Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodziz 26 sierpnia 2026 r., sygn. akt II SA/Łd 365/26

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia 24 marca 2026 r. nr SK0.4115.74.2026 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2025.1691), dalej jako: "k.p.a." oraz art. 8, art. 60, art. 61, art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2025.1214. ze zm.), dalej jako: "u.p.s." - po rozpatrzeniu odwołania A. O. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Aleksandrowa Łódzkiego z dnia 16 lutego 2026 r. znak: OPS.PS.5020.4879.2026 ustalającą miesięczny koszt opłaty za pobyt A. O. w Domu Pomocy Społecznej w Z., w wysokości 181,27 zł za okres od 29 do 31 lipca 2025 r., w wysokości 1.872,20 zł miesięcznie od 1 sierpnia do 31 grudnia 2025 r., oraz w wysokości 1.811,77 zł za okres od 1 do 30 stycznia 2026 r.

Jak wynika z akt administracyjnych, Burmistrz Aleksandrowa Łódzkiego decyzją z dnia 16 lutego 2026 r. ustalił A. O. miesięczny koszt opłaty za pobyt A. O. w Domu Pomocy Społecznej w Z. w ww. wysokości. Decyzji tej nadano rygor natychmiastowej wykonalności, a jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepisy art. 104, art. 107 § 1, § 2 i § 3, art. 108 § 1 k.p.a. oraz art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, art. 110 ust. 7 i 8 jak i art. 133 u.p.s.

W odwołaniu od powyższej decyzji A. O. wyraził niezadowolenie z wydanej decyzji zarzucając naruszenie przepisów postępowania administracyjnego tj.: art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. przez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące brakiem wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz brakiem istotnych dla rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych:

1. - co do stanu majątkowego A. O., zmarłej 30 stycznia 2026 r.,
2. - przez nieuwzględnienie własnych środków pieniężnych A. O. w kwocie ok. 90.000,00 zł zgromadzonych na rachunku bankowym i w konsekwencji błędne obciążenie odwołującego kosztami jej pobytu z pominięciem jej własnych oszczędności;
3. - w zakresie stanu majątkowego odwołującego, jego dochodów i wydatków oraz jego małżonki, w decyzji w szczególności nie wskazano okresu, za który został ustalony dochód i poziom wydatków, nie opisano dowodów, w oparciu o które został ustalony stan majątkowy, nie określono sposobu ustalenia dochodu, a w konsekwencji poczyniono dowolne ustalenia faktyczne w zakresie dochodu;
4. - co do tego, że odwołujący jako zstępny jest zobowiązany do ponoszenia kosztów pobytu przed małżonkiem A. O., w sytuacji, gdy posiadane składniki majątku wspólnego A. i J. małżonków O. były i są wystarczające do zaspokojenia kosztów pobytu,
5. - przez ustalenie obowiązku zapłaty kosztów za pobyt A. O. przez okres 185 dni w domu pomocy społecznej, pomimo rzeczywistego pobytu w tej placówce przez okres 80 dni z uwagi na fakt licznych i długotrwałych hospitalizacji w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym im [...] w Z., w łącznym czasie 105 dni.

Ponadto odwołujący wskazał na naruszenie prawa materialnego, tj.:

1. - art. 61 ust. 1 pkt 1) u.p.s. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że ustalenie opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej następuje wyłącznie w oparciu o kryterium dochodu mieszkańca, a nie jego całego majątku wspólnego i osobistego;
2. - art. 61 ust. 1 pkt 2) u.p.s. przez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że odwołujący jako zstępny A. O. może być zobowiązany do ponoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej w tej samej kolejności co małżonek mieszkańca, niezależnie od ustroju wspólności majątkowej między mieszkańcem a małżonkiem oraz zakresu majątku wspólnego;
3. - art. 61 ust. 1 pkt 2) u.p.s. przez jego błędną wykładnie i przyjęcie, że odwołujący jako zstępny jest zobowiązany do uiszczenia opłaty za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej niezależnie od faktu pobytu mieszkańca z uwagi na hospitalizacje i wynikające z tego ponoszenie kosztu pobytu i utrzymania A. O. w okresie tych hospitalizacji przez szpital i wynikający z tego brak kosztu jej pobytu w domu pomocy społecznej przez łączny czas 105 dni.

Końcowo odwołujący wniósł o uchylenie decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy przez nieobciążanie odwołującego kosztami pobytu jego matki w domu pomocy społecznej, ewentualnie o uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ administracji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, przywołaną na wstępie decyzją, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania i wskazując na treść art. 61 ust. 1, ust. 2d i ust. 2e oraz art. 103 ust. 2 u.p.s. wyjaśnił, że ustalając w drodze decyzji opłatę za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej organ ma obowiązek zarówno określić krąg osób zobowiązanych do pokrycia pozostałej części opłaty, jak i ustalić warunki finansowo-majątkowe tych osób, pozwalające na stwierdzenie, czy są one wystarczające do obciążenia tych osób stosownymi opłatami. W przypadku, gdy osób zobowiązanych jest więcej, organ powinien objąć sprawę ustalenia wysokości ww. odpłatności jednym postępowaniem i w jego toku poczynić ustalenia dotyczące ich sytuacji dochodowej i możliwości ponoszenia kosztów z tego tytułu. Rzeczą organu jest wówczas ustalenie wysokości kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca i wnoszoną przez niego opłatą, stanowiącą nie więcej niż 70% jego dochodów.

Następnie organ powinien ustalić krąg osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za ww. pobyt i podjąć działania zmierzające do ustalenia ich sytuacji dochodowej i w konsekwencji wysokości opłaty. Organ nie może arbitralnie dokonać wyboru spośród zstępnych osoby, którą stać na uiszczenie wymaganej części opłaty, bez należytego rozważenia możliwości finansowych pozostały zstępnych, a nawet samego mieszkańca domu pomocy społecznej. Organ powinien dążyć do równomiernego obciążenia zstępnych ww. opłatą za pobyt krewnego w ww. placówce. Każdy bowiem z nich ma taki sam obowiązek ponoszenia tych opłat, a różnicować je może jedynie wykazana przez każdego ze zstępnych sytuacja dochodowa lub majątkowa. Przy ustalaniu wysokości ww. opłaty organ winien uwzględniać nie tylko kryterium dochodowe (art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.), ale również dochody i możliwości osoby zobowiązanej (art. 103 ust. 2 u.p.s.). Matematycznie ustalona wysokość odpłatności od osoby zobowiązanej, stanowiąca różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej, odpłatnością pensjonariusza, a odpłatnością członka rodziny zobowiązanego do ponoszenia opłat, o ile stanowi liczbę dodatnią, stanowić będzie górną granicę opłaty jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną.

Ustalenie dochodu strony na podstawie art. 61 ust. 2d u.p.s. pozostaje obowiązkiem organu przy uwzględnieniu kwoty jej dochodu oraz przy uwzględnieniu "dochodów i możliwości". Obniżenie ww. opłaty osoby zobowiązanej z tego tytułu jest równoznaczne z przerzucaniem ciężaru pokrywania tych kosztów na wszystkich podatników. Wobec tego, ustalając wysokość opłaty osoby zobowiązanej, przy uwzględnieniu jej "dochodów i możliwości", organy administracji mają obowiązek zweryfikować wysokość dochodów i zasadność deklarowanych wydatków. Dlatego też to na stronie postępowania administracyjnego ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne, wobec czego to strona powinna przekazać organowi dowody dotyczące okoliczności, których wykazanie leży w jej interesie, pod rygorem negatywnych dla niej skutków procesowych.

Następnie Kolegium wskazało, że z wywiadu środowiskowego i zebranych dokumentów w sprawie organ I instancji ustalił, że A. O. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz małoletnią córką, która uczęszcza do prywatnego przedszkola. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzeń za pracę obojga małżonków. Dochód rodziny łącznie wynosi 19.263,12 zł miesięcznie i jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W związku z tym A. O. zobowiązany jest do ponoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Dochód na osobę w rodzinie odwołującego wynosi 6.421,04 zł i w myśl art. 61 ust. 2 pkt 2 ppkt b) u.p.s. jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, które wynosi 2.469 zł. Różnica pomiędzy dochodem na osobę w rodzinie, a 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie wynosi 3.952,04 zł (6.421,04 zł – 2.469 zł).

Wobec tego w stosunku do A. O. winna zostać ustalona ww. opłata nie większa niż kwota różnicy pomiędzy dochodem na osobę w rodzinie, a 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Ustalono również, że miesięcznie wydatki rodziny wynoszą łącznie 6.118,24 zł. Różnica pomiędzy dochodem rodziny, a jej miesięcznymi wydatkami wynosi zatem 13.144,88 zł (19.263,12 zł – 6.118,24 zł). Wobec tego organ wskazał, że A. O. dysponuje środkami na opłacenie pobytu matki w domu pomocy społecznej. Kolegium wyjaśniło także, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w Z. w 2025 r. wynosił 7.499 zł.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium napisało, że jego autor błędnie utożsamia pojęcie "zasobów majątkowych" z "dochodem" w rozumieniu u.p.s. Środki zgromadzone na rachunku bankowym w kwocie około 90.000,00 zł stanowią majątek (oszczędności), a nie dochód bieżący określony w art. 8 ust. 3 u.p.s. Przepisy nie dają organowi uprawnienia do obciążania kosztami pobytu w domu pomocy społecznej przez egzekucję z wkładów oszczędnościowych pensjonariusza ponad limit 70% jego miesięcznych wpływów (emerytury lub renty). Zgromadzone oszczędności nie stanowią dochodu w rozumieniu u.p.s., a tym samym, nie można żądać od mieszkańca domu pomocy społecznej finansowania tego pobytu ze składników stanowiących jej faktyczny majątek. Kwestią sporną - jak napisało Kolegium - pozostaje rozstrzygnięcie, czy w myśl obowiązujących przepisów oszczędności finansowe stanowią dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s.

W tej kwestii w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowały się rozbieżności interpretacyjne. Dominujące stanowisko wskazuje, że oszczędności nie są w ogóle dochodem w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s., lecz należy je traktować w kategoriach posiadanego majątku (zasobów), a nie uzyskiwanego dochodu. Dochodem w takim przypadku mogłaby być co najwyżej ewentualna stopa zwrotu z ulokowanych oszczędności. Tym samym ustalenie wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oraz wnoszenie tej opłaty nie powinno być uzależnione od oszczędności, którymi dysponuje mieszkaniec lub osoba zobowiązana.

Dalej Kolegium wskazało, że ustalenia faktyczne organu oparto na kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego, który zgodnie z art. 107 ust. 1 u.p.s. stanowi wyłączny i szczególny dowód w sprawach o świadczenia z pomocy społecznej. Odwołujący w toku postępowania nie przedstawił dowodów (np. zaświadczeń o kosztach leczenia, alimentach czy innych odliczeniach ustawowych), które skutecznie podważyłyby wyliczony dochód netto. Organ I instancji precyzyjnie określił wysokość dochodu na podstawie udostępnionych dokumentów płacowych, a ewentualne braki w opisie okresów rozliczeniowych nie mają wpływu na wynik sprawy, gdyż kwoty te znajdują pełne odzwierciedlenie w aktach. Kolegium zauważyło także, że choć przepisy u.p.s. nie zawierają odesłania w sprawach nieuregulowanych do przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U.2023.2089 ze zm.), dalej jako: "k.r.o.", to wzorcem określenia kolejności ustalonej w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. (najpierw małżonek, potem zstępni, a następnie wstępni), są przepisy k.r.o. dotyczące obowiązku alimentacyjnego.

Obowiązek ustanowiony w art. 61 ust. 1 u.p.s. ma bowiem wyraźnie alimentacyjny charakter. Zarzut, jakoby odwołujący, będący zstępnym, nie mógł zostać obciążony przed wyczerpaniem majątku małżonka mieszkanki domu pomocy społecznej, jest prawnie nieuzasadniony. Przepis art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. wymienia małżonka oraz zstępnych w tej samej grupie kolejności. Zobowiązanie małżonka i zstępnych do wnoszenia ww. opłat ma charakter solidarny i posiłkowy względem mieszkańca, ale wewnątrz tej grupy (małżonek, zstępni) nie istnieje ustawowa hierarchia. Organ może obciążyć opłatą zstępnego, o ile jego sytuacja dochodowa na to pozwala, niezależnie od stanu majątkowego małżonka osoby przebywającej w domu pomocy społecznej.

Ponadto, posiadanie przez męża pensjonariuszki domu pomocy społecznej udziału we wspólnym rachunku bankowym nie wyklucza obowiązku odwołującego, jeśli bieżące dochody męża mieszkanki domu pomocy społecznej nie pozwalają na pokrycie pełnej różnicy w kosztach utrzymania przy zachowaniu ustawowego kryterium dochodowego. Kolegium podkreśliło, że organy administracji nie posiadają kompetencji do modyfikowania kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty ani do egzekwowania opłaty z majątku (oszczędności) pensjonariusza, ponad ustawowy limit 70% jego dochodu. Obowiązek zstępnych ma charakter ustawowy i obiektywny.

Kolegium wskazało nadto, że zarzut dotyczący nienależnego naliczania opłaty za okres pobytu w szpitalu jest bezzasadny w świetle art. 63 ust. 1 u.p.s., bowiem dom pomocy społecznej ma obowiązek utrzymywać miejsce dla mieszkańca w czasie jego pobytu w podmiocie leczniczym. W tym czasie placówka ponosi koszty stałe (ogrzewanie, płace personelu, gotowość do świadczenia usług, utrzymanie pokoju). NFZ finansuje procedury medyczne i wyżywienie w szpitalu, natomiast opłata za dom pomocy społecznej jest opłatą za "miejsce" w systemie pomocy społecznej. Przepisy nie przewidują automatycznego zwolnienia z tych opłat za dni pobytu w szpitalu. Mieszkaniec (lub osoba zobowiązana) ponosi opłatę tak długo, jak długo pozostaje na liście mieszkańców domu pomocy społecznej i zajmuje w nim miejsce.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skardze A. O. zarzucił wydanie ww. decyzji z błędnymi ustaleniami faktycznymi polegającymi na przyjęciu, że:

1. 1) pobyt A. O., zmarłej w dniu 30 stycznia 2026 r. w domu pomocy społecznej trwał przez okres 185 dni, podczas gdy trwał on łącznie przez 80 dni, ponieważ w pozostałym czasie 105 dni ww. przebywała w szpitalu;
2. 2) A. O. nie posiadała w toku postępowania i chwili jej śmierci środków pieniężnych, które umożliwiały jej uiszczenie kosztów pobytu w domu pomocy społecznej, podczas gdy posiadała ona środki jako oszczędności na współposiadanym przez nią rachunku bankowym,
3. 3) dochodem A. O., w rozumieniu art. 61 ust. 1 pkt 1 i ust, 2 pkt 1 u.p.s., były wyłącznie środki pieniężne uzyskiwane z emerytury, a nie były dochodem środki pieniężne zgromadzone na jej rachunku bankowym, które umożliwiały zapłatę przez nią opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej; organ administracji błędnie przyjął, że środki pieniężne A. O. na jej rachunku bankowym, choćby pochodziły ze źródeł wymienionych w decyzji (emerytura), nie stanowiły dochodu od chwili zapisania ich na rachunku bankowym, mimo że w przepisach u.p.s. brak jest takiego ograniczenia i podstaw do takiej klasyfikacji pieniędzy stanowiących własność A. O.;
4. 4) dochód J. O. jako małżonka A. O. nie jest istotny dla ustalenia opłaty za pobyt jego żony w domu pomocy społecznej, podczas gdy to małżonek mieszkańca domu pomocy społecznej, z którym zgromadził majątek wspólny, jest zobowiązany do ponoszenia opłat przed skarżącym, jako zstępnym;
5. 5) skarżący jest zobowiązany do ponoszenia kosztów opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej, pomimo że w pierwszej kolejności zobowiązana do ponoszenia kosztów była A. O. oraz jej małżonek, a posiadane przez nich dochody, w tym dochody zgromadzone na rachunku bankowym, nie mogą być źródłem finansowania opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, podczas gdy w przepisach u.p.s. brak jest takiego ograniczenia, a ww. opłaty mogą być dochodzone w drodze egzekucji sądowej ze środków zgromadzonych na rachunku bankowym.

Nadto skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. 1) art. 138 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 140 i art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz w związku z art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. przez ich niewłaściwe zastosowanie i brak uchylenia decyzji I instancji w całości oraz zaniechanie orzeczenia co do istoty sprawy przez nieobciążanie skarżącego kosztami pobytu matki w domu pomocy społecznej lub umorzenie postępowania wobec skarżącego, a także przez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz poczynieniem błędnych ustaleń faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia:
2. a) co do długości pobytu A. O. w domu pomocy społecznej, przez zaniechanie przeprowadzenia dowodów z dokumentów w postaci sześciu kart informacyjnych leczenia szpitalnego i zaświadczenia o hospitalizacji, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że pobyt A. O. w domu pomocy społecznej trwał 185 dni a nie 80 dni, podczas gdy mieszkaniec domu pomocy społecznej nie może w tym samym czasie przebywać w dwóch różnych miejscach, a do takiego wniosku sprowadza się argumentacja uzasadnienia zaskarżonej decyzji;
3. b) co do stanu majątkowego A. i J. małżonków O., przez brak zwrócenia się do właściwego urzędu skarbowego oraz do właściwego banku w celu ustalenia dochodów, w tym środków pieniężnych posiadanych przez małżonków, a także przez uznanie, że nie były dochodem środki zgromadzone przez A. O. na rachunku bankowym i w konsekwencji błędne obciążenie kosztami pobytu skarżącego z pominięciem ww. środków;
4. c) w zakresie stanu majątkowego skarżącego, przez dowolne, nieznajdujące oparcia w materiale dowodowym ustalenie dochodów i wydatków skarżącego i jego małżonki w kwocie wskazanej w decyzji, zarówno wobec skarżącego, jak i w przeliczeniu na członka rodziny; w decyzji nie wskazano osoby osiągającej dochód ani sposobu jego ustalenia, a w konsekwencji poczynienie dowolnych ustaleń faktycznych w zakresie dochodu skarżącego, co narusza również art. 80 k.p.a.,
5. d) dowolne przyjęcie, że skarżący jako zstępny jest zobowiązany do ponoszenia ww. opłaty przed J. O. - małżonkiem A. O., w sytuacji, gdy posiadany majątek wspólny małżonków był wystarczający do zaspokojenia kosztów pobytu, na co skarżący wskazywał w toku postępowania administracyjnego w złożonych pisemnych wyjaśnieniach, podczas gdy prawidłowo zastosowane art. 138 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 140 i art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. prowadzić powinny do uchylenia decyzji I instancji oraz orzeczenia co do istoty sprawy w postaci ustalenia braku podstaw do obciążenia skarżącego ww. opłatą za pobyt matki w domu pomocy społecznej lub umorzenia postępowania;
6. 2) art. 138 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 140 i art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.s. przez brak uchylenia decyzji I instancji i ustalenie obowiązku zapłaty kosztów za pobyt przez okres 185 dni, pomimo rzeczywistego pobytu A. O. w ww. placówce przez okres 80 dni z uwagi na fakt licznych i długotrwałych hospitalizacji w łącznym czasie 105 dni, podczas gdy prawidłowo zastosowane art. 138 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 140, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.s. wymagają uwzględnienia w postępowaniu administracyjnym kosztów za pobyt, a nie za "miejsce w systemie pomocy społecznej" lub za "pozostawanie na liście mieszkańców DPS", zwłaszcza w sytuacji ponoszenia kosztów za pobyt A. O. przez szpital, jako rodzaj innej jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa lub samorządu;
7. 3) art. 138 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 140 i art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. oraz w związku z art. 61 ust. 2d i 2e u.p.s. przez brak wskazania w uzasadnieniu decyzji dowodów, w oparciu o które organ ustalił istotne fakty rozstrzygnięcia, w szczególności składniki majątku A. O. w postaci środków zgromadzonych na rachunku bankowym, co uniemożliwia weryfikację prawidłowości kwot wskazanych w decyzji oraz kontrolę instancyjną prawidłowości postępowania organu administracji, podczas gdy prawidłowo zastosowane art. 107 § 1 pkt 6 w związku z art. 61 ust. 2d i 2e u.p.s. wymagają wskazania w uzasadnieniu decyzji nie tylko wyników ustaleń faktycznych, ale i sposobu, w który dane fakty zostały ustalone oraz dowodów, w oparciu o które są stwierdzone.

Ponadto w skardze zarzucono wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. 1) art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. przez błędną wykładnię pojęcia "opłaty za pobyt" w domu pomocy społecznej i przyjęcie, że jest "opłatą za miejsce w systemie pomocy społecznej", a obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej trwa "tak długo, jak długo pozostaje na liście mieszkańców DPS i zajmuje w nim miejsce", podczas gdy podstawą uiszczenia opłaty jest czas pobytu a nie czas zajmowania miejsca na liście mieszkańców bądź miejsce w systemie pomocy społecznej,
2. 2) art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.s. przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że dochodem są jedynie wierzytelności mieszkańca domu pomocy społecznej z tytułu emerytury lub renty lub innych świadczeń okresowych, a nie są dochodem środki zgromadzone na rachunku bankowym albo świadczenia pieniężne wypłacone temu mieszkańcowi, podczas gdy przepis ten nie zawęża pojęcia dochodu jedynie do wierzytelności,
3. 3) art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżący jako zstępny jest zobowiązany do uiszczenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej niezależnie od czasu jej pobytu z uwagi na hospitalizacje i wynikające z tego faktu ponoszenie kosztów pobytu i utrzymania matki w okresie tych hospitalizacji przez szpital i wynikający z tego brak kosztu pobytu w domu pomocy społecznej przez łączny czas 105 dni,
4. 4) art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.s. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że ustalenie opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej następuje wyłącznie w oparciu o kryterium dochodu mieszkańca, a nie jego całego majątku osobistego i wspólnego,
5. 5) art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. przez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że skarżący jako zstępny A. O. może być zobowiązany do ponoszenia opłaty za jej pobyt w domu pomocy społecznej w tej samej kolejności co jej małżonek, niezależnie od ustroju wspólności majątkowej między mieszkańcem a małżonkiem oraz zakresu majątku wspólnego.

Opierając się na powyższych zarzutach skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organom administracji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje

Skarga okazała się zasadna.

Na wstępie należy wskazać, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć podjętych w niniejszej sprawie stanowią przepisy u.p.s. Zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Zgodnie natomiast z treścią art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. W myśl art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s.: w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium (lit. a), w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (lit. b);

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Na gruncie przepisów u.p.s. należy także zauważyć, że opłata obciążająca małżonka, wstępnych i zstępnych za pobyt osoby w domu pomocy społecznej może zostać nałożona albo na podstawie umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. albo na podstawie decyzji administracyjnej. Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. Przy czym, w razie odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy, właściwy zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., z uwzględnieniem – co do zasady – ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (art. 61 ust. 2d u.p.s.).

Należy zatem zaakcentować, że ustawodawca jednoznacznie wyznaczył dwa tryby, w ramach których może nastąpić konkretyzacja obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w przepisie podmioty. Ustalenie wysokości tej opłaty względem małżonka, zstępnych i wstępnych mieszkańca domu następuje w drodze umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. lub decyzji administracyjnej, przy czym tryb umowny znajduje pierwszeństwo zastosowania. Tryb ustalenia ww. opłaty w drodze decyzji administracyjnej otwiera się wyłącznie w przypadku odmowy zawarcia umowy przez osoby zobowiązane do ponoszenia powyższej opłaty. Stąd też kluczowe w sprawie określenia owej opłaty w drodze decyzji administracyjnej jest ustalenie, że nie doszło do zawarcia umowy w przedmiocie ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, iż w uzasadnieniach kontrolowanych decyzji organy w żaden sposób nie odniosły się do kwestii zawarcia umowy. Nie wiadomo w szczególności, czy skarżący podpisał przesłany egzemplarz umowy, a jeżeli nie, to jak do takiej sytuacji doszło i jakie były okoliczności owej odmowy. Na podstawie zgromadzonych w sprawie okoliczności faktycznych nie można wyprowadzić wniosku, czy za ewentualnym niepodpisaniem umowy przez skarżącego stoją okoliczności obiektywnie uniemożliwiające jej zawarcie, czy też mają one subiektywny charakter wynikający z woli skarżącego. Okoliczność ta ma istotne znaczenie także z tego powodu, że w przypadku odmowy podpisania umowy i odmowy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego decyzja o ustaleniu odpłatności powinna zostać wydana na podstawie art. 61 ust. 2e u.p.s. Uzasadnienia decyzji obu instancji nie wskazują wyraźnie, na jakich podstawach faktycznych w tym zakresie opierały się organy, wydając swoje rozstrzygnięcia.

Decyzja organu I instancji przywołuje m.in. art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. co może wskazywać, że skarżący zawarł umowę o ponoszenie odpłatności. W aktach sprawy brak jednak podpisanej przez skarżącego umowy, a jednocześnie organy załatwiły sprawę odpłatności w drodze decyzji administracyjnej. Kwestie te wymagają zatem wyjaśnienia.

Należy także zauważyć - o czym już była mowa powyżej - iż zgodnie z art. 61 ust. 2e u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej, zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Z treści owej regulacji prawnej wyraźnie wynika, iż istotnym elementem postępowania w sprawie ustalenia ww. opłaty jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, a zatem specyficznego dowodu, stanowiącego dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej.

Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu i formułuje wnioski, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy. Co do zasady ta forma postępowania wyjaśniającego nie może zostać zastąpiona innymi środkami dowodowymi (vide: wyrok NSA z dnia 9 kwietnia 2026 r., I OSK 705/25, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy przy tym zauważyć, że w postępowaniu w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przeprowadzenie wywiadu środowiskowego ma znaczenie szczególne, bowiem odmowa wywiadu środowiskowego ze strony osoby zobowiązanej stanowi jedną z przesłanek zastosowania art. 61 ust. 2e u.p.s.

W okolicznościach badanej sprawy należy zauważyć, że jakkolwiek uzasadnienie zaskarżonej decyzji odwołuje się do ustaleń rodzinnego wywiadu środowiskowego, to w aktach postępowania nie ma wywiadu środowiskowego przeprowadzonego ze skarżącym. W aktach sprawy znajdują się jedynie kwestionariusze wywiadów przeprowadzonych z A. O. i jej mężem J. O. Co prawda skarżący udostępnił organowi określone informacje na temat swojej sytuacji rodzinnej i dochodowej ale znajdujące się w aktach sprawy dowody w tym zakresie nie stanowią rodzinnego wywiadu środowiskowego.

Jednocześnie okoliczności sprawy nie pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie, czy brak ww. wywiadu jest wynikiem odmowy skarżącego jego przeprowadzenia, czy też zaniechań ze strony organu. Z uzasadnień decyzji organów obu instancji nie wynika, aby organy uznały, że skarżący odmówił zgody na ww. wywiad. W tym kontekście wypada zauważyć, że organy nie odniosły się także do faktu nie podpisania przez skarżącego przesłanego mu egzemplarza umowy o ponoszenie ww. odpłatności. Jednocześnie wypada skonstatować, że organ I instancji ustalając wysokość opłaty obciążającej skarżącego uwzględnił kwotę dochodu oraz możliwości finansowe skarżącego, podczas gdy w sytuacji niewyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i niepodpisania umowy, zastosowanie powinien znaleźć art. 61 ust. 2e u.p.s., zgodnie z którym wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ustala się w drodze decyzji, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Powyższe okoliczności mają w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej kluczowe znaczenie, a w niniejszej sprawie organy nie formułują w tym zakresie wyraźnych wniosków na podstawie zgromadzonych okoliczności faktycznych.

Dodatkowo wypada przypomnieć, że organ I instancji jako podstawę prawną wydanej decyzji wskazał art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. dotyczący opłat wnoszonych zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. mimo, że z okoliczności sprawy nie wynika aby umowa taka została ze skarżącym zawarta. Wszystkie te okoliczności wskazują, iż postępowanie w sprawie odpłatności za pobyt A. O. w domu pomocy społecznej, w odniesieniu do skarżącego, toczyło się w sposób chaotyczny, przy braku należytych ustaleń i z niewłaściwym zastosowaniem regulacji prawnych reglamentujących postępowanie w sprawie ustalenia przedmiotowej opłaty.

Odnosząc się natomiast do zarzutu skargi tyczącego się błędnych ustaleń faktycznych polegających na przyjęciu, że A. O. nie miała środków umożliwiających pokrycie kosztów własnego pobytu w domu pomocy społecznej, a w konsekwencji naruszenia art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.s. przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że nie są dochodem środki zgromadzone na rachunku bankowym mieszkańca domu pomocy społecznej oraz otrzymywane przez niego świadczenia pieniężne, wypada zauważyć, że ugruntowany pogląd wskazujący, iż zawarte w art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. sformułowanie "nie więcej niż 70%" oznacza, że mieszkaniec domu korzysta z opłaty nieobejmującej więcej niż 70% jego dochodu tylko wtedy, gdy jego dochód na to pozwala. Jeżeli dochód jest zbyt niski, mieszkaniec domu przestaje korzystać z prawa do ponoszenia opłaty w wysokości "nie większej niż 70%", przeciwnie, zostaje obciążony obowiązkiem poniesienia odpłatności wynoszącej maksymalną kwotę, równą 70% uzyskiwanego dochodu (vide: W.Maciejko [w:] P.Zaborniak, W.Maciejko, Ustawa o pomocy społecznej.

Komentarz, wyd. IV, Warszawa 2013, komentarz do art. 61). Tym samym pozostałe osoby określone w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., mogą zostać zobowiązane do ponoszenia opłaty przekraczającej 70% dochodu mieszkańca, jeżeli wartość ta jest niższa od kosztu jego pobytu w domu pomocy społecznej, nie zaś opłaty obciążającej mieszkańca domu pomocy społecznej w wysokości nieprzekraczającej 70% jego dochodu (vide: wyrok WSA w Krakowie z dnia 12 stycznia 2024 r., III SA/Kr 1118/23, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie oznacza to konieczność ustalenia kwoty stanowiącej 70% dochodu A. O. W tym kontekście zasadne jest stanowisko organu odwoławczego wskazujące, iż do dochodu A. O. nie należy kwota oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym.

Sąd podziela pogląd reprezentowany w doktrynie, w myśl którego w świetle obowiązujących przepisów nie ma możliwości domagania się zbycia przez mieszkańca domu pomocy społecznej posiadanego majątku w celu pokrycia kosztów jego pobytu w placówce. Przepisy u.p.s. nie przewidują również żadnej formy przejęcia majątku mieszkańca domu pomocy społecznej przez gminę ani innego sposobu wykorzystania jego zasobów. Czerpanie korzyści z majątku podopiecznego postrzegane jest w kategoriach naruszenia konstytucyjnie zagwarantowanej ochrony własności i nieuprawnionej ingerencji w prawo właściciela do swobodnego dysponowania rzeczą (vide: I.Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VII, 2025). W konsekwencji zarzuty skarżącego w tym zakresie należało uznać za niezasadne.

Jednakże trafnie wskazuje skarżący, że dochodem mieszkańca domu opieki społecznej są otrzymywane przez niego świadczenia pieniężne. Stosownie do art. 8 ust. 3 u.p.s., na dochód składa się każdy przychód, bez względu na tytuł i źródło jego uzyskania, pomniejszony jedynie o wskazane w tym przepisie obciążenia. W zamiarze ustawodawcy takie szerokie ujęcie pojęcia przychodu ma na celu ocenę sytuacji dochodowej beneficjentów pomocy społecznej przez pryzmat wszelkich wpływów pieniężnych uzyskanych przez nich w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (a w przypadku dochodu jednorazowego, o którym mowa w ust. 11 - w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku), niezależnie do tego, na jakiej podstawie i skąd one pochodzą, z wyłączeniem wpływów wynikających z tytułów i źródeł wymienionych enumeratywnie w art. 8 ust. 4 u.p.s. (vide: wyrok NSA z dnia 7 lutego 2025 r., I OSK 380/24, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skoro zatem dochodem jest suma miesięcznych przychodów bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, za wyjątkiem enumeratywnie wymienionych świadczeń pieniężnych niewliczanych do dochodu, to dochodem w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. mogą być także dochody (odsetki), których źródłem są oszczędności zgromadzone na lokacie bankowej oraz inne świadczenia pieniężne, których źródłem są składniki majątku mieszkańca domu pomocy społecznej. Organ winien zatem dokonać ustaleń tyczących osiągania przez A. O. dochodu ze źródeł wskazywanych przez skarżącego, w tym z tytułu lokaty bankowej.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu skargi, dotyczącego kolejności obciążania ww. obowiązkiem odpłatności, należy wskazać na ugruntowany pogląd, zgodnie z którym art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. kreuje kolejność obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. Obowiązek ten nie powstaje równocześnie po stronie osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., ale obciąża w pierwszej kolejności małżonka, a dopiero w następnej - zstępnych przed wstępnymi. W sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponieść kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w dalszej kolejności na zstępnych, następnie na wstępnych, a na końcu na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Obowiązek wnoszenia opłat przechodzi zatem na nich w kolejności ustalonej w ww. przepisie (vide: wyrok NSA z dnia 23 lipca 2021 r., I OSK 3039/19; wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2021 r., I OSK 1746/19; wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2022 r., I OSK 1954/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Tymczasem organ odwoławczy przyjął, że zobowiązanie małżonka i zstępnych do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej ma charakter solidarny i posiłkowy względem mieszkańca, a wewnątrz tej grupy (małżonek, zstępni) nie istnieje ustawowa hierarchia. Lektura akt postępowania administracyjnego pokazuje, że organ I instancji ustalił opłatę w takiej samej wysokości dla skarżącego, jego brata oraz dla J. O. – męża A. O., w każdym przypadku argumentując, że wśród członków rodziny A. O. są inne osoby zobowiązane do partycypowania w kosztach jej pobytu w domu pomocy społecznej. Zasadny zatem okazał się podnoszony w skardze zarzut naruszenia art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. przez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że skarżący jako zstępny A. O. może być zobowiązany do ponoszenia opłaty za jej pobyt w domu pomocy społecznej w tej samej kolejności co jej małżonek.

Należy także zauważyć, że przepis art. 61 ust. 2f u.p.s. stanowiący, że wysokość opłaty ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia, dotyczy opłaty, o której mowa w ust. 2e, czyli opłaty ustalanej dla tych osób, które nie wyraziły zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz odmówiły zawarcia umowy w trybie art. art. 103 ust. 2 u.p.s. Tymczasem, jak wynika z akt postępowania mąż A. O. – J. O. nie odmówił wywiadu środowiskowego a w aktach sprawy znajduje się kwestionariusz przeprowadzonego z nim wywiadu.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu skargi, dotyczącego ustalonego przez organ okresu pobytu A. O. w domu pomocy społecznej trzeba wskazać, że stosownie do art. 63 ust. 1 u.p.s. mieszkaniec domu, a także inna osoba obowiązana do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, jeżeli mieszkaniec domu przebywa u tej osoby, nie ponoszą opłat za okres nieobecności mieszkańca domu nieprzekraczającej 21. dni w roku kalendarzowym. Przepisy u.p.s. nie przewidują innych możliwości niepobierania opłaty związanych z nieobecnością pensjonariusza w placówce. Trafnie zatem wskazał organ odwoławczy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, iż dom pomocy społecznej musi utrzymywać miejsce dla konkretnego pensjonariusza podczas jego nieobecności w placówce, a to generuje koszty. Nie jest przy tym możliwe miarkowanie tych kosztów w zależności od zaistniałych okoliczności, albowiem opłata za pobyt w domu pomocy społecznej nie jest opłatą pokrywającą rzeczywiste koszty utrzymania danego mieszkańca.

Przepis art. 60 ust. 1 u.ś.r. mówi o średnim koszcie utrzymania mieszkańca, a zatem przedmiotowa opłata ma charakter ryczałtowy (vide: wyrok WSA w Białymstoku z dnia 30 września 2014 r., II SA/Bk 670/14, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego zasadnie wywiódł organ odwoławczy, że czasowy pobyt pensjonariusza domu pomocy społecznej w szpitalu nie pozbawia go prawa do świadczenia z pomocy społecznej. Ponadto pobyt w domu pomocy społecznej ma sformalizowany charakter, a orzeczenie o umieszczeniu pociąga za sobą konieczność partycypowania mieszkańca takiej placówki w kosztach jej funkcjonowania. W razie niemożności pokrycia tych kosztów przez mieszkańca, koszty te, na zasadach określonych w przywołanych powyżej przepisach u.p.s., obciążają małżonka, zstępnych przed wstępnymi oraz subsydiarnie gminę. Jeżeli zatem przepisy u.p.s. nie przewidują dalszych wyjątków od zasady ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, to oczekiwanie skarżącego, że nie powinien on być obciążony ww. opłatami za okres pobytu A. O. w placówce leczniczej, nie znajdują podstawy prawnej.

Podsumowując należy wskazać, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem wskazanych przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania tj. art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem dotyczyło ustaleń będących podstawą rozstrzygnięcia sprawy. Ponadto uzasadnienie decyzji organów obu instancji narusza art. 107 § 3 k.p.a., bowiem nie zawiera ono m.in. faktów, które organ uznał za udowodnione w kontekście dokonania ustalenia istotnych okoliczności sprawy.

Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Ponowne rozpoznając sprawę organ pozostaje związany powyższą oceną prawną (art. 153 p.p.s.a.). Ponownie prowadząc postępowanie organ przede wszystkim ustali, czy skarżący nie wyraził zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, a także, czy odmówił zawarcia umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. i zależnie od powyższych ustaleń podejmą dalsze działania w sprawie, w szczególności ustal zobowiązanie skarżącego z uwzględnieniem przepisu art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. wskazującego, że obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej nie powstaje równocześnie po stronie osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., ale obciąża w pierwszej kolejności małżonka, a dopiero w następnej - zstępnych przed wstępnymi.

lp