Uzasadnienie
Decyzją z dnia 27 lutego 2026 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu nr SKO.4142.1.26 na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 1691, powoływanej dalej jako: "k.p.a.") oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 wrzenia 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 79 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Zduńska Wola z dnia 30 grudnia 2025 r. nr SŚR.531.000004.2025.DA.519.ZA.002, którą organ I instancji rozłożył na raty miesięczne po 300 zł zapłatę należności z tytułu otrzymanych przez uprawnionego K. P. zaliczek alimentacyjnych w łącznej wysokości 10.017,00 zł oraz odmówił umorzenia w części należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z zaliczki alimentacyjnej.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:
Organ I instancji wypłacał świadczenia z zaliczki alimentacyjnej na rzecz K. P. w okresie od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. w kwocie po 170 zł miesięcznie oraz w okresie od 1 września 2006 r. do 30 września 2008 r. w kwocie po 300 zł miesięcznie.
Wnioskiem datowanym na dzień 9 czerwca 2023 r. E. D. zwróciła się do Prezydenta Miasta Zduńska Wola o rozłożenie na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zaliczki alimentacyjnej. Decyzją z dnia 21 sierpnia 2023 r. organ I instancji rozłożył na raty miesięczne po 300 zł należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną zaliczek alimentacyjnych.
Z uwagi na wszczęcie postępowania upadłościowego wobec E. D., zawieszone, a następnie umorzone zostało postępowanie egzekucyjne, prowadzone przeciwko niej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Zduńskiej Woli A. N..
Postanowieniem z dnia 8 listopada 2023 r., sygn. akt [...], prawomocnym od dnia 9 grudnia 2023 r., Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi m.in. ogłosił upadłość E. D..
E. D. zwróciła się o umorzenie należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wnioskiem z dnia 16 października 2024 r., aczkolwiek z uwagi na trwające postępowania upadłościowe oraz możliwość wszczynania i prowadzenia postępowania administracyjnego wyłącznie przez syndyka masy upadłości, odmówiono wszczęcia postępowania. Ponadto decyzją z dnia 30 grudnia 2024 r. organ I instancji uchylił własną decyzję z dnia 21 sierpnia 2023 r. o rozłożeniu należności na raty.
Kolejnym wnioskiem z dnia 25 lutego 2025 r. skarżąca zwróciła się o rozłożenie należności alimentacyjnych (w tym zaliczek alimentacyjnych) na miesięczne raty po 300 zł oraz o umorzenie pozostałej części. W jego treści powołała się m.in. na trudną sytuację majątkową, dochodową i zdrowotną. Decyzją z dnia 16 kwietnia 2025 r. organ I instancji rozłożył na raty miesięczne po 300 zł zapłatę należności z tytułu otrzymanych przez uprawnionego K. P. zaliczek alimentacyjnych w łącznej wysokości 10.017,00 zł oraz odmówił umorzenia w części należności z tytułu otrzymanych przez uprawnionego K. P. zaliczek alimentacyjnych. Decyzja ta została jednak uchylona w całości decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 10 lipca 2025 r., zaś sprawę przekazano organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu Kolegium wskazało m.in., iż w aktach sprawy brak jest zestawienia wypłaconych przez organ należności na rzecz uprawnionego K. P..
Nie ma także szczegółowych wyliczeń kwoty zaległości alimentacyjnych, w tym należności głównej i odsetek. Oznacza to, że na dzień wydawania decyzji organ nie posiadał aktualnej informacji o stanie zadurzenia. Ponadto organ nie przeprowadził ze skarżącą wywiadu środowiskowego, a w aktach nie ma żadnej dokumentacji medycznej, potwierdzającej schorzenia, na które powołuje się skarżąca. Kwestia środków utrzymania, dochodu, kosztów oraz prowadzenia gospodarstwa domowego także nie została wyjaśniona, a okoliczności podane przez organ wzbudziły wątpliwości Kolegium. Z jednej bowiem strony skarżąca podaje, że ledwo wystarcza jej na zakup leków, a z drugiej stać ją na wynajem mieszkania w Ł. pomimo posiadania zameldowania w Z.. Trudno także dać wiarę twierdzeniom skarżącej, że mimo zamieszkiwania z mężem i synem prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Ponadto, zdaniem Kolegium, organ nie wyjaśnił, dlaczego sytuacja skarżącej nie uzasadnia umorzenia należności.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ I instancji zwrócił się do organu pomocowego właściwego dla miejsca zamieszkania skarżącej o ustalenie całokształtu sytuacji osobistej, majątkowej i zdrowotnej wnioskodawczyni.
W dniu 2 września 2025 r. E. D. złożyła pisemne oświadczenie, iż nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu przez pracowników MOPS w Ł., a wszystkie informacje zostały przez nią złożone w MOPS w Z. we wniosku o umorzenie należności. Natomiast w dniu 17 listopada 2025 r. E. D. stawiła się na wezwanie pracowników socjalnych, udzieliła odpowiedzi na pytania przesłane przez organ I instancji tylko w zakresie wskazanym w oświadczeniu. Odnośnie wyjaśnień dotyczących zamieszkiwania wspólnie z mężem i synem oświadczyła, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a o mężu i synu nie będzie udzielała wyjaśnień.
Ponadto wnioskodawczyni nie przedstawiła żadnych dokumentów pomimo wezwania o ich dostarczenie. W pisemnym oświadczeniu z dnia 17 listopada 2025 r. skarżąca wskazała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego, uzyskuje dochody wyłącznie z emerytury. Na koszty utrzymania mieszkania składają się rachunki za czynsz, gaz, prąd, ogrzewanie i koszty najmu, co daje ok. 2.000 zł miesięcznie. Skarżąca nie korzystała i nie korzysta z pomocy MOPS. Cierpi na astmę oskrzelową, POCHP, dnę moczanową, choroby kręgosłupa. Według oświadczenia dokumentacja medyczna jest w aktach sprawy w Z.. Skarżąca nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, nie potrzebuje wsparcia w codziennym życiu. Skarżąca jest zameldowana w Z., gdyż mieszka tam jej mama.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 30 grudnia 2025 r. Prezydent Miasta Zduńska Wola rozłożył na raty miesięczne po 300 zł zapłatę należności z tytułu otrzymanych przez uprawnionego K. P. zaliczek alimentacyjnych w łącznej wysokości 10.017,00 zł oraz odmówił umorzenia w części należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z zaliczki alimentacyjnej.
W uzasadnieniu organ wskazał m.in., iż na podstawie dokumentacji załączonej do wniosku z dnia 27 lutego 2025 r. o udzielenie ulgi w sprawie zaległości z funduszu alimentacyjnego ustalono, że wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim, ma 68 lat, obecnie przebywa na emeryturze, zamieszkuje w wynajmowanym lokalu mieszkalnym pod adresem [...] Ł., ul.[...]. W lokalu tym zamieszkują również osoby prowadzące odrębne gospodarstwo domowe, opłaty są dzielone po połowie. Źródłem utrzymania skarżącej jest świadczenie emerytalne w kwocie 2164,42 zł. (od II 2025). Opłaty związane z użytkowaniem lokalu regulowane są na bieżąco (czynsz - 655,46 zł, gaz - 103,78 zł, energia - 78,97 zł, tv i Internet 75,00 zł, najem lokalu 500 zł). Wnioskodawczyni nie posiada prawa do innych świadczeń, nie posiada także nieruchomości, pojazdów, przedmiotów wartościowych powyżej 10.000 zł oraz oszczędności. Nie korzysta ze wsparcia z pomocy społecznej.
Skarżąca cierpi na astmę i POCHP, uchyłkowe zapalenie jelit, przewlekłe zapalenie zatok, dnę moczanową oraz chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa. Nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, nie wymaga też wsparcia w codziennym życiu. Pomimo wezwania, nie przedłożyła rachunków związanych z kosztami leczenia. W aktach sprawy znajduje się jedynie zaświadczenie z dnia 1 czerwca 2023 r. wystawione przez lekarza internistę, stwierdzające, że E. D. cierpi na schorzenia wymieniane w oświadczeniach i w związku z tym przyjmuje określone leki. Z ustaleń dokonanych w toku ponownego rozpatrywania sprawy wynika, że skarżąca spłaca obecnie raty z otrzymywanej emerytury. Po uregulowaniu bieżących rachunków pozostaje jej do dyspozycji kwota około 800 zł (zgodnie z oświadczeniem z dnia 25 lutego 2025 r.).
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, organ podkreślił, że sytuacja skarżącej niewątpliwie jest trudna, lecz nie można uznać jej za wyjątkową na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Wielu dłużników alimentacyjnych boryka się z chorobami, brakiem stałych dochodów czy obowiązkiem utrzymania rodziny. Samo uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów, nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych.
Organ wskazał, że skarżąca wykazuje się zaradnością, gdyż podjęła działania zmierzające do ogłoszenia jej upadłości konsumenckiej, co nastąpiło postanowieniem z dnia 8 listopada 2023 r. Jednakże umorzenie długów, które wiąże się z ogłoszeniem upadłości, nie obejmuje należności alimentacyjnych, co wynika wprost z przepisów prawa upadłościowego. Natomiast skarżąca posiada stałe źródło dochodu w postaci emerytury, z której regularnie opłaca miesięczny czynsz za wynajem mieszkania oraz bieżące rachunki związane z lokalem. Terminowo spłaca również raty zadłużenia. Choć sytuacja finansowa wnioskodawczyni wciąż pozostaje trudna, uległa ona znaczącej poprawie w porównaniu z okresem, w którym nie dysponowała ona stałym miejscem zamieszkania, a z emerytury dokonywano potrąceń komorniczych. Skarżąca nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności ani schorzeniami, które wymagałyby stałej opieki osób trzecich.
Zgłaszane dolegliwości zdrowotne mogą być leczone w ramach powszechnego systemu ochrony zdrowia, a skarżąca nie przedłożyła dokumentów potwierdzających ponoszenie szczególnych, ponadstandardowych kosztów leczenia. Brak jest dowodów na okoliczność, by stan zdrowia wnioskodawczyni wymagał specjalistycznej terapii o wysokich kosztach, nie można zatem uznać, że znajduje się ona w wyjątkowo trudnej lub nadzwyczajnej sytuacji zdrowotnej.
Oceniając wniosek, należy mieć na względzie też charakter należności alimentacyjnych, które są obligatoryjne i zwolnić się z nich można tylko w wyjątkowych sytuacjach.
Reasumując, organ ocenił, iż w aktualnej sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącej nie zachodzą żadne wyjątkowe, nadzwyczajne okoliczności negatywne, które mogłyby być podstawą do postawienia wniosku, że jest ona trwale pozbawiona możliwości wywiązywania się z obowiązku w zakresie spłaty zadłużenia alimentacyjnego. W tym stanie rzeczy organ nie mógł więc, działając w granicach i na podstawie prawa, udzielić wnioskodawczyni umorzenia.
Nie mniej jednak z analizy zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, że jednorazowa spłata powstałego zadłużenia byłaby dla skarżącej zbyt dużym obciążeniem, znacznie przewyższającym jej możliwości finansowe. Biorąc pod uwagę powyższe, organ stwierdził, że w niniejszej sprawie zachodzą podstawy do rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej zaliczki alimentacyjnej. Za pośrednictwem komornika sądowego skarżąca dokonała zwrotu należności w łącznej kwocie 27.049,97 zł. W okresie od października 2023 r. do listopada 2025 r. dokonywała spłat należności po 300 zł miesięcznie. Dotychczas w systemie ratalnym spłaciła kwotę 7.200,00 zł. Do spłaty na dzień 29 grudnia 2025 r. pozostała zaległość z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej w kwocie 10 017,00 zł.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła E. D., lecz Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu nie znalazło podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięcia organu I instancji i zaskarżoną decyzją utrzymało je w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał m.in., iż w aktach niniejszej sprawy znajduje się szczegółowe zestawienie w zakresie wyliczeń kwoty zaległości alimentacyjnych, w tym należności głównej i odsetek. Stąd też należy przyjąć, że na dzień wydawania decyzji organ posiadał aktualną informację o stanie zadłużenia skarżącej. Ponadto, zgodnie z zaleceniami organu odwoławczego, Prezydent Miasta Zduńska Wola winien przeprowadzić aktualny wywiad środowiskowy u skarżącej. Do powyższego nie doszło z uwagi na fakt, że skarżąca nie wyraziła na niego zgody. Skarżąca złożyła oświadczenie, iż wszelkie informacje o jej sytuacji życiowej zostały organowi do starczone wraz z wnioskiem.
Jednocześnie, z uwagi na twierdzenia skarżącej na temat rozdzielności majątkowej z mężem, prowadzenia oddzielnego gospodarstwa domowego, niewspółdzielenia kosztów i wydatków z mężem i synem, pomimo wspólnego zamieszkiwania, organ wezwał skarżącą do złożenia dowodów potwierdzających te fakty, czego skarżąca nie uczyniła. Dopiero na etapie odwołania skarżąca podała, że jej małżeństwo jest fikcją, a z synem od dawna nie utrzymuje kontaktu. W ocenie Kolegium trudno jest dać wiarę ww. okolicznościom wobec braku złożenia aktu notarialnego, potwierdzającego ustrój majątkowy małżeński, a także wobec faktu, iż skarżąca - jak twierdzi - mieszka z synem, a męża umocowała do reprezentowania jej interesów w niniejszym postępowaniu w zakresie przeglądania akt sprawy.
Ponadto, pomimo wezwania organu, w aktach brak jest jakiejkolwiek dokumentacji medycznej skarżącej, w tym aktualnej, potwierdzającej schorzenia, które deklaruje ona w swoich oświadczeniach z uwagi na to, iż odmówiła ona ich przedłożenia. Stąd też brak jest dowodów na to, że sytuacja zdrowotna skarżącej mogła przyczynić się do niealimentacji i powstania zadłużenia.
Dlatego też Kolegium uznało, iż bacząc na zebrany materiał dowodowy w sprawie, odmówić należy mocy dowodowej i wiarygodności twierdzeniom E. D.. Z jednej strony skarżąca podnosi, że ledwo starcza jej na zakup leków, a z drugiej jednak posiada środki na opłacenie kosztów najmu mieszkania w Ł. pomimo posiadania miejsca zameldowania w Z..
Nie bez znaczenia jest też fakt, że aktualna sytuacja skarżącej jest, przynajmniej teoretycznie, lepsza niż jeszcze dwa lata temu. Skarżąca pozbyła się wszystkich długów poza alimentacyjnymi, ponadto otrzymuje świadczenie emerytalne stanowiące jej stały dochód. W przedmiotowej sprawie zostało zatem wykazane, że w odniesieniu do sytuacji życiowej E. D. nie zaszedł wyjątkowy przypadek, uzasadniający umorzenie należności alimentacyjnych. Na rozstrzygnięcie miał też wpływ fakt braku współpracy skarżącej z organem, w szczególności odmowa przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a także to, iż należności z tytułu zaległości alimentacyjnych zostały rozłożone na niskie, miesięczne raty, co przy stałym dochodzie skarżącej daje podstawy do przyjęcia, że spłaci ona swoje zobowiązanie wobec państwa.
Skargę na powyższą decyzję wniosła E. D., zarzucając jej:
- 1. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności przepisów dotyczących możliwości umorzenia należności alimentacyjnych;
- 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności poprzez prawidłowe i uczciwe rozpatrzenie materiału dowodowego, pominięcie trudnej sytuacji życiowej i majątkowej skarżącej oraz brak należytego uzasadnienia decyzji, w tym nieuwzględnienie wszystkich okoliczności przemawiających za umorzeniem należności.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także umorzenie kosztów postępowania ze względu na bardzo niski dochód.
W uzasadnieniu skarżąca wskazała m.in., iż utrzymuje się wyłącznie z emerytury w wysokości 2.404,48 zł, zaś ponosi miesięczne koszty utrzymania mieszkania i opłacenia rachunków na łączną kwotę 2.000 zł. Ponadto ponosi stały wydatek w postaci alimentów w wysokości 300 zł, przez co pozostaje jej kwota 100 zł miesięcznie na wszystkie pozostałe potrzeby życiowe, w tym wyżywienie, leki, środki higieniczne, co w praktyce oznacza brak realnych środków do życia. Sytuację skarżącej znacząco pogarsza stan zdrowia, bowiem skarżąca choruje na astmę, POCHP, zwyrodnienie kręgosłupa i guz lewej piersi. Schorzenia te wymagają stałego leczenia, przyjmowania leków oraz ponoszenia dodatkowych kosztów związanych z opieką zdrowotna. Powyższe okoliczności, w ocenie skarżącej, jednoznacznie wskazują, że jej sytuacja materialna i życiowa ma charakter skrajnie trudny i nie pozwala na ponoszenie jakichkolwiek dodatkowych obciążeń finansowych oraz uzasadnia umorzenie należności w całości, gdyż ich egzekwowanie prowadzi do pogłębienia ubóstwa skarżącej oraz stanowi zagrożenie dla jej zdrowia i życia.
Organ nie wziął jednak pod uwagę tych okoliczności, a ponadto nie wyjaśnił w sposób przekonywujący, dlaczego uznał, że skarżąca jest w stanie spłacać należności choćby w części. Dlatego też, zdaniem skarżącej, zaskarżona decyzja narusza art. 7 k.p.a, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 k.p.a., a naruszenie to ma istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarżąca podkreśliła również, że jej dochód miesięczny wynosi 2.404,48 zł, zaś dochód jej męża 1.229,00 zł. Natomiast stałe wydatki obejmują najem mieszkania i media (2.000 zł miesięcznie) oraz alimenty (300 zł). Zatem na utrzymanie dwóch osób pozostaje kwota 1.333,48 zł, za którą skarżąca i jej mąż muszą kupić wyżywanie, leki, środki higieny, odzież, opłacić dojazdy. W praktyce oznacza to, że na "wygodne życie" zostaje prawie nic, a każda dodatkowa spłata alimentów jest niemożliwa. Jednakże wskazana kwota pozostająca do dyspozycji skarżącej nie odzwierciedla rzeczywistej sytuacji życiowej, bowiem skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który uzyskuje dochód jedynie z zasiłku stałego z MOPS, jest też osobą niepełnosprawną na stałe, cierpi na wiele przewlekłych schorzeń, co ogranicza jest zdolności pracy zarobkowej i zwiększa koszty utrzymania gospodarstwa domowego. W praktyce oznacza to, iż wspólny dochód skarżącej i jej męża są niewystarczające do pokrycia podstawowych potrzeb życiowych.
Sytuacja ta potwierdza, że zaskarżona decyzja nie uwzględnia rzeczywistych warunków materialnych rodziny i jest sprzeczna z zasadami sprawiedliwości społecznej. Ponadto decyzja ta nie uwzględnia konstytucyjnych zasad ochrony godności i bezpieczeństwa socjalnego obywatela.
Z uwagi na powyższe okoliczności skarżąca wniosła jak w petitum skargi.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.) – dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, że w spawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa, w stopniu który skutkowałby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Materialnoprawną podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2008 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 79, dalej jako: "ustawa"), zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Powołany przepis określa kryteria, jakie organ winien wziąć pod uwagę rozpoznając wniosek o ulgę w spłacie należności. Należy do nich sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy. Należy przy tym zaznaczyć, że umorzenie ciążącego na dłużniku alimentacyjnym zadłużenia z tytułu wypłaconych na rzecz uprawnionego świadczeń z funduszu alimentacyjnego stanowi najdalej idącą formę ulgi w ich spłacie. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że ta forma ulgi ma charakter wyjątkowy i zasadność jej udzielenia zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności, szczególna sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku. Innymi słowy, instytucja umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest wyjątkowa, co oznacza, iż w sytuacji osoby występującej o podjęcie takiej decyzji, muszą wystąpić szczególne okoliczności, świadczące o jego szczególnej sytuacji na tle innych dłużników alimentacyjnych.
Co do zasady bowiem każdy dłużnik alimentacyjny wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną. Stan uzasadniający zastosowanie ulgi w postaci umorzenia powinien być natomiast efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (por. wyrok WSA w Krakowie z 27 lutego 2025 r., III SA/Kr 1938/24).
Wypada także wskazać, że w preambule do ustawy, wyjaśniając cele oraz wartości, którym ustawa ma służyć, ustawodawca podkreślił, iż dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem członków ich rodziny wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji.
W związku z powyższym nie budzi wątpliwości, że przewidziana wart. 30 ust. 2 tej ustawy możliwość udzielenia, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od zasady zawartej w art. 27 ust. 1 ustawy, który przewiduje obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami.
Podkreślenia wymaga także uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie udzielenia ulgi w spłacie należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy. Przepis ten mówi, że organ może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Oznacza to, że udzielenie ulgi, w tym umorzenie należności dłużnika nie jest obligatoryjne nawet w przypadku, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie takiej pomocy (zob. wyrok WSA w Olsztynie z 11 marca 2025 r., IE SA/OI 882/24). Jednakże działanie organu w ramach uznania administracyjnego nie oznacza, że rozstrzygnięcie może nosić cechy dowolności. Do decyzji uznaniowej zastosowanie mają reguły postępowania administracyjnego, określone w przepisach k.p.a. Aby decyzja podjęta na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy mogła być uznana za zgodną z przepisami prawa, jej wydanie musi zostać poprzedzone zgromadzeniem materiału dowodowego, pozwalającego na ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie wszechstronnym i wnikliwym rozważeniem zebranych dowodów (art. 80 k.p.a.) przez pryzmat przesłanek określonych w przepisie prawa materialnego, czyli sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy. Organ winien dokonać oceny tych okoliczności z punktu widzenia zasadności zastosowania ulgi w spłacie należności.
W ocenie Sądu, wbrew zarzutom podnoszonym w skardze, orzekające w sprawie organy prawidłowo ustaliły okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia a następnie dokonały ich wszechstronnej oceny.
W pierwszej kolejności trzeba wskazać na ustaloną przez organy kwotę należności z tytułu otrzymanych przez uprawnionego K. P. zaliczek alimentacyjnych w łącznej wysokości 10 017,00 zł., która to kwota ma oparcie w szczegółowym zestawieniu znajdującym się w aktach postępowania oraz nie jest podważana przez skarżącą.
Zważywszy, że skarżąca w dniu 2 września 2025 r. oświadczyła pisemnie, iż nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz, że wszystkie informacje złożyła we wniosku o umorzenie należności, organy zasadnie dokonały ustaleń faktycznych na podstawie tych informacji. Odnośnie sytuacji dochodowej skarżącej nie jest sporne, że źródłem jej utrzymania jest emerytura. Według oświadczenia skarżącej od lutego 2025 r. miesięczna wysokość dochodu netto z tego tytułu wynosi 2164,42 zł. Zauważyć wypada, że w skardze do tut. Sądu skarżąca nie kwestionuje tej kwoty, podając jedynie, że od marca 2026 r. otrzymuje emeryturę w wysokości 2404,48 zł. Organ uwzględnił także wskazywane przez skarżącą we wniosku z 25 lutego 2025 r. podstawowe wydatki obejmujące koszty czynszu, opłaty za gaz, energię, Internet i telewizję oraz opłaty z tytułu najmu lokalu. Odnosząc ustalenia organu do kwot wskazywanych w skardze wypada zauważyć, że skarżąca pisząc do tut.
Sądu podaje, iż łączne wydatki jej i męża z tytułu najmu mieszkania i mediów w dacie składania skargi wynoszą miesięcznie 2 000,00 zł. Tym samym z treści skargi nie wynika zarzut, aby organy dokonały w tym zakresie nieprawidłowych ustaleń odnośnie poziomu wydatków skarżącej i w konsekwencji jej sytuacji ekonomicznej. Z ustaleń dokonanych w toku postępowania organ wywodzi, że po uregulowaniu bieżących rachunków do dyspozycji skarżącej pozostaje kwota około 800 zł, co wynika z oświadczeń skarżącej złożonych we wniosku z dnia 25 lutego 2025 r. Porównanie faktów ustalonych przez organy z treścią skargi wskazuje, że również w tym zakresie skarżąca nie wykazała, aby ustalenia organu były przez nią zasadnie kwestionowane.
Należy w tym miejscu wyjaśnić, że podstawą orzekania przez wojewódzki sąd administracyjny jest materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, oceniany według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. W orzecznictwie podkreśla się, że użyte w art. 133 § 1 p.p.s.a. sformułowanie "na podstawie akt sprawy" oznacza obowiązek oparcia przez sąd kontroli legalności decyzji wyłącznie na okolicznościach wynikających z akt administracyjnych, które stanowiły podstawę wydania zaskarżonego aktu.
W realiach kontrolowanej sprawy oznacza to, że okoliczności faktyczne zaistniałe po wydaniu zaskarżonej decyzji, takie jak zmiana wysokości emerytury skarżącej czy zmiana polegająca na tym, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, nie mogą stanowić punktu odniesienia dla przeprowadzenia oceny zaskarżonej decyzji.
Dokonując natomiast oceny okoliczności przywoływanych w uzasadnieniu skargi, warto zauważyć, że kwota jaka pozostaje do dyspozycji samej skarżącej, według wyliczeń przedstawionych w skardze nie przeczy temu co skarżąca oświadczyła odnośnie swoich dochodów i wydatków w treści wniosku z 25 lutego 2025 r., które to oświadczenie stało się podstawą dla dokonania ustaleń faktycznych przez organ. Skarżąca prezentuje bowiem w skardze wyliczenie, z którego wynika, że kwota jaka pozostaje po odliczeniu wydatków wynosi miesięcznie 1333,48 zł, przy czym jest to kwota ustalona dla dwóch osób, tj. skarżącej i jej męża. Biorąc powyższe pod uwagę, oraz to że do wydatków skarżąca zaliczyła spłatę należności alimentacyjnych w wysokości 300 zł wynosi, kwota pozostająca do dyspozycji skarżącej po odliczeniu bieżących rachunków pozostaje na takim samym poziomie, jaki wynika z oświadczeń skarżącej z 25 lutego 2025 r. Zarzuty podnoszone w skardze również z tego powodu nie mogły skutecznie służyć wykazaniu dokonania przez organ błędnych ustaleń faktycznych.
W ocenie Sądu zasadnie natomiast ustalił organ I instancji okoliczność prowadzenia przez skarżącą samodzielnego gospodarstwa domowego. Skarżąca w toku postępowania administracyjnego konsekwentnie utrzymywała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe pomimo, że zamieszkuje w jednym mieszkaniu z mężem. W aktach postępowania znajduje się oświadczenie E. D., w którym stwierdza, że jej małżeństwo jest fikcją. Pomimo wezwań ze strony organu nie złożyła majątkowej umowy małżeńskiej ani też orzeczenia sądu w tym zakresie. Jednakże w materiale zgromadzonym przez organ I instancji znajdujemy pisemne oświadczenie E. D., która w dniu 17 listopada 2025 r., uprzedzona o odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 Kodeksu karnego za składanie fałszywych zeznań, oświadczyła, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe.
W ocenie Sądu ocena tego oświadczanie jako niewiarygodnego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu nie znajduje wystarczających podstaw w zebranym materiale dowodowym. Element wspólnego gospodarowania nie może być wywiedziony wyłącznie z faktu wspólnego zamieszkiwania małżonków oraz nieprzedstawienia przez skarżącą umowy ani wyroku, które ustanawiałyby rozdzielność majątkową między małżonkami. Na okoliczność wspólnego gospodarowania składają się różne elementy, do których należy dysponowanie wspólnym dochodem z przeznaczeniem na zaspokojenie potrzeb życiowych. Prowadzenie samodzielnego gospodarstwa domowego w jednym lokalu z innymi osobami, w tym z małżonkiem, jest sytuacją faktyczną polegającą na braku relacji ekonomicznych. Jednoosobowe gospodarstwo domowe oznacza sytuację, w której dana osoba utrzymuje się samodzielnie, nie łącząc swoich dochodów ani budżetu z żadnymi innymi osobami.
Wobec złożenia przez skarżącą oświadczenia o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego we wniosku inicjującym postępowanie a następnie powtórzenie go pod rygorem odpowiedzialności karnej, organ I instancji zasadnie dokonał ustaleń odnośnie sytuacji dochodowej i rodzinnej na podstawie informacji zawartych we wniosku z 25 lutego 2025 r., gdzie E. D. podała dane odnoszące się wyłącznie do jej własnych dochodów i wydatków, oraz oświadczyła, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe.
Podsumowując, w ocenie Sądu, organy orzekające w sprawie dokonały ustaleń faktycznych odnośnie sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącej nie naruszając norm zawartych w przepisach art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Treść skargi złożonej przez E. D. wskazuje natomiast, że skarżąca zarzuca organom, iż nie dokonały ustaleń odnośnie stanu jej zdrowia oraz stanu zdrowia męża. Zarzuty te nie mogły okazać się skuteczne. Skarżąca bowiem pomimo wezwań ze strony organu nie przedłożyła rachunków związanych z kosztami leczenia. Jak to zostało powiedziane powyżej, w aktach sprawy znajduje się jedynie zaświadczenie z dnia 1 czerwca 2023 r. wystawione przez lekarza internistę, stwierdzające, że E. D. cierpi na schorzenia wymieniane w oświadczeniach i w związku z tym przyjmuje określone leki.
Wypada w tym miejscu wskazać, że rozstrzygnięcie podejmowane w trybie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. jest wynikiem postępowania wnioskowego, co oznacza, że ciężar przedstawienia faktów potwierdzających przesłanki przyznania ulgi obarcza zasadniczo stronę. Okoliczność ta nie może przekreślać, czy też wykluczać zasad ogólnych postępowania administracyjnego, opisanych w Kodeksie postępowania administracyjnego, nakładających na organ administracji ciężar prowadzenia postępowania, zebrania i właściwej oceny dowodów. Jednakże organy nie są zobowiązane do poszukiwania dowodów na potwierdzenie zasadności żądania wnioskodawcy, w sytuacji, gdy pomimo wezwań osoba zainteresowana takich dowodów nie składa ani też nie wskazuje, aby pozyskanie dowodów stanowiło dla niej trudność wymagającą podjęcia działań ze strony organu.
W badanym postępowaniu skarżąca, pomimo wezwań i prób podejmowanych przez organy konsekwentnie odmawiała przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz złożenia dowodów na potwierdzenie jej szczególnie trudnej sytuacji dochodowej i rodzinnej. W ocenie Sądu Wobec postawy skarżącej za niezasadne należało uznać zarzuty naruszenia przez orzekające organy art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a.
Ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, że organy trafnie ustaliły, iż w sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącej nie zachodzą wyjątkowe i nadzwyczajne okoliczności, które mogłyby być podstawą do umorzenia należności. Jak zasadnie podnosi się w zaskarżonej decyzji sytuacja skarżącej niewątpliwe jest trudna. Organy nie kwestionują tezy, że osiągane przez nią przychody w stosunku do obciążeń wskazują na ciężką sytuację ekonomiczną. Jednakże zdaniem Sądu na aprobatę zasługuje stanowisko organów, zgodnie z którym w aktualnej sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącej nie zachodzą żadne wyjątkowe, nadzwyczajne okoliczności pozwalające uznać jej sytuacji za wyjątkową na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Organ zważył przy tym, że w świetle złożonych przez skarżącą dowodów nie legitymuje się ona orzeczeniem o niepełnosprawności ani schorzeniami, które wymagałyby kosztownej terapii, rehabilitacji, stałej opieki osób trzecich lub ponoszenia ponadstandardowych kosztów leczenia.
Wziął też pod uwagę umorzenie długów skarżącej, do którego doszło w wyniku przeprowadzonego postępowania upadłościowego oraz posiadanie stałego źródło dochodu w postaci emerytury a także charakter należności alimentacyjnych, które są obligatoryjne i zwolnić się z nich można tylko w wyjątkowych sytuacjach. W świetle zgromadzonej w sprawie dokumentacji zasadne okazało się także stanowisko organu co do tego, że jednorazowa spłata powstałego zadłużenia byłaby dla skarżącej zbyt dużym obciążeniem. Za uzasadnione należało zatem uznać rozstrzygnięcie w przedmiocie rozłożenia należności na raty miesięczne w wysokości 300 zł.
Z powyższych względów Sąd - nie podzielając zarzutów skargi, wobec braku innych naruszeń prawa materialnego czy procesowego, które Sąd winien wziąć pod rozwagę z urzędu - na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.
a.bł.