Uzasadnienie
Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. (dalej w skrócie: "organ I instancji") decyzją z dnia 29 września 2025 r., nr [...], zobowiązał S.P.(dalej; "skarżący") do wnoszenia od dnia 1 października 2024 r. opłaty za pobyt matki - K. P. w Domu Pomocy Społecznej w Z. (w skrócie: "DPS") w wysokości; 2 700,05 zł. w październiku 2024 r.; 1 511,61 zł. w listopadzie 2024 r.; 1 786,69 zł. w grudniu 2024 r.; 2 625,33 zł. w styczniu 2025 r.; 592,67 zł. w lutym 2025 r.; po 3 805,80 zł. miesięcznie od marca 2025 r. do maja 2025 r., oraz 3 765,48 zł. od miesiąca czerwca 2025 r., a także odmówił całkowitego zwolnienia z ustalonej odpłatności od dnia 1 października 2024 r., wskazując jednocześnie numer konta bankowego, na który wnosić należy wyszczególnione opłaty. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że odpłatność samej matki za pobyt w DPS została ustalona w wysokości nie większej niż 70% jej dochodu, oraz uwzględnia kolejność osób zobowiązanych do ponoszenia opłat (trójka dzieci i ich dopłaty).
Podał, że umową z dnia 23 czerwca 2025 r. ustalił skarżącemu odpłatność w wysokości 1 008,57 zł. miesięcznie, ale począwszy od miesiąca października 2025 r. nastąpiła zmiana jego sytuacji dochodowej, o której on sam nie poinformował. Stąd też uwzględniając dochód skarżącego i jego żony z tytułu wynagrodzenia oraz wysokość pobieranych świadczeń rodzinnych na trójkę dzieci (w tym niepełnosprawny syn), a także wydatki i zobowiązania (analiza budżetu domowego), dochód ten stał się wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, jak również konieczne stało się ustalenie odpłatności w drodze decyzji administracyjnej, bowiem skarżący nie wyraził zgody na podpisanie aneksu do wcześniej zawartej umowy.
Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie z dnia 14 października 2025 r. Podał, że odpłatność za pobyt matki w DPS powinna być rozłożona na 3 jej dzieci. Wnioskował o ustalenie co spowodowało wzrost do tej pory ponoszonej przez niego opłaty. Nie zgodził się z doliczeniem do jego dochodu wypłaconych świadczeń rodzinnych (800+) oraz świadczenia na niepełnosprawnego syna. Domagał się uchylenia decyzji organu I instancji i na nowo przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, z uwzględnieniem zwiększonych wydatków na syna i zmiennej wysokości osiąganego wynagrodzenia. Podkreślił, że jest jedynym dzieckiem interesującym się i odwiedzającym matkę w DPS, o czym dowiedział się od pracowników DPS.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium") decyzją z dnia 6 listopada 2025 r., nr SKO.PS/41.5/889/2025/16233, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 29 września 2025 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia powołało się na treść art. 61 i art. 103 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1214, zwanej dalej w skrócie: "u.p.s.") oraz przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j.; obecnie: Dz. U. z 2026 r. poz. 236, w skrócie; "k.r.o."), a także kolejność ustalenia osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. Wywiodło, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy są to: skarżący i pozostała dwójka dzieci (J. A. i B. P.).
W ocenie Kolegium, organ I instancji należycie dokonał oceny sytuacji ekonomicznej i możliwości finansowych rodziny skarżącego, biorąc pod uwagę zgromadzony materiał dowodowy. Jak również uwzględnił "dochody i możliwości" skarżącego, w oparciu o art. 61 ust. 2d u.p.s.
W skardze na powyższą decyzję, pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie: art. 61 ust. 1-2 u.p.s. w związku z art. 129 § 1-2 k.r.o., poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na ograniczeniu kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłat wyłącznie do skarżącego nie uwzględniając pozostałej dwójki dzieci; art. 7, art. 10 § 1, art. 28 i art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 61 ust. 1-2 u.p.s., poprzez nieprzeprowadzenie w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego, niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz dowolną ocenę materiału dowodowego, co skutkowało uniemożliwieniem zbadania sytuacji dochodowej wszystkich zobowiązanych do wnoszenia opłaty; art. 3, art. 8 ust. 3-4 i art. 61 ust. 1-2 u.p.s. w związku z art. 2, art. 69 i art. 71 Konstytucji RP, poprzez błędną wykładnię pojęcia "dochodu" i zaliczenia świadczeń ściśle celowych, pobieranych na niepełnosprawnego syna do dochodu rodzinny, co skutkowało jego sztucznym zawyżeniem; art. 64 pkt 2 u.p.s. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez zaniechanie zastosowania instytucji częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłaty oraz nie uwzględnienie wszystkich 11 dowodów wpłat skarżącego, na łączną kwotę 11 094,27 zł. Wskazując na wymienione uchybienia skarżący wniósł o dopuszczenie dowodów z dokumentów oraz uchylenie decyzji Kolegium i wstrzymanie jej wykonania, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi przedstawił argumentację na poparcie przedstawionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny publikator: Dz. U. 2026 r. poz. 143, dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie.
Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.
Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy art. 60 ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 oraz art. 61 u.p.s., w którym wskazano krąg osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS oraz zasady jej określenia. W myśl art. 60 ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust.
3. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym - ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku (art. 60 ust. 2 pkt 2 u.p.s.). Ogłoszony średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej, o którym mowa w ust. 2, może być niższy niż obliczony zgodnie z art. 6 pkt 15, jednak pod warunkiem zapewnienia realizacji zadań na poziomie obowiązującego standardu.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że art. 61 u.p.s. reguluje problematykę wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, zasad jej ustalania oraz podmiotów zobowiązanych do jej ponoszenia. Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s., obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Stosownie natomiast do treści art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
Sama wysokość odpłatności może zostać ustalona natomiast w dwojaki sposób - w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s., bądź na podstawie decyzji administracyjnej, w przypadkach, o których mowa w art. 61 ust. 2d i 2e u.p.s.
W myśl art. 61 ust. 2d u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2, natomiast w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (art. 61 ust. 2e u.p.s.).
Wyraźne odesłanie do treści art. 61 ust. 2e u.p.s. zawiera art. 61 ust. 2f u.p.s., który statuuje zasadę proporcjonalności w ponoszeniu opłaty przez kilka osób obowiązanych do jej wnoszenia, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego.
Ustalenie wysokości opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej proporcjonalnie do liczby osób zobowiązanych do jej ponoszenia może mieć zatem miejsce w przypadku opłaty, o jakiej mowa w art. 61 ust. 2e u.p.s. Opłata, o jakiej mowa w tym przepisie, to opłata ustalana w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Do ustalenia decyzją opłaty w tej wysokości dochodzi zatem w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przez taką odmowę, skutkującą brakiem ustalenia sytuacji dochodowej osoby lub osób zobowiązanych, osoby te pozbawione są ochrony przewidzianej zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.
Ponoszona przez te osoby opłata jest niezależna od osiąganego przez nie dochodu (dochodu na osobę w rodzinie), a jeżeli takich osób jest więcej, ponoszą ją w częściach proporcjonalnych. Natomiast osoby, które wyraziły zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, objęte są ochroną, albowiem w ich przypadku, w zależności od wysokości dochodu, albo nie mają obowiązku ponoszenia opłaty, albo ponoszą ją w limitowanej wysokości, albo też możliwe jest uwzględnienie przy zawarciu umowy wysokości dochodów i możliwości ponoszenia opłaty (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1954/21).
W stanie faktycznym niniejszej sprawy, poza sporem jest to, że matka skarżącego posiadająca trójkę dzieci i przebywa w DPS oraz została ustalona odpłatność za ten pobyt w wysokości 70 % jej dochodu. Natomiast różnicę zobowiązane są pokryć dzieci, na których ciąży ogólny, ustawowy obowiązek ponoszenia opłat, wynikający z art. 61 u.p.s. Zatem w takim przypadku wysokość opłaty powinna zostać ustalona na podstawie art. 61 ust. 2e w zw. z art. 61 ust. 2f u.p.s., tj. proporcjonalnie do liczby osób zobowiązanych do jej ponoszenia. Pomimo przedstawionych okoliczności organy przy ustalaniu opłaty nie uwzględniły treści przywołanego przepisu ani też nie wyjaśniły w uzasadnieniu decyzji, na jakiej podstawie, wyższą niż opłacana w drodze umowy kwotą opłaty, obciążyły skarżącego. Samo pojęcie osoby obowiązanej oznacza istnienie ogólnego obowiązku ustawowego ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, to w świetle art. 61 ust. 2f u.p.s. w przypadku ustalenia, że istnieje więcej niż jedna osoba objęta wskazanym obowiązkiem, nie jest możliwe, nawet w przypadku zwolnienia jednej z nich z obowiązku ponoszenia opłat, obciążenie drugiej czy trzeciej osoby pełną opłatą za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej.
Obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt osoby w domu pomocy społecznej ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach wymaga skonkretyzowania i zindywidualizowania, co do wysokości oraz osoby zobowiązanej (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2018 r. sygn. akt I OPS 7/17 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2021 r. sygn. akt I OSK 574/21), co następuje w formie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. bądź w decyzji, określonej w art. 61 ust. 2d i 2e w związku z art. 59 ust. 1 u.p.s.
Analogiczne stanowisko w tej kwestii prezentowane jest w piśmiennictwie.
Z dodanego przez art. 1 pkt 7 lit. a) ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1690) art. 61 ust. 2f u.p.s. wynika, że wysokość opłaty, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.
W przypadku gdy więcej niż jedna osoba zobowiązana do ponoszenia odpłatności odmawia podpisania umowy oraz przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, pozostała opłata stanowiąca dopełnienie średniego kosztu utrzymania w domu pomocy społecznej obciąża te osoby proporcjonalnie, a więc w równych częściach (por. I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, LEX/ el. 2021, art. 61).
W toku niniejszego postępowania administracyjnego, a także na podstawie informacji o dochodach skarżącego organ I instancji ustalił, że odpłatność skarżącego za pobyt matki w DPS, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w tym domu a opłatą przez nią ponoszoną oraz uiszczanych przez rodzeństwo bliżej nie określonych kwot (por. str. 3 decyzji organu I instancji, k. 129 akt administracyjnych). W oparciu o uzyskane od skarżącego dane o sytuacji dochodowej i ponoszonych wydatkach organ I instancji ustalił, że skarżący jest zobowiązany do ponoszenia odpłatności oraz określił jej wysokość w poszczególnych miesiącach począwszy od miesiąca października 2025 r., a w oparciu o konkretne wyliczenia ustalił pozostałą do zapłaty kwotę w zależności od posiadanego w konkretnym okresie dochodu rodziny, która była różna w poszczególnych miesiącach. Wobec braku zgody skarżącego na podpisanie aneksu do umowy, określającej wysokość należnej opłaty organ I instancji uzupełnił postępowanie i w wyniku szczegółowych wyliczeń ustalił w decyzji miesięczne kwoty opłatności. W takiej sytuacji podstawę prawną podjętego rozstrzygnięcia stanowił art. 61 ust. 2d u.p.s.
Obowiązkiem organu I instancji, przy ustalaniu wysokości opłaty w tym trybie, było uwzględnienie wszystkich ograniczeń ustawowych wyszczególnionych w tej regulacji. Weryfikacja zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej nie pozwala na stwierdzenie, że organy orzekające w sprawie ten obowiązek spełniły. Ustalenie dochodu, na podstawie art. 61 ust. 2d u.p.s. polega na uwzględnieniu kwoty dochodu na osobę w rodzinie oraz przy uwzględnieniu "dochodów i możliwości".
Nie jest to zatem działanie wyłącznie matematyczne, mające na celu ustalenie dochodu na osobę, a następnie ustalenie, czy dochód ten jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a przy wymierzaniu skonkretyzowanej odpłatności uwzględnienie by dochód pozostały po wniesieniu opłaty nie był niższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę.
Nie jest to jedynie dodatnia różnica między dochodem na osobę a kwotą 300% kryterium dochodowego. Konieczne pozostaje bowiem, zgodnie z treścią art. 61 ust. 2d u.p.s., uwzględnienie ograniczeń wynikających zarówno z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., jak i wynikających z art. 103 ust. 2 u.p.s., tj. poza wysokością dochodów także "możliwości", o których mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. Taka analiza w niniejszej sprawie nie została poczyniona, zważywszy na podanie przez organ I instancji, iż po wniesieniu wyznaczonej opłaty dla pięcioosobowej rodziny skarżącego pozostaje kwota 16 420,36 zł., po odliczeniu obciążeń finansowych wskazanych w wywiadzie środowiskowym. W żaden sposób nie odniesiono się do zaspokojenia potrzeb niepełnosprawnego syna skarżącego (por. str. 7 decyzji organu I instancji, k. 126 akt administracyjnych).
Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podało jednozdaniowo, że sytuacja dochodowa, zdrowotna oraz wydatki, jakie skarżący określił w odwołaniu zostały uwzględnione w części postępowania dotyczącej rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z odpłatności, (str. 5 zaskarżonej decyzji, k. bez numeru).
Tymczasem wysokość opłaty powinna być również ustalona z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s., to jednak taka analiza nie została przeprowadzona ani przez organ I instancji, ani też przez Kolegium jako organ odwoławczy.
Jak wypowiedział się w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 marca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu sygn. akt IV SA/Po 1783/20, odmowa podpisania umowy dotyczącej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wyczerpuje hipotezę art. 61 ust. 2d u.p.s., a przepis ten obliguje przy ustalaniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej do uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale też w art. 103 ust. 2, a więc nie tylko warunku dochodowego, określonego w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a) u.p.s., ale również możliwości strony (podobne stanowisko zaprezentowano w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 26 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 722/20). Skoro, ustawodawca w art. 61 ust. 2d u.p.s., odwołuje się do art. 103 ust. 2 u.p.s., to uznać należy, że jego intencją było, aby przy ustalaniu opłaty uwzględnione zostało nie tylko kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., ale również dochody i możliwości osoby zobowiązanej, ó czym wyraźnie stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s.
W piśmiennictwie wskazuje się, że interpretację pojęcia "możliwości", o którym mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., ustawodawca pozostawia organowi, należy mieć tu na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty, mogą to być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty (zob. I. Sierpowską, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Lex el.). W rezultacie, to do organu orzekającego należy ocena tychże "możliwości".
Bezspornie sytuacja skarżącego mieści się w dyspozycji art. 61 ust. 2d u.p.s. Stosownie do treści tego przepisu - w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 61 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. W rezultacie ustalona różnica pomiędzy "dochodem" na osobę w rodzinie skarżącego a ustalonym kryterium dochodowym, w aktualnej w danym okresie wysokości, nie jest automatycznie kwotą ostateczną a jedynie górną granicą tej odpłatności, do której należy zastosować dalsze ograniczenia określone w art. 61 ust. 2d u.p.s., tj. wynikające z odesłania do art. 103 ust. 2 u.p.s. Organy orzekające nie dokonały w realiach niniejszej sprawy dalszej analizy ograniczeń ustawowych, wynikających z art. 61 ust. 2d.
Słusznie zatem podniósł skarżący, iż organy nie wyjaśniły dogłębnie jego sytuacji materialnej i jego rodziny, jak również posiadania przez skarżącego rodzeństwa. Tym samym zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 2d u.p.s., które miało wpływ na rozstrzygnięcie oraz bez wyczerpującego uzasadnienia stanowiska w aspekcie wskazanej podstawy materialnoprawnej, co dotyczy również decyzji organu I instancji, bowiem każde uzasadnienie decyzji administracyjnej musi zawierać ustalenia poddające się weryfikacji również w odniesieniu do ustalenia kręgu osób obowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej.
Jeżeli chodzi o uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zwolnienia z opłaty na podstawie art. 64 u.p.s., to jak wskazał tut. Sąd w wyroku z dnia 28 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 292/24, uznaniowy charakter decyzji nie zezwala organom administracji publicznej na nieograniczoną swobodę w rozstrzyganiu sprawy.
Na organie prowadzącym postępowanie administracyjne, działającym w ramach uznania administracyjnego, ciąży obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Wydanie decyzji uznaniowej, podobnie jak każdej innej, winno być poprzedzone zgromadzeniem i przeanalizowaniem materiału dowodowego, dokonaniem jego oceny i należytym uzasadnieniem stanowiska organu wyrażonego w podjętej decyzji.
Podkreślić trzeba, że kontroli Sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.
Przypomnieć również trzeba, że zawarte w normach procesowych zasady ogólne postępowania administracyjnego nakazują, aby organ administracji publicznej rozpoznający sprawę - i w efekcie wydający decyzję - działał na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.), a w toku postępowania stał na straży praworządności i podejmował wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.), jak też wyjaśniał stronom zasadność przesłanek rozstrzygnięcia, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy (art. 11 k.p.a.). Powinien również mieć na względzie, że zasady ogólne postępowania administracyjnego są integralną częścią przepisów regulujących to postępowanie i są dla niego wiążące na równi z innymi przepisami postępowania.
Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji uwzględni powyżej dokonaną ocenę prawną, a także wskazania co do dalszego postępowania, oraz wszelkie ograniczenia ustawowe, wynikające z treści art. 61 ust. 2d i 103 ust. 2 u.p.s., jak równie rozważy zebrane w sprawie dokumenty, w tym załączone do skargi, jak też okoliczności mogące mieć istotne znaczenie dla oceny wskazanych przesłanek, a po wnikliwej ich analizie uzasadni podjęte stanowisko w zakresie uzasadnienia faktycznego i prawnego, zgodnie z dyspozycją art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze. Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkf 1 lit. a) i lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji. Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., w punkcie 2 orzekł o kosztach postępowania, a na ich wysokość składa się opłata za czynności adwokackie obliczona na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2026 r. poz. 215).
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: www.orzeczenia.nsa.qov.pl.