Uzasadnienie
Decyzją z 16 grudnia 2025 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691 - k.p.a.) i art. 13a i art. 16 ust. 6 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r., poz. 1576 ze zm. – u.p.p.w.d.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Uniejów z 3 listopada 2025 r., w przedmiocie uchylenia prawa M.W. do świadczenia wychowawczego na A.W. w okresie od 1 października 2017r. do 30 września 2018 r.
Z akt sprawy wynika, że ww. decyzją z 3 listopada 2025 r Burmistrz Miasta Uniejów uchylił własną decyzję z 28 października 2017 r. którą przyznano M.W. świadczenie wychowawcze na A.W. na ww. skazany okres świadczeniowy, ze względu na treść pisma Wojewody Łódzkiego z 3 października 2025r., z informacją, że w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie od 1 listopada 2014 r. do 31 lipca 2019 r. Wobec tego organ I instancji wskazał na art. 16 u.p.p.w.d. z którego wynika konieczność zastosowania przewidzianych w tej regulacji rozwiązań, skutkujący uchyleniem decyzji przyznające prawo do przedmiotowego świadczenia.
Utrzymując w mocy powyższą decyzję organ II instancji wyjaśnił, że kwestie koordynacji uprawnień do świadczeń przysługujących w tym samym okresie na to samo dziecko, na podstawie przepisów prawnych dwóch różnych państw wspólnoty europejskiej regulują, w związku z wejściem w życie od 1 maja 2010 r. reformy systemu koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w miejsce rozporządzeń 1408/71 i 574/72, odpowiednio - rozporządzenie Rady i Parlamentu Europejskiego (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - jako nowe rozporządzenie podstawowe oraz rozporządzenie Rady i Parlamentu Europejskiego nr 987/2009 z 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - jako nowe rozporządzenie wykonawcze, a w zakres koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego krajów UE i EOG wchodzą czynności sprawdzające. W Polsce, zgodnie z art. 11 ust. 1 u.p.p.w.d., do zadań wojewody, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze, należy:
- 1) pełnienie funkcji instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Konfederacji Szwajcarskiej;
- 2) wydawanie decyzji w sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego.
Organ II instancji wyjaśnił następnie, że prawne konsekwencje przebywania za granicą osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze lub takie świadczenie już pobierającej określa art. 16 u.p.p.w.d. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w kwestii prawa M.W. do świadczenia wychowawczego na A.W. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie od 1 listopada 2014 r. do 31 lipca 2019 r. Powyższy fakt powoduje konieczność podjęcia działań przez organ właściwy do realizacji zadań w zakresie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego bez względu na trafność merytoryczną rozstrzygnięcia. W analizowanej sprawie należało zatem uchylić prawo skarżącego do świadczenia wychowawczego na A.W. w oparciu o art. 16 ust. 6 u.p.p.w.d.. Zaistniała bowiem konieczność podjęcia działań przez organ właściwy do realizacji zadań w zakresie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, którym jest wojewoda. Wobec tego zasadnie, zgodnie z art. 16 ust. 6 u.p.p.w.d., uchylono stronie prawo do świadczenia wychowawczego na A.W. wynikające z decyzji z 28 października 2017 r.
W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego M.W. zakwestionował jej prawidłowość i celowość.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
W piśmie procesowym z 14 sierpnia 2026 r. skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji:
- a) naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: art. 16 ust. 2 i 6, w zw. z art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na bezpodstawnym przyjęciu, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, podczas gdy skarżący oraz dziecko w spornym okresie zamieszkiwali wyłącznie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a skarżący nie wykonywał w tym czasie pracy poza granicami kraju i sprawował samodzielną pieczę nad dzieckiem na mocy wyroku rozwodowego z 6 lutego 2014 r., co wyklucza stan koordynacji;
- b) naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy mających istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia - zaniechanie wszechstronnego zbadania stanu faktycznego, bezkrytyczne oparcie się wyłącznie na piśmie Wojewody i zignorowanie kluczowego dowodu w postaci wyroku rozwodowego z 6 lutego 2014 r. określającego miejsce pobytu dziecka przy ojcu w Polsce, na mocy którego to orzeczenia nastąpiło rozbicie więzi rodzinnych z matką dziecka.
W związku z powyższym wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ponadto o przyznanie ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi kosztów udzielonej skarżącemu z urzędu pomocy prawnej, nieopłaconych w całości ani w części.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026r. poz. 143 ze zm. - p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Podstawę materialnoprawną kwestionowanego skargą rozstrzygnięcia, stanowiły przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w związku z art. 17 ust. 1 ustawy z 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021r., poz. 198).
Zgodnie zaś z przepisami dotychczasowymi, tj. art. 11 ust. 1 u.p.p.w.d., wojewoda właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się oświadczenie wychowawcze:
- 1) pełni funkcję instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Konfederacji Szwajcarskiej;
- 2) wydaje rozstrzygnięcia, w tym decyzje, oraz przekazuje informację, o której mowa w art. 13a ust. 2 ww. ustawy, w sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. W świetle art. 11 ust. 3 u.p.p. świadczenie wychowawcze przyznane przez wojewodę wypłaca organ właściwy.
Stosownie do art. 16 ust. 4, w zw. z ust. 2 u.p.p.w.d, organem właściwym rzeczowo do ustalenia, czy w danej sprawie w przedmiocie prawa do świadczenia wychowawczego mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, jest wyłącznie wojewoda, który jednocześnie ustala także okres, w którym przepisy te mają zastosowanie.
W związku z powyższym, zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy, w przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2 ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenie wychowawcze za okres, o którym mowa w ust.
- 4. Wówczas, w myśl art. 16 ust. 7 ustawy wojewoda ustala prawo do świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 11 za okres, o którym mowa w ust.
- 4. Natomiast w przypadku o którym mowa w ust. 2, gdy wojewoda ustali, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego informuje o tym fakcie organ właściwy – art. 16 ust. 8 pkt. 2 ustawy.
Z powołanych przepisów wynika jednoznacznie podział kompetencji. Do zadań wojewody należy pełnienie funkcji instytucji właściwej w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego oraz wydawanie w tym zakresie decyzji. To wojewoda (a nie inny organ) samodzielnie ustala, czy w danej sprawie zachodzi koordynacja.
Sąd wskazuje, że prowadzone przez wojewodę postępowanie wyjaśniające w kwestii możliwości zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, ma m.in. na celu potwierdzenie ustalenia organu właściwego w sprawie przyznania świadczeń. Dokonane przez wojewodę pozytywnego ustalenia w tym zakresie ma ten skutek, że dotychczasowy organ właściwy w sprawie świadczenia wychowawczego, na podstawie art. 16 ust. 6 ustawy, w odrębnym postępowaniu uchyla decyzję o ich przyznaniu, co powinno nastąpić od dnia podlegania osoby ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a jednocześnie wojewoda staje się organem właściwym w zakresie ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego. Zadaniem wojewody w tego rodzaju sprawie jest zatem nie tylko stwierdzenie faktu przebywania czy podjęcia zatrudnienia członka rodziny jako osoby uprawnionej do świadczenia wychowawczego poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, lecz także ustalenie, czy w sprawie tej mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z równoległym nabyciem uprawnień w innym państwie objętym przepisami o koordynacji.
W odniesieniu do powyższej okoliczności ustalenia dokonane przez wojewodę mają znaczenie zarówno dla ustalenia właściwości organu w sprawie, jak i samego świadczenia. Są także wiążące dla organu właściwego, w sytuacji opisanej w art. 16 ust. 6 ustawy i stanowią podstawę uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego. Uchylenie decyzji w trybie art. 16 ust. 6 ustawy, przenosi kompetencję do rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie świadczenia wychowawczego na rzecz innego, umocowanego do tego prawnie organu. Ustawodawca wyraźnie wskazał bowiem w art. 16 ust. 6 ustawy, że to wojewoda samodzielnie ustala, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Prawidłowość tego ustalenia może być zatem poddana ocenie na etapie kontrolowania wydanej przez wojewodę decyzji w sprawie przyznania bądź odmowy przyznania prawa do świadczenia. Organ gminy nie ma w tym zakresie możliwości podjęcia odmiennej decyzji.
Organ pomocy społecznej nie ma swobody działania, w szczególności nie jest uprawniony do badania zasadności ustaleń wojewody, ani rozważania, jakie mogą być potencjalne skutki uchylenia decyzji. Organ gminy obowiązany do zastosowania art. 16 ust. 6 u.p.p.w.d., nie dokonuje przy tym analizy przesłanek, w oparciu o które wojewoda stwierdził, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego (por. wyroki NSA z 25 maja 2023r., I OSK 1350/22; z 15 maja 2025 r. I OSK 1073/23.
Reasumując, skoro wojewoda jest organem właściwym do ustalenia czy w danej sprawie w przedmiocie prawa do świadczenia wychowawczego mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, to pozytywne ustalenia w tym zakresie przesądzają o jego właściwości rzeczowej w sprawach świadczeń objętych tymi przepisami. Natomiast organ, który wydał decyzję przyznającą świadczenie wychowawcze, zanim nastąpiło ustalenie, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczeń społecznych, z tą chwilą posiada kompetencję wyłącznie do uchylenia swojej decyzji w przedmiocie prawa do świadczenia wychowawczego, jednocześnie tracąc swoją właściwość rzeczową w zakresie orzekania o prawie do tego świadczenia za okres, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Na marginesie zaznaczyć należy, że jak słusznie podniosło Kolegium, fakt uchylenia decyzji przyznających świadczenie wychowawcze oraz przekazanie spraw wojewodzie nie jest równoznaczne z odmową przyznania skarżącemu prawa do świadczenia, a tym bardziej do uznania go za nienależnie pobrane.
W tym stanie rzeczy sąd uznał, że orzekające w sprawie organy obu instancji działały na podstawie i w granicach obowiązującego prawa (art. 6 k.p.a.). Wbrew twierdzeniom skarżącego organy nie dopuściły się naruszenia art. 8 k.p.a., gdyż prowadząc postępowanie kierowały się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Dokonane w sprawie ustalenia faktyczne (art. 7 k.p.a.), jak i przeprowadzoną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego (art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.), uznać należy za wystarczające do załatwienia sprawy. Uzasadnienia wydanych rozstrzygnięć odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 i art. 11 k.p.a. Przedstawione motywy wydanych w sprawie rozstrzygnięć pozwalają na prześledzenie toku rozumowania organów oraz poznanie przesłanek, które przemawiały za wydaniem takiego, a nie innego rozstrzygnięcia.
W związku z powyższym sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a skargę oddalił.
O należnym wynagrodzeniu ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego orzeczono, na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a., przyznając kwotę 480 zł powiększoną o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług, stosownie do § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c) w związku z § 4 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2026 r. poz. 87).
AA