Uzasadnienie
Pismem z 9 października 2023 r. W. K. (dalej jako strona lub skarżący) wystąpił o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na sprawowanie opieki nad wspólnie zamieszkującą matką. Wójt Gminy O. decyzją z 1 grudnia 2023 r. odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. W następstwie wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z 1 lutego 2024 r. uchyliło rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia.
W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji decyzją z 5 kwietnia 2024 r. wydaną na podstawie art. 24 ust. 2 oraz art. 17 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390) ponownie odmówił przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ ten wskazał, że w wyniku wywiadu przeprowadzonego 28 lutego 2024 r. ustalono, że skarżący obecnie nie pracuje, zrezygnował z prowadzenia działalności gospodarczej ze względu na chęć otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. W momencie przeprowadzania wywiadu środowiskowego w domu panował duży nieład, który według strony spowodowany był przeprowadzanym remontem. Ustalono, że osoba wymagająca opieki cierpi na szereg chorób oraz jest osobą niepełnosprawną poruszającą się za pomocą wózka inwalidzkiego, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z 18 lipca 2023 r. a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 12 czerwca 2023 r. Ustalono, że osoba wymagająca opieki jest w stanie samodzielnie wykonać wiele czynności np. przygotowuje sobie posiłki, zażywa leki.
Obecnie wymaga wsparcia, ale tylko w pewnym zakresie np. nie jest w stanie samodzielnie dotrzeć do lekarza, umyć okien, czy też zrobić prania. Natomiast nie wymaga pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego. W ramach prowadzonego postępowania strona oświadczyła, że w związku z opieką nad matką wykonuje następujące czynności: przygotowuje posiłki, podaje leki, przygotowuje kąpiel oraz zmienia pampersy. Organ pierwszej instancji podkreślił, że nie kwestionuje choroby osoby wymagającej opieki, lecz zakres sprawowanej opieki strony w stosunku do niemożliwości wykonywania pracy, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Końcowo organ podał, że w sprawie nie został również spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W treści odwołania wniesionego w ustawowym terminie, strona podniosła względem zaskarżonej decyzji zarzuty naruszenia: - art. 17 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych polegający na nieuwzględnieniu okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności wskazanego przepisu, który różnicował prawo do świadczenia ze względu na datę powstania niepełnosprawności; - art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego; - art. 8 powyższego Kodeksu poprzez ocenę zakresu pomocy świadczonej przez Skarżącego względem matki, w sytuacji, gdy takie kompetencje nie przysługują organowi i stanowią zakwestionowanie decyzji w przedmiocie ustalonego stopnia niepełnosprawności; - art. 8 powyższego aktu poprzez napiętnowanie strony i niezasadne podejrzenie, że podczas wizyty pracowników socjalnych był pod wpływem alkoholu, gdy są to wyłącznie przypuszczenia, które stanowią wyraz stronniczości oraz prób jego dyskredytowania.
W uzasadnieniu odwołania podkreślił, że przy czynnościach takich jak przyrządzanie posiłków, zażywanie leków niezbędna jest pomoc strony. Matka jego nie jest w stanie sama się wykąpać oraz zmienić pampersów. Wyraził niezrozumienie dla sytuacji, gdy do przeprowadzenia wywiadu dopraszani są funkcjonariusze Policji. Strona podniosła,, że wbrew twierdzeniom organu administracji świadczy stałą i bezpośrednią opiekę nad matką, a fakt jej sprawowania w sposób oczywisty stanowi przeszkodę w wykonywaniu pracy zawodowej. Wskazał, że organy administracji nie mogą dowolnie ustalać zakresu koniecznej opieki i pomocy innych osób nad niepełnosprawną. Zdaniem strony, jeżeli jego matka jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, to oznacza urzędowo poświadczony fakt, że wymaga stałej i długotrwałej opieki oraz pomocy w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Postawa organu, który kwestionuje zakres świadczonej opieki, nie znajduje żadnego potwierdzenia w przepisach. Strona przywołała również argumentację dla zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z 24 maja 2024 r. nr [...], działając na podstawie art. 2 ustawy z 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy po przywołaniu stanu sprawy oraz brzmienia przepisów mających w niej zastosowanie, zwrócił uwagę na przepisy przejściowe ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023, poz. 1429). W ramach ustaleń stanu faktycznego wskazał, iż z treści wniosków pracownika socjalnego wynika, że czynności, które wykonuje strona w związku ze sprawowaną opieką nad matką umożliwiają mu podjęcie zatrudnienia, chociaż na część etatu, ponadto uwzględniając zachowanie strony, warunki w domu i jego otoczenie, uznał że nie jest w stanie należycie zaopiekować się matką.
Organ odwoławczy nie podzielił podanej przez organ pierwszej instancji przyczyny odmowy związanej z momentem powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki opartej o art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem organu odwoławczego strona nie musi całodobowo wykonywać względem matki takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania. Czynności opiekuńcze względem matki mogą być realizowane także w warunkach zatrudnienia (przy odpowiedniej organizacji czynności higienicznych, porządkowych, zakupów, czy wcześniejszego przygotowania posiłków) i nie wymagają całkowicie rezygnacji z podejmowania pracy zarobkowej.
Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się strona wnosząc sporządzoną przez profesjonalnego pełnomocnika, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Względem zaskarżonej decyzji podniesione zostały następujące zarzuty: - nieprawidłowej wykładni art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, iż czynności opiekuńcze mogą być realizowane w warunkach zatrudnienia, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisu prowadzi do wniosku, iż w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności nie podlega badaniu w toku innego postępowania czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach; - błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że zakres opieki jakiej wymaga matka strony nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, podczas gdy w rzeczywistości zakres opieki świadczonej przez stronę wyklucza podjęcie przez niego zatrudnienia.
W oparciu o przywołane zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, nadto wniósł o jego przesłuchanie w charakterze strony oraz przesłuchanie świadka wskazanego w treści skargi, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik strony akcentował, że zaskarżona decyzja została wydana na skutek naruszenia przepisów prawa materialnego oraz błędnie ustalonego stanu faktycznego. Podkreślił, że osoba wymagająca opieki ze względu na zaawansowany wiek, stan zdrowia i liczne dolegliwości wymaga całodobowej opieki i stałej obecności strony, która będąc w jej pobliżu pozostaje w gotowości do udzielenia jej niezbędnej pomocy. Już choćby z tych przyczyn, że jego matka wymaga asysty przy poruszaniu się w domu jak również pomocy w zmianie pampersów, nie jest możliwe podjęcie przez niego jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Wskazał, że stan zdrowia matki wymaga sprawowania nad nią całodobowej opieki. Dalej zwrócił uwagę, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje wymogu opieki całodobowej. Ponadto zaznaczył, iż fakt, że matka jest "pampersowana" i czynność ta wymaga niezbędnych zabiegów higienicznych może przemawiać za tym, że potrzebuje stałej, całodobowej opieki. Zauważył, iż trudno sobie wyobrazić sytuację, aby skarżący miał świadczyć pracę, a jego matka miałaby godzinami czekać na wykonanie niezbędnych zabiegów higienicznych. Końcowo podkreślił, że opieka skarżącego nad matką jest stała, intensywna i absorbująca, a żeby ją wykonywać musiał zrezygnować z prowadzonej od wielu lat działalności gospodarczej.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 28 listopada 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 1023/24 uwzględnił wniesiona skargę i uchylił zaskarżoną decyzje oraz poprzedzającą ja decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu przywoływanego wyroku przedstawiono wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, jak również przybliżono warunki normatywne orzekania w rozpoznawanej sprawie przez sąd administracyjny. W tym zakresie przywołano stosowne przepisy prawa normujące tę problematykę, jak również odwołano się do okoliczności związanych z oceną, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej.
Przedstawiając zakres sprawowanej opieki w ocenie wypowiadającego się Sądu, w sprawie nie dokonano wyczerpujących ustaleń w zakresie oddziaływania schorzeń osoby niepełnosprawnej – matki skarżącego, na jej codzienne funkcjonowanie oraz potrzebę wsparcia w wykonywanych czynnościach, w szczególności w kontekście wskazywanej przez skarżącego konieczności wykonywania czynności higienicznych, w tym zmiany pampersów. Nie wyjaśniono zatem czy obecność osoby trzeciej w analizowanym przypadku stanowi konieczny aspekt sprawowanej opieki. W wyroku tym podkreślono, że takie czynności takie jak przykładowo pranie, organizacja leków, kontakt z lekarzem, przygotowywanie posiłków, wymienione w treści przeprowadzonego wywiadu, zasadniczo nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
W ocenie Sądu w sprawie doszło do naruszenia przepisów procedury administracyjnej, w tym w szczególności art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, które mogły mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, a prawidłowe zastosowanie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wymaga uprzedniego prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego celem ustalenia wystąpienia bądź braku wystąpienia w sprawie przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia. W wyroku tym odniesiono się także do okoliczności podniesionych przez skarżącego, które jednakże nie zostały zasadnie podzielone przez organ odwoławczy. We wskazaniach dla organów administracji nakazano uzupełnić postępowanie dowodowe w zakresie wskazanym w wyroku, a następnie po rozważeniu wszelkich przesłanek warunkujących przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia, podjąć rozstrzygnięcie.
Wójt Gminy O. decyzją z 27 maja 2025 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 24 ust. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. W uzasadnieniu tej decyzji przedstawiono dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przywołano treść stosownych regulacji prawnych, a w dalszej kolejności dokonano analizy sytuacji osoby wymagającej opieki ze strony innej osoby. W następstwie przeprowadzonej analizy uznano, że zakres opieki, której wymaga matka strony nie uniemożliwia przyznania stronie wnioskowanego świadczenia, albowiem może podjąć zatrudnienie. W końcowej części uzasadnienia odniesiono się do kwestii związanych z zapewnieniem stronie czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu administracyjnym oraz zapoznanie się ze zgromadzonym materiałem dowodowym.
Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym wyrażono niezadowolenie oraz zarzucono naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, a mianowicie art. 77 § 1 tego aktu, jak również art. 8 przywoływanego Kodeksu. W uzasadnieniu wniesionego odwołania przedstawiono argumentację przemawiającą za zasadnością wniesionego odwołania.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z 24 lipca 2025 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uwzględniło wniesione odwołanie i uchyliło w całości zaskarżoną decyzję oraz przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu tej decyzji przedstawiono wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a w dalszej kolejności przywołano obowiązujący stan normatywny, a w dalszej kolejności dostrzeżono brak przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony, jak również wskazano na wymogi, które musi dopełnić organ administracji, jak również podkreślono, że strona nie może utrudniać przeprowadzenia wskazanej czynności procesowej. Podkreślono przy tym, że bez przeprowadzenia tej czynności procesowej zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw dla podjęcia prawidłowej decyzji, a mianowicie nie daje możliwości oceny zakresu opieki, której wymaga matka strony.
Dodatkowo zaznaczono, że celem ustalenia stanu faktycznego występującego w sprawie organ pierwszej instancji może podjąć inne działania i czynności procesowe zmierzające do ustalenia faktycznej sytuacji, w tym może przesłuchać matkę strony.
Wójt Gminy O. decyzją z 7 października 2025 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 24 ust. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. W uzasadnieniu wydanej decyzji przedstawiono czynności procesowe podjęte w następstwie wskazań zamieszczonych w decyzji organu wyższego stopnia. Przybliżono okoliczności i treść przesłuchania matki strony, jak również przedstawiono działania zmierzające do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z udziałem strony.
Następnie zamieszczono informację o ustaleniach poczynionych w ramach wskazanej czynności procesowej. W oparciu o poczynione ustalenia procesowe dokonano analizy sytuacji matki skarżącego i uznano, że opieka nad osobą wymagająca opieki ze strony innej osoby nie jest na tyle absorbująca, aby uniemożliwiała podjęcie zatrudnienia. W ocenie pracowników organu administracji pierwszej instancji pomoc udzielana przez stronę nie wykracza poza zakres zwyczajowo i prawnie określonych obowiązków względem osoby najbliższej. W końcowej części uzasadnienia odniesiono się do kwestii związanych ze statusem osoby pozostającej bez zatrudnienia przez stronę.
Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym wyrażono niezadowolenie z otrzymanej decyzji, jak również zarzucono jej naruszenie postanowień art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez dokonanie przesłuchania matki strony bez zawiadomienia o tej czynności strony i bez umożliwienia jej udziału w tej czynności procesowej. Podniesiono także zarzut naruszenia postanowień art. 79 § 1 i 2 wskazanego Kodeksu poprzez zaniechanie zawiadomienia o terminie przesłuchania matki strony.
Dodatkowo wskazano na naruszenie postanowień art. 8 tego aktu poprzez podjęcie oceny zakresu pomocy świadczonej przez stronę w sytuacji, gdy organowi administracji takie kompetencje nie przysługują. Jako ostatni zarzut podniesiono naruszenie postanowień art. 77 tego Kodeksu poprzez wyciągnięcie nietrafnych wniosków i niewłaściwe rozpatrzenie materiału dowodowego, co doprowadziło do uznania, że strona może podjąć zatrudnienie. W motywach odwołania przedstawiono argumentacje uzasadniającą podniesione zarzuty i wskazującą na wadliwość rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z 18 grudnia 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1241/2025/17991 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia przedstawiono wpierw dotychczasowy przebieg postępowania skupiając się na decyzji organu pierwszej instancji oraz na treści wniesionego odwołania. W dalszej kolejności przybliżone zostały czynności procesowe podejmowane przez pracowników organu pierwszej instancji po otrzymaniu decyzji kasacyjnej, w tym zmierzające do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i możliwości przesłuchania matki strony. W następnej kolejności przywołano stan prawny obowiązujący w rozpoznawanej sprawie jak również przybliżono istotę świadczenia pielęgnacyjnego przyznawanego w oparciu o przepisy obowiązujące do 1 stycznia 2024 r. Odwołując się do stanowisk prezentowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych poruszono kwestię związku między rezygnacją z zatrudnienia a niezbędnością sprawowania opieki na osobą tego wymagającą, jak również co do zakresu takiej opieki.
Po przedstawieniu tych zagadnień organ odwoławczy przeniósł poczynione ustalenia na realia rozpoznawanej sprawy i doszedł do przekonania, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest prawidłowe i posiada umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowy. Przedstawiono zakres opieki sprawowanej przez stronę względem matki i uznano, że nie jest on na tyle intensywny, aby strona nie mogła podjąć zatrudnienia. W końcowej części uzasadnienia organ odwoławczy odniósł się do zarzutów sformułowanych w odwołaniu i uznał je za niezasadne. W ocenie organu odwoławczego przeprowadzona wizyta u matki strony 25 sierpnia 2025 r. posiadała swoje umocowanie w przepisach prawa, a strona miała możliwość zapoznania się z treścią uzyskanych informacji, przy czym strona ani pełnomocnik z tej możliwości nie skorzystali.
Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wystąpiono o jej uwzględnienie i uchylenie kwestionowanej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Decyzji organu odwoławczego zarzucono błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia, odnoszący się do zakresu opieki sprawowanej przez skarżącego. Ponadto podniesiono naruszenie postanowień art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez dokonanie przesłuchania matki strony bez zawiadomienia o tej czynności strony i bez umożliwienia jej udziału w tej czynności procesowej. Podniesiono także zarzut naruszenia postanowień art. 79 § 1 i 2 wskazanego Kodeksu poprzez zaniechanie zawiadomienia o terminie przesłuchania matki strony.
Dodatkowo wskazano na naruszenie postanowień art. 8 tego aktu poprzez podjęcie oceny zakresu pomocy świadczonej przez stronę w sytuacji, gdy organowi administracji takie kompetencje nie przysługują. Jako ostatni zarzut podniesiono naruszenie postanowień art. 77 tego Kodeksu poprzez wyciągnięcie nietrafnych wniosków i niewłaściwe rozpatrzenie materiału dowodowego, co doprowadziło do uznania, że strona może podjąć zatrudnienie. W uzasadnieniu wniesionej skargi zamieszczono argumentację przemawiającą za jej zasadnością i niezbędnością jej uwzględnienia. Ze szczególnym uwzględnieniem zwrócono uwagę na brak zapewnienia skarżącemu udziału w przesłuchaniu jego matki, co w istotny sposób ograniczyło jego prawa jako strony postępowania administracyjnego i wpłynęło na treść uzyskanych informacji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie i przywołało analogiczna argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje;
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 poz. 1267) wykazała, że decyzja ta nie narusza wymogów prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. Nr 143 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.
Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie podkreślić, że dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji posiadają wskazania zamieszczone w pierwszym wyroku tutejszego Sądu z 28 listopada 2024 r., mocą którego uwzględniono wniesiona skargę i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania organom administracji publicznej. Stwierdzenie takie wynika z treści art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, albowiem zgodnie z nim ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Treść wskazanego przepisu wyraźnie wskazuje na to, że zarówno organy administracji publicznej jak i rozpoznający sprawę Sąd jest związany wskazanym stanowiskiem.
Kolejnym elementem mającym istotne znaczenie dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji jest stan prawny obowiązujący w poruszanym zakresie. Z uwagi na fakt, że postępowanie w przedmiotowej sprawie zainicjonowane zostało w październiku 2023 r., a zatem przed 1 stycznia 2024 r., tym samym w sprawie tej zastosowanie mają regulacje prawne obowiązujące do 31 grudnia 2023 r. Podkreślić należy, że okoliczność ta nie była w sprawie nigdy kwestionowana, a w ocenie wypowiadającego się składu orzekającego, została ona w sposób prawidłowy przyjęta, a tym samym brak jest podstaw dla jej kwestionowania.
We wskazaniach dla organów administracji, zamieszczonych w przywoływanym powyżej wyroku, nakazano organom administracji publicznej uzupełnić postępowanie dowodowe w zakresie wskazanym w wyroku, a następnie po rozważeniu wszelkich przesłanek warunkujących przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia, podjąć rozstrzygnięcie. Wśród zagadnień wymagających dodatkowego wyjaśnienia wskazano na niezbędność ustalenia, czy sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, albowiem w tym zakresie nie dokonano wyczerpujących ustaleń dotyczących oddziaływania schorzeń osoby niepełnosprawnej na jej codzienne funkcjonowanie oraz potrzebę wsparcia w wykonywanych czynnościach, w szczególności w kontekście wykonywania czynności higienicznych, w tym zmiany pampersów.
Przy tak wyznaczonym zakresie niezbędności przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego organ pierwszej instancji podjął działania zmierzające do ustalenia powyższych okoliczności. Działania takie możliwe były jedynie w oparciu o wywiad środowiskowy przeprowadzony w miejscu zamieszkania skarżącego. Z dostarczonych akt administracyjnych wynika, że skarżący nie ułatwiał organowi administracji publicznej przeprowadzenia wskazanej czynności procesowej. Sygnalizowane powodu stanowiące przeszkodę w przeprowadzeniu tej czynności są niejednoznaczne i mogą być w różny sposób interpretowane. Watro podkreślić, że okoliczności te nie leżały u podstaw ocen podejmowanych przez wypowiadające się organy administracji publicznej.
Przeprowadzona przez skład orzekający analiza przeprowadzonych czynności procesowych pozwala uznać, że pracownicy socjalni w ramach rutynowej wizyty u osoby wymagającej opieki przeprowadzili z nią rozmowę, w trakcie, której ustalili zakres czynności wykonywanych przez skarżącego. Podkreślenia wymaga to, że w trakcie jej przeprowadzania w mieszkaniu matki skarżącego, samego skarżącego nie było. Dopiero kilka dni później przeprowadzony został wywiad środowiskowy z udziałem skarżącego, który prezentował własną ocenę zakresu wykonywanych czynności opiekuńczych względem matki. Zakres ten nie pokrywał się z przedstawionym przez osobę wymagającą opieki w sytuacji, gdy wypowiadała się bez udziału skarżącego. W szczególności matka skarżącego podkreśliła, że sama zmienia sobie pielucho majtki i w tym zakresie nie wymaga wsparcia ze strony syna.
Ponadto zaakcentowała, że sama jest wstanie zrobić herbatę, odgrzać przygotowany obiad. Dodatkowo wymieniła te czynności, które wykonuje syn, a to między innymi robienie zakupów, czy pomoc w myciu włosów.
Przeprowadzone przez organy administracji publicznej czynności procesowe i poczynione w ich zakresie ustalenia wypełniają wskazania zamieszczone w przywołanym powyżej wyroku tutejszego Sądu. W świetle powyższego wypowiadające się w sprawie organy administracji publicznej nie dopuściły się naruszenia postanowień art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dodać trzeba, że we wskazaniach dla organów administracji publicznej Sąd nie przesądził o podjętym rozstrzygnięciu, a zatem w tym zakresie pozostawił tym organom, swobodę w ocenie zgromadzonego materiału dowodowego. Analiza przeprowadzonego materiału dowodowego oraz przeprowadzona jego ocena dokonana przez wskazane organy administracji publicznej, pozwala uznać, że nie jest to stanowisko samowolne, lecz mające umocowanie w treści uzyskanych dokumentów, a wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawnie udokumentowane.
W świetle powyższego uznać przyjdzie, że w omawianym zakresie wypowiadające się organy administracji nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniesionej skargi.
W skardze do tutejszego Sądu decyzji organu odwoławczego zarzucono błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia, odnoszący się do zakresu opieki sprawowanej przez skarżącego. Tak sformułowany zarzut sprowadza się do odmiennej oceny czynności opiekuńczych świadczonych przez skarżącego względem jego matki. W ocenie skarżącego, zakres wykonywanych czynności opiekuńczych świadczonych na rzecz matki uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Z kolei wypowiadające się w sprawie organy administracji bazując na informacjach przekazanych przez matkę skarżącego oraz przez samego skarżącego, a także dokonując osobistej oceny sytuacji w ramach przeprowadzanych wizji lokalnych (przesłuchania matki i wywiadu środowiskowego), doszły do odmiennego stanowiska niż deklarowane przez skarżącego.
W ocenie wypowiadających się organów administracji zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nie uniemożliwia mu podjęcia zatrudnienia. Należy przy tym podkreślić, że wypowiadające się w sprawie organy administracji publicznej nie kwestionowały faktu sprawowania opieki przez skarżącego nad matką, jednakże odmiennie oceniły jej zakres i wynikające z tego konsekwencje. Powyższe rozważania pozwalają uznać, że skarżący we wskazanym zakresie prezentuje subiektywne stanowisko i ma do tego pełne prawo, jednocześnie wypowiadające się w sprawie organy administracji odmiennie oceniły zakres sprawowanej opieki i co jest istotne oceny tej dokonały po wyjaśnieniu okoliczności wskazanych w przywoływanym powyżej wyroku tutejszego Sądu, jak również po dokonaniu stosownych ustaleń. Uwagę zwraca wyjaśnienie kluczowej kwestii zamieszczonej w przywoływanym wyroku, a odnoszącej się do zakładania pampersów. Z rozmowy przeprowadzonej z matką skarżącego wynika, że sama dokonuje zmiany pielucho majtek i co istotne udostępniła posiadanych ich zasób, z którego korzysta. Tym samym kluczowa okoliczność podnoszona w sygnalizowanym wyroku została wyjaśniona. W konsekwencji uznać należy, że tak sformułowany zarzut nie jest trafny i nie zasługuje na uwzględnienie.
We wniesionej skardze podniesiono naruszenie postanowień art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez dokonanie przesłuchania matki strony bez zawiadomienia strony o tej czynności i bez umożliwienia jej udziału w tej czynności procesowej. Tak sformułowany zarzut nawiązuje do postanowień art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego i obowiązku zapewnienia stronie czynnego udziału w prowadzonym postepowaniu administracyjnym. Podkreślić trzeba, że z formalnego punktu widzenia skarżący i jego pełnomocnik mają rację, kiedy akcentują, że strona postępowania administracyjnego ma prawo uczestniczyć w podejmowanych czynnościach procesowych. Naruszenie tego prawa może stanowić podstawę do złożenia wniosku o wznowienie postepowania administracyjnego, co wynika z postanowień art. 145 § 1 pkt. 4 Kodeksu postępowania administracyjnego. Równocześnie ocena przywoływanego wymogu musi być przeprowadzana w kontekście rodzaju prowadzonego postępowania administracyjnego.
Zarówno ustawa o świadczeniach rodzinnych jak również ustawa o pomocy społecznej, a także Kodeks postepowania administracyjnego nie zawierają regulacji pozwalających na wprowadzanie w tym zakresie jakichś odstępstw od generalnych reguł. Równocześnie w polu widzenia należy mieć charakter przedmiotowego postępowania, jak również zadania stojące przed organami administracji publicznej. Dodatkowo czynności podejmowane przez organ administracji publicznej muszą być oceniane w kontekście danej sprawy i w kontekście obowiązków spoczywających na organach administracji publicznej.
Mając na uwadze sygnalizowane okoliczności, przyjdzie zaakcentować, że organ pierwszej instancji pismem z 18 sierpnia 2025 r. zawiadomił skarżącego o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na dzień 21 sierpnia 2025 r. godź. 11.00. Powyższe zawiadomienie zostało przez stronę odebrane, albowiem 20 sierpnia 2025 r. skarżący przekazał do organu pierwszej instancji informację o tym, że z uwagi na złe samopoczucie matki wnosi o przesunięcie terminu tej czynności procesowej na inny termin. Następnego dnia to jest 21 sierpnia 2025 r. wskazany organ ponownie wyznacza termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na 28 sierpnia 2025 r. godz. 12.00.
Dodatkowo pismem z 22 sierpnia 2025 r. nakazano skarżącemu stawienie się w siedzibie organu pierwszej instancji 28 lub 29 sierpnia 2025 r. w godz., od 8,00 do 13,00. W dniu 25 sierpnia pracownicy socjalni organu pierwszej instancji udali się do mieszkania matki skarżącego, a zatem także do mieszkania skarżącego, celem weryfikacji stanu zdrowia matki skarżącego z uwagi na sygnalizowane złe samopoczucie. W trakcie tej wizyta przeprowadzono rozmowę z matką skarżącego i jej efektem stał się protokół przesłuchania. Wizyta ta nie była zapowiedziana, ani nie była planowana, gdyż z akt administracyjnych nie wynika, aby pracownicy socjalni przewidywali przeprowadzenie takiej czynności. Równocześnie mając na uwadze wiek matki skarżącego oraz treść art. 119 ust. 1 pkt. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej do zadań pracownika socjalnego należy między innymi: udzielanie informacji, wskazówek, porad i pomocy w zakresie rozwiązywania spraw życiowych osobom, rodzinom, grupom i społecznościom, które dzięki tej pomocy będą zdolne samodzielnie rozwiązywać problemy będące przyczyną ich trudnej sytuacji lub zaspokajać niezbędne potrzeby życiowe; pomoc w uzyskaniu dla osób lub rodzin będących w trudnej sytuacji życiowej specjalistycznego poradnictwa, terapii lub innych form pomocy w zakresie możliwości rozwiązywania problemów przez właściwe instytucje państwowe, samorządowe i organizacje pozarządowe.
Mając na uwadze uzyskane informacje o złym samopoczuciu, jak również konieczność zapewnienia tej osobie niezbędnej pomocy w zaspokojeniu bieżących potrzeb wizyta pracowników socjalnych nie może być oceniana negatywnie. W tym miejscu zauważyć trzeba, że w trakcie tej wizyty skarżącego nie było w mieszkaniu i okoliczność ta może być oceniana w różny sposób. Brak skarżącego w mieszkaniu mógł wynikać z niezbędności załatwienia jakichś spraw czy też z uwagi na konieczność zrobienia niezbędnych zakupów, lub też być wynikiem tego, że skarżący mógł w tym okresie wykonywać inne czynności. W żadnym z pism kierowanych do organu odwoławczego jak również w skardze do tutejszego Sądu skarżący nie wskazuje przyczyn swojej nieobecności w mieszkaniu w dniu 25 sierpnia 2025 r., w trakcie wizyty pracowników socjalnych.
W świetle poczynionych ustaleń przyjdzie opowiedzieć się za stanowiskiem, że przeprowadzenie wskazanej wizyty w mieszkaniu skarżącego i jego matki była usprawiedliwiona i mająca umocowanie w przepisach prawa, jednocześnie wykorzystanie informacji uzyskanych w trakcie tej wizyty nie stanowi naruszenia przywoływanego art. 145 § 1 pkt. 4 w związku z art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego, albowiem umożliwiono skarżącemu jak i jego pełnomocnikowi zapoznanie się z poczynionymi ustaleniami, co znajduje umocowanie w treści pisma z 11 września 2025 r. W świetle powyższego w realiach rozpoznawanej sprawy przyjdzie uznać, że podniesiony zarzut nie jest zasadny i nie daje podstaw dla uwzględnienia wniesionej skargi.
W skardze wniesionej do tutejszego Sądu podniesiono zarzut naruszenia postanowień art. 79 § 1 i 2 wskazanego Kodeksu poprzez zaniechanie zawiadomienia o terminie przesłuchania matki strony. Problematyka dotycząca tak sformułowanego zarzutu została powyżej przedstawiona, tym samym zbędne są ponowne rozważania w tym zakresie.
Pełnomocnik skarżącego w skardze do tutejszego Sądu wskazał na naruszenie postanowień art. 8 tego aktu poprzez podjęcie oceny zakresu pomocy świadczonej przez stronę w sytuacji, gdy organowi administracji takie kompetencje nie przysługują. Tak sformułowany zarzut nie może być uwzględniony, albowiem w tym zakresie w przywoływanym wyroku zajęto stosowne stanowisko i zarówno wypowiadające się organy administracji publicznej jak i sąd administracyjny są nim związany, a z tego stanowiska wynikał obowiązek oceny zakresu pomocy świadczonej osobie tego wymagającej.
Jako ostatni zarzut podniesiono naruszenie postanowień art. 77 tego Kodeksu poprzez wyciągnięcie nietrafnych wniosków i niewłaściwe rozpatrzenie materiału dowodowego, co doprowadziło do uznania, że strona może podjąć zatrudnienie. Tak sformułowany zarzut posiada charakter ogólnikowy i odwołuje się do generalnych zagadnień, a nie do naruszenia konkretnego przepisu prawa. Zarzut ten w istocie sprowadza się do odmiennej oceny zgromadzonego materiału dowodowego w ramach rozpoznawanej sprawy. Tak ujęty zarzut nie daje podstaw dla uwzględnienia wniesionej skargi.
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, albowiem ze stosownym wnioskiem wystąpił organ administracji publicznej a skarżący nie żądał przeprowadzenia rozprawy.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.