dnia 15 lipca 2024 r. do 31 października 2025 r., a kwota podana przez organ pierwszej instancji (49.448,50 zł), została wyliczona w sposób prawidłowy.
Organ drugiej instancji zaznaczył, że przyczyną podjęcia rozstrzygnięcia reformatoryjnego jest zawarcie w dyspozytywnej części decyzji obowiązku zwrotu odsetek.
Kolegium przyjęło za własny pogląd Sądu zgodnie, z którym kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy (art. 30 ust. 8). Jednakże katalog okoliczności dotyczących konieczności naliczania odsetek od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wskazany jest w art. 30 ust. 2 pkt 1-3 i 5 u.ś.r. Nie określa on jednak wystąpienia sytuacji pobierania świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w zbiegu z otrzymanym świadczeniem wspierającym przez osobę wymagającą opieki.
W związku z powyższym, od nienależnie pobranych świadczeń pielęgnacyjnych, w zbiegu z uzyskanym uprawnieniem do otrzymywania świadczenia wspierającego, nie nalicza się ustawowych odsetek (wyrok WSA w Lublinie z dnia 10 czerwca 2025 r., sygn. akt II SA/Lu 159/25; wyrok WSA w Lublinie z dnia 8 maja 2025 r, sygn. akt II SA/Lu 74/25).
Organ drugiej instancji wyjaśnił także, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o rozłożenie na miesięczne raty kwoty nienależnie pobranego świadczenia jest Burmistrz Miasta Hrubieszowa, jako organ, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.
Nie zgadzając się z decyzją Kolegium strona złożyła skargę, w której wniosła o jej uchylenie wraz z poprzedzającym ją rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji.
W skardze zarzucono naruszenie:
- - art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane mimo braku wykazania, że w okresie jego pobierania skarżąca miała świadomość braku prawa do świadczenia, podczas gdy zgodnie z utrwalonym orzecznictwem świadomość nienależności świadczenia musi istnieć w dacie jego pobierania i nie może być rekonstruowana ex post w oparciu o późniejsze zdarzenia oraz błędnej ocenie stanu świadomości skarżącej w czasie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego;
- - art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 63 ust. 11 ustawy o świadczeniu wspierającym, poprzez przyjęcie wykładni prowadzącej do obowiązku zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku powstałego ex post zbiegu świadczeń, niezależnie od stanu świadomości opiekuna, podczas gdy art. 63 ust. 11 ustawy o świadczeniu wspierającym nie znosi przesłanek odpowiedzialności określonych w art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a przyznanie świadczenia wspierającego, nawet z mocą wsteczną, nie może samoistnie przesądzać o nienależnym pobraniu świadczenia pielęgnacyjnego;
- - art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 2 Konstytucji RP, poprzez przyjęcie, że skarżąca powinna była przewidzieć przyszłe i niepewne rozstrzygnięcia administracyjne, w szczególności przyznanie świadczenia wspierającego z mocą wsteczną oraz jego skutki finansowe, podczas gdy nie sposób przyjąć, że skarżąca mogła i powinna przypuszczać, iż w przyszłości ziszczą się okoliczności przesądzające o braku prawa do świadczenia, a przede wszystkim do jego zwrotu, o czym skarżąca nie została pouczona, co prowadzi do przyjęcia rekonstrukcji świadomości strony w oparciu o zdarzenia późniejsze;
- - art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności brak ustalenia czy w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego istniał po stronie skarżącej element świadomego działania i ograniczenie się do formalnego stwierdzenia zbiegu świadczeń, nie badając elementu subiektywnego, który, zgodnie z orzecznictwem, ma znaczenie decydujące;
- - art. 9 k.p.a. poprzez brak jednoznacznego i zrozumiałego pouczenia o skutkach przyznania świadczenia wspierającego, w tym o obowiązku zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy doręczone skarżącej pismo informacyjne z dnia 5 października 2023 r. ograniczało się do wskazania "możliwości uznania świadczenia za nienależnie pobrane", nie wskazując na konieczność zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku późniejszego przyznania świadczenia wspierającego;
- - art. 8 § 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasady zaufania do organów administracji publicznej, polegające na obciążeniu skarżącej negatywnymi skutkami zmian legislacyjnych mimo dalszego wypłacania świadczenia przez organ i braku informacji o obowiązku jego zwrotu;
- - art. 2 Konstytucji RP poprzez przyjęcie wykładni prowadzącej do obciążenia skarżącej obowiązkiem zwrotu świadczenia w oparciu o zdarzenia przyszłe i niemożliwe do przewidzenia w chwili jego pobierania, co narusza zasadę ochrony zaufania obywatela do państwa oraz zasadę pewności i przewidywalności prawa;
- - art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez zastosowanie środka nieproporcjonalnego, polegającego na nałożeniu obowiązku zwrotu znacznej kwoty świadczenia mimo braku wykazania zawinienia po stronie skarżącej oraz w sytuacji, gdy świadczenie miało charakter socjalny i było przeznaczone na zapewnienie podstawowych potrzeb osoby niepełnosprawnej.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Sąd niniejszą sprawę rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143, "p.p.s.a."). Zgodnie z powołaną regulacją, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Na gruncie kontrolowanej sprawy wniosek w powyżej opisanym zakresie złożyła skarżąca.
Obowiązujące od 1 stycznia 2024 r. przepisy ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429, "u.ś.w.") zmieniły między innymi zasady przyznawania wsparcia opiekunom osób niepełnosprawnych. Świadczenie pielęgnacyjne od 1 stycznia 2024 r. jest przyznawane wyłącznie opiekunom osób niepełnosprawnych do ukończenia 18 roku życia. Natomiast dla niepełnosprawnych osób pełnoletnich przewidziane jest świadczenie wspierające, z którego osoby takie mają w założeniu ustawodawcy finansować koszty opieki. Świadczenie pielęgnacyjne zostało więc zastąpione w obecnym stanie prawnym (w przypadku osób pełnoletnich) świadczeniem wspierającym.
Nie można też nie zauważyć, że świadczenie pielęgnacyjne było przyznawane na rzecz opiekuna, obecnie zaś świadczenie wspierające przyznawane jest na rzecz osoby niepełnosprawnej. W konsekwencji świadczenie wspierające oraz świadczenie pielęgnacyjne są świadczeniami konkurencyjnymi. Ustawodawca wprowadził bowiem regulację, zgodnie z którą opiekun osoby niepełnosprawnej traci prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w czasie, gdy osoba z niepełnosprawnością pobiera świadczenie wspierające. Zatem skorzystanie przez osobę z niepełnosprawnością z prawa do świadczenia wspierającego wiąże się z tym, że jej opiekun traci prawo do dotychczas pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego.
Ustalenie prawa do świadczenia wspierającego oraz jego wypłata następują na wniosek osoby, o której mowa w art. 3 ust. 2 u.ś.w. lub osoby upoważnionej do jej reprezentowania. Wniosek składa się do ZUS nie wcześniej niż w miesiącu, w którym decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia stała się ostateczna (art. 9 ust. 13 u.ś.w.). Przyznanie przez ZUS świadczenia wspierającego nie wymaga wydania decyzji. ZUS wydaje zaś decyzję w sprawach odmowy przyznania świadczenia wspierającego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wspierającego oraz nienależnie pobranego świadczenia wspierającego (art. 13 ust. 1 i 4 u.ś.w.). Prawo do świadczenia wspierającego ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Jeżeli w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, zostanie złożony wniosek, prawo do świadczenia wspierającego ustala się od miesiąca, w którym złożono wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia (art. 26 ust. 1-2 u.ś.w.).
Nadto, wnioskodawca jako dysponent postępowania, może we wniosku wskazać inny termin, od którego świadczenie ma zostać przyznane. Jednym z elementów wniosku o przyznanie świadczenia wspierającego jest wskazanie daty, od której ZUS ma przyznać to świadczenie. Możliwe jest wskazanie zarówno "najwcześniejszej możliwej daty", jak i konkretnego dnia. W przypadku niewskazania konkretnego dnia we wniosku o świadczenie wspierające przy zachowaniu terminu z art. 26 u.ś.w. i w razie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna osoby wymagającej opieki zawsze dojdzie do kumulacji w pobieraniu przedmiotowych świadczeń.
Stosownie do art. 63 ust. 6 u.ś.w. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego. Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego podlega wstrzymaniu, jeżeli osoba wymagająca opieki lub osoba uprawniona do jej reprezentowania złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego (art. 63 ust. 9 u.ś.w.). Z kolei zgodnie z art. 63 ust. 11 u.ś.w., za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne uważa się świadczenie wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające.
Należy podkreślić, że zastosowanie w sprawie mają przepisy u.ś.w., a nie regulacje dotyczące nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych z u.ś.r. Przepis art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest odrębny i niezależny od art. 30 ust. 2 u.ś.r. Stanowi on przepis szczególny, co oznacza, że poza przesłanką jednoczesnego pobierania dwóch świadczeń (pielęgnacyjnego i wspierającego) nie wymaga spełnienia innych warunków dla uznania, że świadczenie pielęgnacyjne zostało nienależnie pobrane (wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2026 r., sygn. akt I OSK 621/25).
W odniesieniu do niniejszej sprawy wskazać należy, że świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane skarżącej na okres od 1 lipca 2021 r. do 31 grudnia 2025 r.
Skarżąca pismem z 5 października 2023 r. została poinformowana przez MOPS w H. o nowych zasadach przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego oraz o świadczeniu wspierającym.
Z kolei Burmistrz Miasta Hrubieszów ustalił za pomocą systemu Emp@tia, że przyznano matce skarżącej prawo do świadczenia wspierającego, co nastąpiło w dniu 15 lipca 2024 r.
W zaistniałych okolicznościach świadczenie pielęgnacyjne było pobierane nienależnie zgodnie z art. 63 ust. 11 u.ś.w. (za okres od 15 lipca 2024 r. do 31 października 2025 r.). Właściwe organy wypłaciły jednocześnie świadczenie pielęgnacyjne na rzecz skarżącej oraz świadczenie wspierające na rzecz jej matki. Okoliczność ta jest bezsporna. W konsekwencji twierdzenia skarżącej dotyczące jej świadomości (dobra lub zła wiara strony) co do "łącznego" pobierania świadczeń jako niezgodnego z prawem nie ma znaczenia dla oceny istoty nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego.
Kwalifikacja świadczenia pielęgnacyjnego jako nienależnie pobranego opiera się wyłącznie na elemencie obiektywnym – zbiegu ze świadczeniem wspierającym. Dla rozstrzygnięcia nie mają zatem żadnego znaczenia okoliczności subiektywne, tj. zła wola czy wina osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne, a nawet świadomość tej osoby, że pobiera nienależnie świadczenie. Art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest przepisem szczególnym, stanowiącym odrębną od zasad ogólnych (art. 30 ust. 2 u.ś.r.) podstawę kwalifikacji świadczeń jako nienależnie pobranych.
Powyższe stanowisko jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym tutejszego sądu (por. wyroki WSA w Lublinie z 8 maja 2025 r., II SA/Lu 74/25; z 10 czerwca 2025 r., II SA/Lu 159/25; wyroki WSA w Białymstoku z 13 marca 2025 r., II SA/Bk 796/24; z 16 października 2025 r., II SA/Bk 1318/25; wyrok WSA w Rzeszowie z 22 maja 2025 r., II SA/Rz 1573/24; wyroki WSA w Gliwicach z 23 maja 2025 r., II SA/Gl 1671/24; z 24 czerwca 2025 r., II SA/Gl 94/25; z 21 listopada 2025 r., II SA/Gl 1128/25; z 26 listopada 2025 r., II SA/Gl 981/25; wyroki WSA w Warszawie z 10 lipca 2025 r., I SA/Wa 555/25; z 15 października 2025 r., I SA/Wa 1196/25; z 22 października 2025 r., VIII SA/Wa 690/25; wyroki WSA w Łodzi z 11 lipca 2025 r., II SA/Łd 243/25; z 16 października 2025 r., II SA/Łd 612/25; z 19 grudnia 2025 r., II SA/Łd 551/25; wyroki WSA w Gdańsku z 10 września 2025 r., II SA/Gd 299/25; z 15 października 2025 r., II SA/Gd 422/25; wyrok WSA w Poznaniu z 16 października 2025 r., II SA/Po 457/25; wyrok WSA w Kielcach z 25 listopada 2025 r., II SA/Ke 401/25).
W kwestii odstąpienia od naliczania odsetek od nienależnie pobranego świadczenia Sąd rozpoznający sprawę podziela stanowisko zawarte we wcześniejszym orzeczeniu WSA w Lublinie z 10 czerwca 2025 r. (sygn. akt IISA/Lu 159/25). Wynika z niego, że katalog okoliczności dotyczących konieczności naliczania odsetek od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wskazany jest w art. 30 ust. 2 pkt 1-3 i 5 u.ś.r. Nie określa on jednak wystąpienia sytuacji pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w zbiegu z otrzymanym świadczeniem wspierającym przez osobę wymagającą opieki. W związku z powyższym od kwoty nienależnie pobranych świadczeń pielęgnacyjnych, w zbiegu z uzyskanym uprawnieniem do otrzymywania świadczenia wspierającego, nie nalicza się ustawowych odsetek.
Jedynie na marginesie należy wskazać, że jeżeli sytuacja skarżącej jest trudna i nie ma ona możliwości zwrotu nienależnie pobranych świadczeń to ma możliwość na podstawie art. 30 ust. 9 u.ś.r. złożyć do organu I instancji wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń, ewentualnie ich rozłożenie na raty.
Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.